{"id":784242,"date":"2025-01-29T09:56:42","date_gmt":"2025-01-29T05:56:42","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=784242"},"modified":"2025-01-29T09:56:42","modified_gmt":"2025-01-29T05:56:42","slug":"narkomaniya-c%c9%99miyy%c9%99tin-biopsixososial-x%c9%99st%c9%99liyidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=784242","title":{"rendered":"NARKOMAN\u0130YA C\u018fM\u0130YY\u018fT\u0130N B\u0130OPS\u0130XOSOS\u0130AL X\u018fST\u018fL\u0130Y\u0130D\u0130R"},"content":{"rendered":"<p>Narkomaniya qlobal sosial problemdir, milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyan, xalqlar\u0131n genefondunu m\u0259hv ed\u0259n m\u00fcharib\u0259dir. Lakin b\u00fct\u00fcn ciddiliyin\u0259 baxmayaraq, s\u00f6z\u00fcged\u0259n problem \u00e7ox inc\u0259 xarakterlidir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ehtiyatl\u0131, balansl\u0131 yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir. Bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cbiopsixososial-m\u0259n\u0259vi x\u0259st\u0259lik\u201d adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>Narkomaniya s\u00f6z\u00fcn adi m\u0259nas\u0131nda x\u0259st\u0259lik deyils\u0259 d\u0259, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin tam bir m\u0259\u011flubiyy\u0259tidir. Narkotik alud\u0259\u00e7isi psixi c\u0259h\u0259td\u0259n qeyri-sabit olur, dostlar\u0131n\u0131, ail\u0259sini itirir, sonda \u0259traf\u0131ndak\u0131lar\u0131 b\u0259db\u0259xtlik u\u00e7urumuna g\u0259tirm\u0259kl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259hv edir. Diqq\u0259tli m\u00fc\u015fahid\u0259 narkotik madd\u0259 q\u0259bul etmi\u015f g\u0259ncin davran\u0131\u015f\u0131nda qeyri-adekvatl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Narkomaniyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 sad\u0259c\u0259 polis v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rl\u0259, c\u0259za t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri ba\u011flamaqla almaq m\u00fcmk\u00fcn deyildir. D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259si g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fcbariz\u0259nin \u0259n yax\u015f\u0131 yolu profilaktikad\u0131r, insanlar\u0131n nec\u0259 narkomana \u00e7evrildiyini anlamaqla, narkomaniyan\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259rini aradan qald\u0131rmaq v\u0259 ya onlar\u0131 minimuma endirm\u0259k olar.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn narkomanlar\u0131n psixologiyas\u0131 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6yr\u0259nilir. Bu yana\u015fma m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 problemin inki\u015faf\u0131na d\u0259rhal reaksiya verm\u0259y\u0259 imkan yarad\u0131r. Narkomaniyan\u0131n psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259rini, insanlar\u0131 ilk d\u0259f\u0259 narkotik madd\u0259ni s\u0131nama\u011fa s\u00f6vq ed\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259ri d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>U\u015faqlarda v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 narkotikd\u0259n istifad\u0259nin s\u0259b\u0259bl\u0259ri \u00e7ox vaxt sosial m\u00fchitl\u0259 ba\u011fl\u0131 olur. Disfunksional m\u00fchitd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n, ail\u0259sind\u0259n v\u0259 \u0259traf\u0131ndak\u0131lardan davaml\u0131 olaraq \u00f6z\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259nfi m\u00fcnasib\u0259t g\u00f6r\u0259n u\u015faq ba\u015fqa c\u00fcr ya\u015fama\u011f\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu bilmir. Narkotikd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259n valideynl\u0259r \u00f6vladlar\u0131n\u0131 \u00f6z talel\u0259rini t\u0259krarlamaqdan qoruya v\u0259 onlara g\u0259l\u0259c\u0259yi f\u0259rqli m\u00fcst\u0259vid\u0259 qurmaq imkan\u0131 yarada bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>Amma as\u0131l\u0131l\u0131q t\u0259kc\u0259 imkans\u0131z ail\u0259l\u0259rin u\u015faqlar\u0131nda inki\u015faf etmir. Narkotik madd\u0259l\u0259rin t\u0259l\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259nl\u0259rin