{"id":786733,"date":"2025-02-09T11:25:44","date_gmt":"2025-02-09T07:25:44","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=786733"},"modified":"2025-02-09T11:25:44","modified_gmt":"2025-02-09T07:25:44","slug":"turkm%c9%99ncay-muqavil%c9%99si-butov-az%c9%99rbaycanin-faci%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=786733","title":{"rendered":"T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si \u2013 B\u00fct\u00f6v Az\u0259rbaycan\u0131n faci\u0259si"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>197 il \u0259vv\u0259l, fevral\u0131n 10-da imzalanan bu m\u00fcqavil\u0259 Rusiyaya i\u015f\u011fal etdiyi yeni \u0259razil\u0259r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan erm\u0259nil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yin\u0259 imkan vermi\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan adl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131 prosesin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Tarixin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 xalq\u0131m\u0131z m\u00fcxt\u0259lif siyasi-h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 zaman-zaman \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal olunmu\u015f, insanlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. M\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalq\u0131n minillikl\u0259r boyu formala\u015fm\u0131\u015f m\u0259n\u0259vi-dini-milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 ziyan d\u0259ymi\u015f, torpaqlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si \u0259ld\u0259n getmi\u015f, C\u0259nubi Qafqaz Rusiyaya birl\u0259\u015fdirildikd\u0259n sonra bu proses g\u00fccl\u0259nmi\u015fdir. H\u0259r d\u0259f\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n faci\u0259l\u0259ri, \u0259razil\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 materiallar\u0131, \u0259ski s\u0259n\u0259dl\u0259ri ara\u015fd\u0131rark\u0259n bel\u0259 bir q\u0259na\u0259t yaran\u0131r ki, tariximizin b\u00fct\u00fcn qanl\u0131 s\u0259hif\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n Rusiya il\u0259 \u0130ran aras\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarm\u0131\u015f G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259rind\u0259n ba\u015flay\u0131r.<\/p>\n<p>\u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 ekspansionist siyas\u0259ti r\u0259sm\u0259n 1804-1813-c\u00fc ill\u0259r rus-\u0130ran m\u00fcharib\u0259si il\u0259 ba\u015flay\u0131r. 1805-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259ki xanl\u0131qlar\u0131 il\u0259 Rusiya aras\u0131nda K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131r. M\u00fcqavil\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, bu xanl\u0131qlar Rusiyaya ilhaq edilir v\u0259 m\u00fcst\u0259qil xarici siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259kd\u0259n m\u0259hrum olur. Tal\u0131\u015f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 il\u0259 Rusiyan\u0131n \u015eimali Az\u0259rbaycan\u0131 tamamil\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 ilhaq etm\u0259si prosesi ba\u015fa \u00e7at\u0131r. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra \u0130ran\u0131n Rusiya il\u0259 m\u00fcqavil\u0259 ba\u011flamas\u0131 realla\u015f\u0131r v\u0259 s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131 ba\u015flay\u0131r. 1813-c\u00fc il oktyabr\u0131n 16-da G\u00fcl\u00fcstan k\u0259ndind\u0259, rus ordugah\u0131nda m\u0259\u015fhur G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131r. Bu m\u00fcqavil\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan\u0131 i\u015f\u011fal etdiyini r\u0259sm\u0259n t\u0259sdiql\u0259yir. 1826-c\u0131 ild\u0259 Qacar\u0131n qo\u015funlar\u0131n\u0131n Rusiyan\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 olan Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na daxil olmas\u0131 il\u0259 Rusiya-\u0130ran m\u00fcharib\u0259si yenid\u0259n ba\u015flay\u0131r. D\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rd\u0259 Qacar\u0131n qo\u015funlar\u0131 a\u011f\u0131r m\u0259\u011flubiyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u00e7ar olur. 1826-c\u0131 ilin ax\u0131rlar\u0131nda \u015e\u0259ki v\u0259 L\u0259nk\u0259ran xanl\u0131qlar\u0131 da l\u0259\u011fv olunur, 1827-ci ild\u0259 Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razil\u0259rini i\u015f\u011fal ed\u0259-ed\u0259 T\u0259briz\u0259 girir v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r ruslar\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7ir. 1828-ci ilin yanvar-fevral aylar\u0131nda ruslar Urmiya v\u0259 \u018frd\u0259bil\u0259 girirl\u0259r. Rusiya D\u0259rb\u0259ndi \u00f6z\u00fcn\u0259 birl\u0259\u015fdirir, Bor\u00e7al\u0131n\u0131 