{"id":786425,"date":"2025-02-07T18:05:04","date_gmt":"2025-02-07T14:05:04","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=786425"},"modified":"2025-02-07T18:05:04","modified_gmt":"2025-02-07T14:05:04","slug":"az%c9%99rbaycanda-69-min-insan-x%c9%99rc%c9%99ngl%c9%99-mubariz%c9%99-aparir-r%c9%99q%c9%99ml%c9%99r-niy%c9%99-artir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=786425","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda 69 min insan x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131r &#8211; R\u0259q\u0259ml\u0259r niy\u0259 art\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, onkoloq Azad K\u0259rimli qorxunc statistika a\u00e7\u0131qlay\u0131b. O qeyd edib ki, 2023-c\u00fc ilin statistik m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, haz\u0131rda \u00f6lk\u0259d\u0259 r\u0259smi olaraq 69 min 435 n\u0259f\u0259r onkoloji x\u0259st\u0259 kimi qeydiyyatdad\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 bu statistika da art\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Onu da qeyd ed\u0259k ki, bu r\u0259q\u0259m 2022-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 7 min 50 n\u0259f\u0259r \u00e7ox olub.<\/p>\n<p>K\u0259rimlinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, 69 min 435 n\u0259f\u0259rd\u0259n 25 min 257-si bu x\u0259st\u0259likl\u0259 be\u015f il v\u0259 be\u015f ild\u0259n yuxar\u0131 ya\u015fayan insanlard\u0131r:<\/p>\n<p>&#8220;2023-c\u00fc ild\u0259 5 min 668 x\u0259st\u0259y\u0259 birinci-ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diaqnoz qoyulub. 4 min 608 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, 3 min 390 n\u0259f\u0259r\u0259 is\u0259 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diaqnoz qoyulub&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Onkoloq bu x\u0259st\u0259liyin vaxt\u0131nda a\u015fkarlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn insanlar\u0131n m\u0259lumatl\u0131 olmas\u0131n\u0131n vacibliyin\u0259 d\u0259 toxunub:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Bu m\u00f6vzuda maarrifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri m\u00fct\u0259madi \u015f\u0259kild\u0259 davam etm\u0259lidir. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259 \u0259laq\u0259li b\u00fct\u00fcn c\u0259miyy\u0259t, \u00f6lk\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131d\u0131r. Onkoloqlar t\u0259k ba\u015f\u0131na bu y\u00fck\u00fcn alt\u0131na gir\u0259 bilm\u0259z. Haz\u0131rda \u0259n b\u00f6y\u00fck &#8220;t\u0259bli\u011fat ma\u015f\u0131n\u0131&#8221; televiziyalard\u0131r. Televiziyalarda bu sah\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri is\u0259 \u00e7ox z\u0259ifdir. He\u00e7 olmasa, h\u0259ft\u0259d\u0259 bir d\u0259f\u0259 verili\u015fl\u0259rd\u0259 onkoloji probleml\u0259r\u0259 yer ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. B\u0259z\u0259n televiziyalarda bu m\u00f6vzuya vaxt ayr\u0131lsa da, daha \u00e7ox \u00f6z\u0259l klinika v\u0259 h\u0259kiml\u0259ri reklam olunur. Bu, do\u011fru deyil&#8221;.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2022-ci ild\u0259 d\u00fcnyada t\u0259xmin\u0259n 20 milyon yeni x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 tutulma qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b, 9,7 milyon insan x\u0259r\u00e7\u0259ngd\u0259n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. Hesabata g\u00f6r\u0259, h\u0259r be\u015f insandan biri h\u0259yat\u0131nda x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 tutulur, h\u0259r doqquz ki\u015fid\u0259n, h\u0259r on iki qad\u0131ndan biri bu x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259fat edir.