b\u0259zil\u0259ri \u201cy\u00fcks\u0259k c\u0259miyy\u0259t\u201dd\u0259n olan u\u015faqlar v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rdir. Daha azad irad\u0259li h\u0259mya\u015f\u0131dlar\u0131ndan he\u00e7 d\u0259 pis olmad\u0131qlar\u0131n\u0131 s\u00fcbut etm\u0259k ist\u0259yi probleml\u0259r\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r. K\u00fctl\u0259 il\u0259 uy\u011funla\u015fmaq, \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259ti art\u0131rmaq v\u0259 n\u00fcfuz qazanmaq c\u0259hdl\u0259ri \u00e7ox vaxt tamamil\u0259 u\u011furlu bir u\u015fa\u011f\u0131n h\u0259yat\u0131nda narkotikl\u0259rin g\u00f6r\u00fcnm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. M\u0259kt\u0259bin, h\u0259y\u0259td\u0259ki dostlar\u0131n t\u0259siri, tez-tez m\u0259\u015f\u011ful olan valideynl\u0259rin diqq\u0259tsiz olmas\u0131 sosial c\u0259miyy\u0259tin yuxar\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259n olan u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli alud\u0259\u00e7ilikl\u0259r\u0259 yiy\u0259l\u0259nm\u0259sinin v\u0259 narkotikl\u0259rd\u0259n sui-istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 ba\u015flamas\u0131n\u0131n \u00fcmumi s\u0259b\u0259bl\u0259ridir.<\/p>\n<p>Maraq narkomaniyan\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 d\u0259 az yay\u0131lm\u0131\u015f s\u0259b\u0259b deyildir. \u0130nsanlar nec\u0259 narkotik alud\u0259\u00e7isi olurlar? U\u015faqlar spirtli i\u00e7ki s\u0131nama\u011fa, siqaret \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131rlar v\u0259 tez-tez z\u0259h\u0259rli madd\u0259l\u0259r\u0259 alud\u0259 olurlar. Eksperimentl\u0259rin nec\u0259 ba\u015fa \u00e7ataca\u011f\u0131na dair bilikl\u0259rin v\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131n olmamas\u0131 diqq\u0259tsizliy\u0259 s\u0259b\u0259b olur. H\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00f6z\u00fcn\u0259 inam v\u0259 g\u0259nclik maksimalizmi q\u0131\u015fq\u0131r\u0131r: &#8220;M\u0259n \u00f6z\u00fcm \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bil\u0259r\u0259m, g\u00fccl\u00fcy\u0259m, z\u0259if deyil\u0259m, as\u0131l\u0131 olmayaca\u011fam, h\u0259r an buraxa bil\u0259r\u0259m&#8221;. Ancaq narkotik madd\u0259l\u0259rin t\u0259siri m\u0259krlidir.<\/p>\n<p>As\u0131l\u0131l\u0131q t\u0259kc\u0259 psixoloji deyil, h\u0259m d\u0259 fiziki s\u0259viyy\u0259d\u0259 ba\u015f verir. X\u0259st\u0259 problemin \u00f6hd\u0259sind\u0259n t\u0259kba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259 bilmir, b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259r u\u011fursuzluqla n\u0259tic\u0259l\u0259nir v\u0259 yeniyetm\u0259 getdikc\u0259 \u201cd\u0259rin\u0259\u201d bat\u0131r. Ail\u0259nin v\u0259zif\u0259si problemi vaxt\u0131nda a\u015fkar etm\u0259k, simptomlar\u0131 g\u00f6rm\u0259k v\u0259 h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>As\u0131l\u0131l\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 inki\u015faf edir. \u00c7ox nadir hallarda d\u0259rman\u0131n ilk dozas\u0131 gerid\u00f6nm\u0259z n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Ancaq art\u0131q bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 insan\u0131n davran\u0131\u015f\u0131 d\u0259yi\u015fir v\u0259 bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri h\u0259tta \u00e7\u0131lpaq g\u00f6zl\u0259 g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. U\u015faqlara h\u0259ssas yana\u015fmaq, x\u0131rda \u015feyl\u0259r\u0259 fikir verm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Narkomanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 \u00f6nl\u0259yici t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn onlar haqq\u0131nda m\u00fcnimum da olsa, bilgil\u0259r\u0259 malik olmaq faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>C\u0259miyy\u0259td\u0259 yay\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 g\u0259ncl\u0259rin d\u0259 qur\u015fand\u0131\u011f\u0131 narkotik vasit\u0259l\u0259ri v\u0259 psixotrop madd\u0259l\u0259ri iki kateqoriyaya b\u00f6lm\u0259k olar: c\u0259miyy\u0259td\u0259 leqalla\u015fd\u0131r\u0131lanlar (y\u0259ni, v\u0259t\u0259nda\u015flar t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259kimin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259r zaman\u0131 istifad\u0259 edil\u0259n tibbi preparatlar) v\u0259 qanunsuz istehsal olunan v\u0259 yay\u0131lanlar.