{"id":784974,"date":"2025-02-01T10:37:57","date_gmt":"2025-02-01T06:37:57","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=784974"},"modified":"2025-02-01T10:37:57","modified_gmt":"2025-02-01T06:37:57","slug":"siniq-birliyin-cokusu-o-n%c9%99-ssri-ni-%c9%99v%c9%99z-etdi-n%c9%99-d%c9%99-onun-b%c9%99rpasi-ucun-bunovr%c9%99-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=784974","title":{"rendered":"S\u0131N\u0131Q birliyin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc \u2013 O, n\u0259 SSR\u0130-ni \u0259v\u0259z etdi, n\u0259 d\u0259 onun b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fcn\u00f6vr\u0259 oldu"},"content":{"rendered":"<p><strong>Ruscada ad\u0131 SNQ (Sodrujestvo Nezavisim\u0131x Qosudarstv), ana dilimizd\u0259 M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi (MDB) olan ittifaq\u0131n faktiki olaraq f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmaq \u00fczr\u0259 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 informasiyalar var.<\/strong><\/p>\n<p>Bildirilir ki, MDB-nin r\u0259smi h\u00fcquqi informasiya portal\u0131nda bir s\u0131ra \u00e7oxt\u0259r\u0259fli sazi\u015fl\u0259rin l\u0259\u011fvi haqq\u0131nda d\u0259rc olunan protokol d\u0259rc olunub v\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u00fcvv\u0259d\u0259 olma m\u00fcdd\u0259ti bitdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259sini itirib, qurum daxilind\u0259 onlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir m\u00fcqavil\u0259 imzalanmay\u0131b.<\/p>\n<p>L\u0259\u011fv edilmi\u015f m\u00fcqavil\u0259l\u0259r aras\u0131nda birg\u0259 hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 haqq\u0131nda sazi\u015f, elmi-texniki \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda sazi\u015f, vahid h\u0259rbi komandanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda s\u0259n\u0259d, M\u00fcdafi\u0259 Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131 haqq\u0131nda sazi\u015f, strateji silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcqavil\u0259, vahid pul sistemi haqq\u0131nda sazi\u015f d\u0259 var.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 MDB yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan etibar\u0259n d\u00f6vl\u0259t yox, siyasi blok oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra sazi\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259mi\u015f qalm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, MDB-nin vahid h\u0259rbi komandanl\u0131\u011f\u0131, silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri, vahid pul sistemi yarad\u0131lmam\u0131\u015fd\u0131. Birlik bu sar\u0131dan s\u0131n\u0131q idi. Bu kimi t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r\u0259 birlik daxilind\u0259 m\u00fcqavim\u0259t vard\u0131. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259r hesab edirdil\u0259r ki, vahid h\u0259rbi komandanl\u0131q v\u0259 vahid pul sistemi Rusiyan\u0131n patronajl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yeni, SSR\u0130-y\u0259 b\u0259nz\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>MDB is\u0259 m\u0259hz SSR\u0130-nin d\u0259fn olundu\u011fu g\u00fcn\u00fc yarad\u0131l\u0131b. Bu tarixi hadis\u0259 1991-ci ilin dekabr ay\u0131n\u0131n 8-d\u0259 Belarus \u0259razisind\u0259ki Belovej me\u015f\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n v\u0259 h\u00f6kum\u0259t adamlar\u0131n\u0131n \u00f6v k\u00f6\u015fk\u00fc olan tikilid\u0259 (Brest vilay\u0259tinin Prujanski rayonunun \u015eere\u015fevski k\u0259ndi) ba\u015f verib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/37706602763e92adc62ebfcdac5223e4.jpg\" alt=\"KARV.jpg (104 KB)\" width=\"741\" height=\"492\" \/><\/p>\n<p>Sazi\u015fi \u00fc\u00e7 ittifaq respublikas\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259ri v\u0259 h\u00f6kum\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 imzala\u0131y\u0131blar: Belarusdan Ali Sovetin s\u0259dri Stanislav \u015eu\u015fkevi\u00e7 (1934-2022) v\u0259 ba\u015f nazir Vya\u00e7eslav Kebi\u00e7 (1935-2020), RSFSR-d\u0259n Ali Sovetin s\u0259dri Boris Yeltsin (1931-2007 )v\u0259 ba\u015f nazirin birinci m\u00fcavini, d\u00f6vl\u0259t katibi Gennadi Burbulis (1945-2022), Ukraynadan Ali Sovetin s\u0259dri Leonid Krav\u00e7uk (1934-2022) v\u0259 ba\u015f nazir Vitold Fokin (1932). Bu alt\u0131 \u015f\u0259xsd\u0259n haz\u0131rda yaln\u0131z Fokin sa\u011fd\u0131r, 93 ya\u015f\u0131 var.