<\/p>\n<p>T\u0259\u015fkilat\u0131n proqnozlar\u0131na g\u00f6r\u0259, 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r h\u0259r il 35 milyon yeni x\u0259r\u00e7\u0259ng\u0259 tutulma qeyd\u0259 al\u0131nacaq, bu da 2022-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 77% art\u0131m dem\u0259kdir. Ekspertl\u0259r qeyd edir ki, pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng diaqnozu v\u0259 m\u00fcalic\u0259si ciddi \u015f\u0259kild\u0259 azal\u0131b. D\u00fcnyada 1 milyon x\u0259r\u00e7\u0259ng hal\u0131 pandemiya s\u0259b\u0259bind\u0259n vaxt\u0131nda a\u015fkar edilm\u0259yib. 2020-ci ilin ilk ilind\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ng diaqnozu 23%, m\u00fcalic\u0259 is\u0259 28% azal\u0131b. X\u0259r\u00e7\u0259ngin erk\u0259n a\u015fkar edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan skrininq testl\u0259ri d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azal\u0131b, b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 bu r\u0259q\u0259m 59%-\u0259 \u00e7at\u0131b.<\/p>\n<p>B\u0259s Az\u0259rbaycanda x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyin\u0259 tutulanlar\u0131n say\u0131 niy\u0259 art\u0131r?<\/p>\n<p><strong>Onkoloq h\u0259kim N\u0259simi Qas\u0131mov bu bar\u0259d\u0259 Musavat.com-a dan\u0131\u015f\u0131b. H\u0259kim deyib ki, x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyi ilb\u0259il artacaq:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBunun bir ne\u00e7\u0259 \u0259sas s\u0259b\u0259bi var: birincisi, insanlar qidalanma v\u0259rdi\u015fl\u0259rini d\u0259yi\u015fir v\u0259 daha \u00e7ox \u0259t v\u0259 ya\u011fl\u0131 qidalardan istifad\u0259 edirl\u0259r. H\u0259r\u00e7\u0259nd b\u0259zil\u0259ri h\u0259yat \u015f\u0259raitind\u0259n \u015fikay\u0259t ets\u0259 d\u0259, \u00fcmumilikd\u0259 qidalanma imkanlar\u0131 geni\u015fl\u0259nib.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, \u0259traf m\u00fchitin \u00e7irkl\u0259nm\u0259si s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r. S\u0259naye tullant\u0131lar\u0131, hava v\u0259 suyun \u00e7irkl\u0259nm\u0259si insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin say\u0131 art\u0131r. Siqaret art\u0131q g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n bir par\u00e7as\u0131na \u00e7evrilib v\u0259 bu, a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi d\u0259 daxil olmaqla bir \u00e7ox x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranma riskini y\u00fcks\u0259ldir.<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, insanlar\u0131n h\u0259yat t\u0259rzi getdikc\u0259 daha passiv hala g\u0259lir. G\u00fcn \u0259rzind\u0259 q\u0259bul edil\u0259n qidan\u0131n b\u0259d\u0259nd\u0259 d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259kild\u0259 i\u015fl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259r\u0259k\u0259t v\u0259 fiziki f\u0259aliyy\u0259t vacibdir. Lakin son ill\u0259rd\u0259 insanlar\u0131n idmana mara\u011f\u0131 xeyli azal\u0131b. U\u015faq idman\u0131 s\u0131f\u0131ra d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>Bu amill\u0259r birlikd\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngin yay\u0131lmas\u0131na v\u0259 \u00fcmumi sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 d\u00fczg\u00fcn qidalanma bu riski azaltmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vacib add\u0131mlard\u0131r.<\/p>\n<p>Daha bir m\u0259s\u0259l\u0259, indi insanlar karyera dal\u0131nca qa\u00e7\u0131r v\u0259 gec ail\u0259 qurur, gec u\u015faq sahibi olurlar. U\u015faq say\u0131 da daha \u00e7ox bir u\u015faq olur ki, bu da sonradan qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rd\u0259 b\u0259dxasiyy\u0259li \u015fi\u015fl\u0259rin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin biz ist\u0259s\u0259k d\u0259, ist\u0259m\u0259s\u0259k d\u0259, t\u0259bii radiasiya art\u0131r.<\/p>\n<p>Biz indi ona g\u00f6r\u0259 &#8220;ya\u015f\u0131l t\u0259bi\u0259t&#8221;\u0259 ke\u00e7id edirik. \u00c7\u00fcnki ya\u015f\u0131l t\u0259bi\u0259t sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Bu, bir \u00e7ox x\u0259st\u0259likl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n onkoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Daha bir m\u0259s\u0259l\u0259, b\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n Qazax\u0131standa d\u00f6\u015f v\u0259zi x\u0259r\u00e7\u0259ngi erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u2013 I v\u0259 II stadiyada 88% hallarda a\u015fkarlan\u0131r. Bizim \u00f6lk\u0259d\u0259 is\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici c\u0259mi 52%-dir. Niy\u0259? \u00c7\u00fcnki profilaktik m\u00fcayin\u0259l\u0259r kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259\u015fkil olunmay\u0131b.