<\/p>\n<p>Birinci qrup d\u0259rmanlardan sui-istifad\u0259 edildikd\u0259, onlar insan\u0131n zehni v\u0259 fiziki qabiliyy\u0259tl\u0259rin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. A\u011fr\u0131k\u0259sicil\u0259r\u0259, sedativl\u0259r\u0259 v\u0259 yuxu h\u0259bl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 as\u0131l\u0131l\u0131q olduqca yay\u011f\u0131n bir fenomendir. H\u0259kimin g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 q\u0259bul edil\u0259n narkotik vasit\u0259 fayda g\u0259tirir v\u0259 \u0259ziyy\u0259ti y\u00fcng\u00fcll\u0259\u015fdirir. Eyni d\u0259rman\u0131 b\u00f6y\u00fck dozalarda v\u0259 h\u0259kim t\u00f6vsiy\u0259si olmadan q\u0259bul etm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259lidir v\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. T\u0259biidir ki, bu narkotik, psixotrop v\u0259 g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n d\u0259rman vasit\u0259l\u0259rinin istifad\u0259 tezliyi v\u0259 m\u00fcdd\u0259ti artd\u0131qca risk d\u0259r\u0259c\u0259si d\u0259 art\u0131r. Bu parametrl\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k olarsa, as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf riski bir o q\u0259d\u0259r ciddil\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u0130kinci qrupa qeyri-qanuni yolla bitki materiallar\u0131ndan (koka, \u00e7\u0259t\u0259n\u0259, xa\u015fxa\u015f v\u0259 s.) v\u0259 ya qeyri-tibbi istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rd\u0259n istehsal olunanlar daxildir. Bunlar narkotik vasit\u0259l\u0259r v\u0259 psixotrop madd\u0259l\u0259rdir. &#8220;Alaq otunun&#8221; t\u0259hl\u00fck\u0259li olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 etibar etm\u0259m\u0259lisiniz. B\u0259li, h\u0259\u015fi\u015f v\u0259 marixuana alud\u0259liyi daha l\u0259ng inki\u015faf edir, lakin marixuana \u00e7\u0259k\u0259nin sosial \u00e7evr\u0259si yaln\u0131z narkomanlardan ibar\u0259tdir, o, narkoman kimi davran\u0131r, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, narkoman kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, zamanla daha a\u011f\u0131r narkotik\u0259 ke\u00e7id edir.<\/p>\n<p>\u0130st\u0259nil\u0259n narkotik, d\u0259rmanlar da daxil olmaqla, mahiyy\u0259tc\u0259 Z\u018fH\u018fRD\u0130R! Onlar yaln\u0131z b\u0259d\u0259n\u0259 t\u0259sirin d\u0259r\u0259c\u0259si v\u0259 t\u0259bi\u0259ti il\u0259 f\u0259rql\u0259nir.<\/p>\n<p>Narkotikin m\u0259krli x\u00fcsusiyy\u0259ti ondan ibar\u0259tdir ki, bu madd\u0259ni d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 q\u0259bul ed\u0259n \u015f\u0259xsin orqanizmi m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra q\u0259bul edil\u0259n dozaya reaksiya verm\u0259yi dayand\u0131r\u0131r v\u0259 onun daim art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>Narkotikl\u0259r\u0259 qalib g\u0259lm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil, lakin \u0259n az\u0131ndan \u00fcmumi s\u0259yl\u0259rl\u0259 qeyri-qanuni d\u00f6vriyy\u0259 \u0259traf\u0131nda v\u0259ziyy\u0259ti yum\u015faltmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu v\u0259zif\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n<p>Son vaxtlar narkotikl\u0259rin ticar\u0259tind\u0259 v\u0259 t\u0259bli\u011find\u0259 getdikc\u0259 daha \u00e7ox sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 v\u0259ziyy\u0259t\u0259 n\u0259zar\u0259t durmadan \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir. Bel\u0259 olan halda ictimai n\u0259zar\u0259tin, ictimai q\u0131na\u011f\u0131n, alim v\u0259 ziyal\u0131 s\u00f6z\u00fcn\u00fcn rolu da art\u0131r. Elm adamlar\u0131, ziyal\u0131lar narkomaniya v\u0259 onun t\u00f6r\u0259tdiyi f\u0259sadlarla ba\u011fl\u0131 m\u00fct\u0259madi olaraq ictimaiyy\u0259t\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r, yaz\u0131l\u0131 