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/85632bdc1bd7394f0ecdb271a4da89fd.jpg\" alt=\"qorbyelnaz.jpg (64 KB)\" width=\"767\" height=\"488\" \/><\/p>\n<p>SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n, yerind\u0259 MDB adl\u0131 qurumun yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n elan\u0131na ilk reaksiyan\u0131 Qazax\u0131stan\u0131n lideri Nursultan Nazarbayev verib v\u0259 bir n\u00f6v \u201cb\u0259s biz nec\u0259 olaq, n\u0259d\u0259n bizi sahibsiz qoyursunuz\u201d ritorikas\u0131 il\u0259 yuxar\u0131dak\u0131 t\u0259sis\u00e7il\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t edib. Maraql\u0131d\u0131r ki, bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l Yeltsin ona Belovej me\u015f\u0259sin\u0259 getm\u0259yi t\u0259klif ed\u0259r\u0259k, orada m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlar q\u0259bul edil\u0259c\u0259yini des\u0259 d\u0259, Nazarbayev t\u0259cili \u015f\u0259kild\u0259 Qorba\u00e7ovun yan\u0131na u\u00e7ub. O da art\u0131q g\u00fccs\u00fcz oldu\u011funu etiraf edib. Bundan sonra Nazarbayevin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 el\u0259 1991-ci ilin dekabr\u0131nda Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan istisna olmaqla dig\u0259r SSR\u0130 respublikalar\u0131 y\u0131\u011f\u0131\u015f\u0131b MBD-y\u0259 dolu\u015fublar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan da o s\u0131rada olub. Ancaq 1992-ci ilin mart\u0131nda prezident Ayaz M\u00fct\u0259llibov devrildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6lk\u0259mizin MDB \u00fczvl\u00fcy\u00fc ratifikasiya olunmam\u0131\u015f qal\u0131b, y\u0259ni \u00fczv statusu almay\u0131b. Ancaq El\u00e7ib\u0259y devril\u0259nd\u0259n 4 ay sonra, 1993-c\u00fc ilin 23 sentyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan MDB-y\u0259 qo\u015fulub. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n prezidenti Zviad Qamsaxurdiya devril\u0259nd\u0259n sonra G\u00fcrc\u00fcstan da MDB-y\u0259 qat\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/809505b3dd7495acf3b9bd923c2ce07a.jpg\" alt=\"mdebe.jpg (58 KB)\" width=\"740\" height=\"438\" \/><\/p>\n<p>Startda MDB sanki da\u011f\u0131lm\u0131\u015f SSR\u0130-nin yerini nec\u0259s\u0259 doldurmaq, iqtisadi-ticari \u0259laq\u0259l\u0259rin davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdusa, sonradan Rusiyada bu birliy\u0259 \u201cmilli m\u0259nzill\u0259r\u0259 da\u011f\u0131l\u0131\u015fm\u0131\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r\u201di yenid\u0259n bir araya g\u0259tirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn real m\u00fcst\u0259vi hesab etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131lar. MDB-nin nizamnam\u0259sini ratifikasiya etm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259sm\u0259y\u0259n, bununla da \u0259slind\u0259 birliyin funksionall\u0131\u011f\u0131n\u0131 pozan Az\u0259rbaycana, G\u00fcrc\u00fcstana, Moldovaya t\u0259zyiql\u0259r bu \u00fczd\u0259n idi. M\u0259hz bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin daxilind\u0259 oyuncaq \u201cd\u00f6vl\u0259t\u201dl\u0259r yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131 v\u0259 silahl\u0131 separat\u00e7\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259r Bak\u0131ya, Tiflis\u0259, Ki\u015finyova ciddi t\u0259zyiq g\u00f6st\u0259rirdil\u0259r. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin MDB-y\u0259 qo\u015fulmas\u0131 daha art\u0131q \u0259razi itkisin\u0259 m\u0259ruz qalmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>Ancaq bu \u00f6lk\u0259l\u0259r MDB-nin dig\u0259r t\u0259sisatlar\u0131na, m\u0259s\u0259l\u0259n, Kollektiv T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik M\u00fcqavil\u0259si T\u0259\u015fkilat\u0131na, vahid g\u00f6mr\u00fck sistemin\u0259 qo\u015fulmad\u0131lar, \u00f6z suveren h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 qoruma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131lar.<\/p>\n<p>Rusiya is\u0259 \u0259ksin\u0259, uzun ill\u0259r MDB-y\u0259 SSR\u0130-nin varisi v\u0259 potensial \u0259v\u0259zedicisi kimi baxd\u0131. \u018fslind\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 el\u0259 yana\u015f\u0131r. Aradan ke\u00e7\u0259n 33 il is\u0259 bu regional birliyin s\u00fctunlar\u0131n\u0131 sars\u0131d\u0131b.