<\/p>\n<p>S\u0131\u011forta tibbi xidm\u0259tl\u0259ri m\u00f6vcuddur, lakin insanlar m\u00fct\u0259madi m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7mir. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi onlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259 tibbi yoxlan\u0131\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259raitin olmamas\u0131d\u0131r. M\u0259rk\u0259zi klinikalarda is\u0259 uzun n\u00f6vb\u0259l\u0259r var v\u0259 proses vaxt apar\u0131r.<\/p>\n<p>Onkoloji xidm\u0259tl\u0259rin t\u0259\u015fkili is\u0259 yar\u0131 b\u00f6l\u00fcn\u00fcb \u2013 bir qismi T\u018fB\u0130B-\u0259, bir qismi s\u0259hiyy\u0259 nazirliyin\u0259 tabedir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n periferiyalarda ya\u015fayan x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 vaxt\u0131nda yard\u0131m g\u00f6st\u0259rm\u0259k \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, onkoloqlar i\u015fl\u0259yir, x\u0259st\u0259l\u0259r m\u00fcalic\u0259y\u0259 c\u0259lb edilir, lakin profilaktik bax\u0131\u015f proqramlar\u0131 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r inki\u015faf etm\u0259yib. X\u0259st\u0259likl\u0259rin erk\u0259n a\u015fkarlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u00fcr proqramlar\u0131n olmas\u0131 vacibdir&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, onkoloq Azad K\u0259rimli qorxunc statistika a\u00e7\u0131qlay\u0131b. O qeyd edib ki, 2023-c\u00fc ilin statistik m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, haz\u0131rda \u00f6lk\u0259d\u0259 r\u0259smi olaraq 69 min 435 n\u0259f\u0259r onkoloji x\u0259st\u0259 kimi qeydiyyatdad\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 bu statistika da art\u0131b. Onu da qeyd ed\u0259k ki, bu r\u0259q\u0259m 2022-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 7 min 50 n\u0259f\u0259r \u00e7ox olub. K\u0259rimlinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, 69 min 435 n\u0259f\u0259rd\u0259n 25 min 257-si bu x\u0259st\u0259likl\u0259 be\u015f il v\u0259 be\u015f ild\u0259n yuxar\u0131 ya\u015fayan insanlard\u0131r: &#8220;2023-c\u00fc ild\u0259 5 min 668 x\u0259st\u0259y\u0259 birinci-ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 diaqnoz qoyulub. 4 min 608 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, 3&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":786426,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a-480x280.jpg",480,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/105098b11b9faced8f07a411943a9e7a.jpg",480,299,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssis-eksperti, onkoloq Azad K\u0259rimli qorxunc statistika a\u00e7\u0131qlay\u0131b. O qeyd edib ki, 2023-c\u00fc ilin statistik m\u0259lumatlar\u0131na \u0259sas\u0259n, haz\u0131rda \u00f6lk\u0259d\u0259 r\u0259smi olaraq 69 min 435 n\u0259f\u0259r onkoloji x\u0259st\u0259 kimi qeydiyyatdad\u0131r. \u015e\u00fcbh\u0259siz ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 bu statistika da art\u0131b. Onu da qeyd ed\u0259k ki, bu r\u0259q\u0259m 2022-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 7 min 50 n\u0259f\u0259r \u00e7ox olub. K\u0259rimlinin&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786425"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=786425"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":786427,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786425\/revisions\/786427"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/786426"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=786425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=786425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=786425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}