m\u0259tbuat, radio, televizya vasit\u0259sil\u0259 m\u0259lumatlar verm\u0259li, kitab\u00e7alar n\u0259\u015fr etdirm\u0259li, t\u0259hsil ocaqlar\u0131nda v\u0259 dig\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 maarifl\u0259ndirici xarakterli m\u0259ruz\u0259l\u0259r oxumal\u0131d\u0131rlar. Orta m\u0259kt\u0259b d\u0259rslikl\u0259rin\u0259 narkotik bitkil\u0259r v\u0259 dig\u0259r vasit\u0259l\u0259rin z\u0259r\u0259rl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vzular\u0131n sal\u0131nmas\u0131, g\u0259ncliy\u0259 istiqam\u0259tl\u0259nmi\u015f t\u0259bli\u011fat v\u0259 t\u0259\u015fviqat xarakterli k\u00fctl\u0259vi t\u0259dbirl\u0259rin ke\u00e7rilm\u0259si g\u0259ncl\u0259rimizin bu b\u0259ladan uzaqla\u015fmas\u0131nda faydal\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fcxt\u0259lif elm sah\u0259l\u0259ri, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 biologiya v\u0259 tibb, sosiologiya v\u0259 psixologiya elml\u0259ri probleml\u0259 daha s\u0131x m\u0259\u015f\u011ful olmal\u0131, m\u00fcvafiq elmi t\u0259dqiqatlar g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir. Narkotik vasit\u0259l\u0259rin v\u0259 psixotrop madd\u0259l\u0259rin qanunsuz haz\u0131rlanmas\u0131nda istifad\u0259 olunan bitkil\u0259r, onlar\u0131n vegetasiya d\u00f6vr\u00fc, bec\u0259rilm\u0259si, prekursorlar\u0131n\u0131n idxal\u0131, istehsal\u0131, istifad\u0259si daim diqq\u0259td\u0259 saxlan\u0131lmal\u0131, real n\u0259tic\u0259l\u0259r \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd edil\u0259n b\u00fct\u00fcn prosesl\u0259rd\u0259 elmin i\u015ftirak\u0131 t\u0259min edilm\u0259lidir. T\u0259rkibind\u0259 m\u0259rk\u0259zi sinir sisteminin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n madd\u0259l\u0259r olan bitkil\u0259r, onlar\u0131n m\u00fcxt\u0259lifliyi, t\u0259sir mexanizml\u0259ri v\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi f\u0259sadlar m\u00fcasir elmin nailiyy\u0259tl\u0259rinin t\u0259tbiqi il\u0259 geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259dqiq edilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Art\u0131q uzun ill\u0259rdir ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin institutlar\u0131nda narkotik t\u0259rkibli bitkil\u0259r, onlar\u0131n canl\u0131 orqanizml\u0259r\u0259 t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n t\u0259dqiqatlar apar\u0131l\u0131r, narkotik madd\u0259l\u0259rin istifad\u0259sinin z\u0259r\u0259rl\u0259ri bar\u0259d\u0259 z\u0259ruri t\u0259dris-t\u0259bli\u011fat v\u0259saitl\u0259rinin haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 yay\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr, respublikan\u0131n bir s\u0131ra rayonlar\u0131na ekspedisiyalar t\u0259\u015fkil edilir. Alim v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r narkotik t\u0259rkibli bitkil\u0259rin qanunsuz \u0259kinl\u0259rinin v\u0259 yaban\u0131 sah\u0259l\u0259rinin a\u015fkar olunmas\u0131 v\u0259 h\u0259min bitkil\u0259rin m\u0259hv edilm\u0259si, habel\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 h\u0259r il x\u00fcsusi \u0259m\u0259liyyat-axtar\u0131\u015f t\u0259dbirl\u0259rinin ke\u00e7irilm\u0259si \u00fczr\u0259 d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fkil etdikl\u0259ri m\u00fc\u015favir\u0259, seminar v\u0259 dig\u0259r iclaslara c\u0259lb edilirl\u0259r. Aliml\u0259rin sosial mediada, k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rind\u0259 yaz\u0131lar\u0131, \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 m\u00fcsahib\u0259l\u0259ri h\u0259r zaman xalq t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00f6y\u00fck maraqla qar\u015f\u0131lan\u0131r.