<\/p>\n<p>Art\u0131q Ukrayna, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Moldova MDB-d\u0259n \u00e7\u0131xd\u0131qlar\u0131n\u0131 elan edibl\u0259r. \u00d6z\u00fcn\u00fc \u201cneytral d\u00f6vl\u0259t\u201d elan etmi\u015f T\u00fcrkm\u0259nistan MDB-nin formal \u00fczv\u00fcd\u00fcr. \u00d6zb\u0259kistan MDB-y\u0259 \u0259vv\u0259lki ill\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq isti baxm\u0131r, Erm\u0259nistan \u00f6z\u00fcyl\u0259 MDB v\u0259 KTMT aras\u0131na b\u00f6y\u00fck m\u0259saf\u0259 qoyub. \u00d6t\u0259n ilin dekabr ay\u0131n\u0131n 25-d\u0259 Az\u0259rbaycana m\u0259xsus t\u0259yyar\u0259nin Rusiya \u0259razisind\u0259 raketl\u0259 vurulmas\u0131ndan sonra iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r 1990-c\u0131 ild\u0259ki ovqata qay\u0131d\u0131b. \u00dcst\u0259lik, Az\u0259rbaycan Qazax\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stanla \u0259lahidd\u0259 m\u00fctt\u0259fiqlik sazi\u00e7l\u0259ri imzalay\u0131b.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan MDB yaln\u0131z formal olaraq m\u00f6vcudlu\u011funu davam etdirir. Rusiyan\u0131n yan\u0131nda s\u0259mimi \u015f\u0259kild\u0259 qalan yegan\u0259 \u00f6lk\u0259 Bearusdur. Qalan \u00f6lk\u0259l\u0259rin liderl\u0259ri Moskvan\u0131 yola verirl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ruscada ad\u0131 SNQ (Sodrujestvo Nezavisim\u0131x Qosudarstv), ana dilimizd\u0259 M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi (MDB) olan ittifaq\u0131n faktiki olaraq f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmaq \u00fczr\u0259 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 informasiyalar var. Bildirilir ki, MDB-nin r\u0259smi h\u00fcquqi informasiya portal\u0131nda bir s\u0131ra \u00e7oxt\u0259r\u0259fli sazi\u015fl\u0259rin l\u0259\u011fvi haqq\u0131nda d\u0259rc olunan protokol d\u0259rc olunub v\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u00fcvv\u0259d\u0259 olma m\u00fcdd\u0259ti bitdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259sini itirib, qurum daxilind\u0259 onlar\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir m\u00fcqavil\u0259 imzalanmay\u0131b. L\u0259\u011fv edilmi\u015f m\u00fcqavil\u0259l\u0259r aras\u0131nda birg\u0259 hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 haqq\u0131nda sazi\u015f, elmi-texniki \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q haqq\u0131nda sazi\u015f, vahid h\u0259rbi komandanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda s\u0259n\u0259d, M\u00fcdafi\u0259 Nazirl\u0259ri \u015euras\u0131 haqq\u0131nda sazi\u015f, strateji silahl\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":784975,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",694,461,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",694,461,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",694,461,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c-549x365.jpg",549,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",640,425,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",694,461,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",694,461,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/da94b1524f39f0863e586b23d4810c1c.jpg",694,461,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Ruscada ad\u0131 SNQ (Sodrujestvo Nezavisim\u0131x Qosudarstv), ana dilimizd\u0259 M\u00fcst\u0259qil D\u00f6vl\u0259tl\u0259r Birliyi (MDB) olan ittifaq\u0131n faktiki olaraq f\u0259aliyy\u0259tini dayand\u0131rmaq \u00fczr\u0259 olmas\u0131 bar\u0259d\u0259 informasiyalar var. Bildirilir ki, MDB-nin r\u0259smi h\u00fcquqi informasiya portal\u0131nda bir s\u0131ra \u00e7oxt\u0259r\u0259fli sazi\u015fl\u0259rin l\u0259\u011fvi haqq\u0131nda d\u0259rc olunan protokol d\u0259rc olunub v\u0259 g\u00f6st\u0259rilir ki, s\u0259n\u0259dl\u0259r q\u00fcvv\u0259d\u0259 olma m\u00fcdd\u0259ti bitdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259sini itirib, qurum daxilind\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/784974"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=784974"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/784974\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":784976,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/784974\/revisions\/784976"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/784975"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=784974"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=784974"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=784974"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}