<\/p>\n<p>Yaban\u0131 halda bit\u0259n narkotik bitkil\u0259rin t\u0259yinat\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri nazirliyin Botanika \u0130nstitutu \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n daim diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. Narkotik bitkil\u0259r\u0259 daha \u00e7ox Zaqatala-Qax v\u0259 Balak\u0259n \u0259razil\u0259rind\u0259 t\u0259sad\u00fcf edilir, Quba rayonu Laza k\u0259ndi \u0259traf\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin Nax\u00e7\u0131van MR \u0259razil\u0259rind\u0259 d\u0259 bu bitkil\u0259r\u0259 rast g\u0259linir. Ekspedisiyalar zaman\u0131 yerli \u0259haliy\u0259 insan h\u0259yat\u0131n\u0131 m\u0259hv ed\u0259n z\u0259h\u0259rli bitkil\u0259r kimi narkotik bitkil\u0259rd\u0259n istifad\u0259nin f\u0259sadlar\u0131 haqda m\u0259lumat verilir v\u0259 \u0259razid\u0259 olan narkotik bitkil\u0259r y\u0131\u011f\u0131l\u0131b yand\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyinin Dendrologiya \u0130nstitutunun t\u0259cr\u00fcb\u0259 sah\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 laboratoriyalar\u0131nda ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin t\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 magistrantlar\u0131, orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rin yuxar\u0131 sinif \u015fagirdl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn narkotik vasit\u0259l\u0259rin, psixotrop madd\u0259l\u0259rin v\u0259 onlar\u0131n prekursorlar\u0131n\u0131n qanunsuz d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 v\u0259 narkomanl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 dair seminarlar\u0131n, praktiki m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259si daimi xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. Aliml\u0259r m\u00fct\u0259madi olaraq \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 t\u0259\u015fkil olunan maarifl\u0259ndirm\u0259 xarakterli t\u0259dbirl\u0259r\u0259 d\u0259v\u0259t olunurlar. M\u0259kt\u0259blil\u0259r v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r aras\u0131nda cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n, m\u0259nfi meylli amill\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259min seminarlarda narkomaniyan\u0131n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck faci\u0259 oldu\u011funu \u0259ks etdir\u0259n m\u00f6vzular \u0259traf\u0131nda fikir m\u00fcbadil\u0259si apar\u0131l\u0131r, g\u0259ncl\u0259rin fikir v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259ri dinl\u0259nilir. \u0130nstitut bu sah\u0259d\u0259 X\u0259z\u0259r, Suraxan\u0131 v\u0259 Sabun\u00e7u Rayon Polis \u0130dar\u0259l\u0259rinin \u015f\u00f6b\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir.<\/p>\n<p>Nazirliyin Akademik Abdulla Qarayev ad\u0131na Fiziologiya \u0130nstitutunda narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqat i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 davam etdirilir. Burada daha \u00e7ox narkotikl\u0259rin beyind\u0259 buraxd\u0131\u011f\u0131 izl\u0259r t\u0259dqiq olunur. \u0130nsan beyni b\u0259d\u0259nin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b orqan\u0131d\u0131r. Narkotikl\u0259r beynin f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan m\u00fch\u00fcm sah\u0259l\u0259rini d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r v\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u0259lam\u0259ti olan kompulsiv narkotik istifad\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu m\u0259nada qeyd edil\u0259n t\u0259dqiqatlar \u00e7ox aktuald\u0131r.<\/p>\n<p>Narkotikl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 effektiv siyas\u0259t m\u00fcvafiq beyn\u0259lxalq konvensiyalar\u0131n fundamental prinsipin\u0259 \u0259saslan\u0131r: tibbi v\u0259 elmi m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259zar\u0259t edil\u0259n madd\u0259l\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011fu il\u0259 eyni madd\u0259l\u0259rin qeyri-tibbi istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 aras\u0131nda balans yaratmaq. Qlobal narkotik probleminin effektiv h\u0259lli v\u0259 ona qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n h\u0259rt\u0259r\u0259fli, balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 inteqrasiya olunmu\u015f yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir. Narkotikl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi \u0259sasl\u0131 strategiya v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t planlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si bu v\u0259ziyy\u0259ti d\u00fcz\u0259ltm\u0259y\u0259 v\u0259 narkotikl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq konvensiyalar\u0131n ilkin m\u0259qs\u0259din\u0259 \u2013 \u201cb\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 rifah\u0131n\u0131\u201d qoruyub saxlama\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. Etibarl\u0131, s\u00fcbuta \u0259saslanan m\u0259lumatlar, b\u0259zi hallarda a\u011fr\u0131k\u0259sicil\u0259rin as\u0131l\u0131l\u0131q yaradaca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlar\u0131 azalda bil\u0259r. Eyni zamanda, m\u0259lumatl\u0131l\u0131q g\u0259ncl\u0259r\u0259 narkotik istifad\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 riskl\u0259r v\u0259 onun n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 aparma\u011fa imkan ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130rad\u0259 H\u00fcseynova,<\/strong><br \/>\n<u>AMEA-n\u0131n vitse-prezidenti,<br \/>\nAMEA Molekulyar Biologiya v\u0259 Biotexnologiyalar \u0130nstitutunun ba\u015f direktoru, akademik<\/u><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Narkomaniya qlobal sosial problemdir, milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyan, xalqlar\u0131n genefondunu m\u0259hv ed\u0259n m\u00fcharib\u0259dir. Lakin b\u00fct\u00fcn ciddiliyin\u0259 baxmayaraq, s\u00f6z\u00fcged\u0259n problem \u00e7ox inc\u0259 xarakterlidir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ehtiyatl\u0131, balansl\u0131 yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir. Bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cbiopsixososial-m\u0259n\u0259vi x\u0259st\u0259lik\u201d adland\u0131r\u0131rlar. Narkomaniya s\u00f6z\u00fcn adi m\u0259nas\u0131nda x\u0259st\u0259lik deyils\u0259 d\u0259, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin tam bir m\u0259\u011flubiyy\u0259tidir. Narkotik alud\u0259\u00e7isi psixi c\u0259h\u0259td\u0259n qeyri-sabit olur, dostlar\u0131n\u0131, ail\u0259sini itirir, sonda \u0259traf\u0131ndak\u0131lar\u0131 b\u0259db\u0259xtlik u\u00e7urumuna g\u0259tirm\u0259kl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u0259hv edir. Diqq\u0259tli m\u00fc\u015fahid\u0259 narkotik madd\u0259 q\u0259bul etmi\u015f g\u0259ncin davran\u0131\u015f\u0131nda qeyri-adekvatl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Narkomaniyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 sad\u0259c\u0259 polis v\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259l\u0259rl\u0259, c\u0259za t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":784243,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/f8905bd317014485737757349371060689.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Narkomaniya qlobal sosial problemdir, milyonlarla insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoyan, xalqlar\u0131n genefondunu m\u0259hv ed\u0259n m\u00fcharib\u0259dir. Lakin b\u00fct\u00fcn ciddiliyin\u0259 baxmayaraq, s\u00f6z\u00fcged\u0259n problem \u00e7ox inc\u0259 xarakterlidir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n ehtiyatl\u0131, balansl\u0131 yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir. Bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cbiopsixososial-m\u0259n\u0259vi x\u0259st\u0259lik\u201d adland\u0131r\u0131rlar. Narkomaniya s\u00f6z\u00fcn adi m\u0259nas\u0131nda x\u0259st\u0259lik deyils\u0259 d\u0259, \u015f\u0259xsiyy\u0259tin tam bir m\u0259\u011flubiyy\u0259tidir. Narkotik alud\u0259\u00e7isi psixi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/784242"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=784242"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/784242\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":784244,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/784242\/revisions\/784244"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/784243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=784242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=784242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=784242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}