G\u00fcrc\u00fcstana, \u0130r\u0259van\u0131, Z\u0259ng\u0259zuru, G\u00f6y\u00e7\u0259ni v\u0259 D\u0259r\u0259l\u0259y\u0259zi erm\u0259nil\u0259r\u0259 verir. N\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131 hesab\u0131na sonralar Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259ti yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>1828-ci il fevral\u0131n 10-da \u0130ngilt\u0259r\u0259nin s\u0259firi MakDonald\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 T\u0259briz yolunun \u00fcst\u00fcnd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay k\u0259ndind\u0259 I Nikolay il\u0259 F\u0259t\u0259li \u015fah aras\u0131nda s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si imzalan\u0131r. Bununla da Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 ba\u015fa \u00e7at\u0131r. M\u00fcqavil\u0259nin 15-ci madd\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, erm\u0259ni \u0259halisinin \u0130randan C\u0259nubi Qafqaza h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 icaz\u0259 verilir. M\u00fcqavil\u0259nin ba\u011flanmas\u0131 m\u00fcnastib\u0259til\u0259 d\u0259rhal rus toplar\u0131ndan 101 yayl\u0131m at\u0259\u015fi a\u00e7\u0131ld\u0131. Ert\u0259si g\u00fcn &#8220;xo\u015f x\u0259b\u0259r&#8221;i Aleksandr Qriboyedov Rusiyaya \u00e7atd\u0131rd\u0131qdan sonra Petropavlovsk qalas\u0131nda da top at\u0259\u015fl\u0259ri a\u00e7\u0131ld\u0131, rus xalq\u0131 bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259 t\u0259brik edildi. Rus-\u0130ran m\u00fcharib\u0259sind\u0259 h\u0259lledici sonluq olan T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 param-par\u00e7a edir. M\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, Araz \u00e7ay\u0131 s\u0259rh\u0259d olmaqla Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259razisi \u015fimal v\u0259 c\u0259nub hiss\u0259l\u0259rin\u0259 b\u00f6l\u00fcnd\u00fc. G\u0259nc\u0259, Qaraba\u011f, \u015e\u0259ki, \u015eirvan, Quba, Bak\u0131, Tal\u0131\u015f xanl\u0131\u011f\u0131, \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Da\u011f\u0131stan Rusiyaya t\u0259slim edilir. G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n f\u0259rqli olaraq, T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtl\u0259ri daha tez realla\u015fd\u0131. Yeni i\u015f\u011fal olunmu\u015f \u0130r\u0259van v\u0259 Nax\u00e7\u0131van xanl\u0131qlar\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131 &#8220;erm\u0259ni vilay\u0259tl\u0259ri&#8221; elan edildi. Halbuki q\u0259dim \u0130r\u0259van torpaqlar\u0131 lap q\u0259dimd\u0259n t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman yurdu olmu\u015f, d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259ri qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u00f6hk\u0259m dayanm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta rus-\u0130ran m\u00fcharib\u0259sind\u0259 burada ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar \u00e7ar\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 qo\u015funlar\u0131na qar\u015f\u0131 q\u0259hr\u0259mancas\u0131na d\u00f6y\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r. Lakin erm\u0259nil\u0259rin x\u0259yan\u0259ti \u00fcz\u00fcnd\u0259n \u0130ran h\u0259min m\u00fcharib\u0259d\u0259 m\u0259\u011flub olmu\u015fdu. Qeyd ed\u0259k ki, 1813-1828-ci ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin \u0259razisi 410 min kv. km olub. T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131m\u0131z\u0131n Araz\u0131n g\u00fcneyind\u0259ki 210 min kv. km. \u0259razisi \u0130rana, 130 min kv.km. \u0259rzisi is\u0259 Rusiyaya qat\u0131l\u0131b. T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si Az\u0259rbaycan T\u00fcrkl\u0259rinin vahid tarixi torpaqlar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 dem\u0259k oldu.<\/p>\n<p>B\u0259s Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si hans\u0131 a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131? Bu m\u00fcqavil\u0259d\u0259n sonra Qafqaz\u0131n geosiyasi v\u0259ziyy\u0259tini nec\u0259 d\u0259yi\u015fdi? \u018fvv\u0259lc\u0259 qeyd ed\u0259k ki, bu m\u00fcqavil\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u0259si onun tarixi-co\u011frafi s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin ki\u00e7ildilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259ndi. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131 imperiyalar\u0131n qeyri-qanuni olaraq tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6z aralar\u0131nda b\u00f6l\u00fc\u015fd\u00fcrm\u0259l\u0259ri, \u0259slind\u0259, beyn\u0259lxalq h\u00fcququn pozulmas\u0131 dem\u0259k idi. Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra \u0259n a\u011f\u0131r \u015f\u0259rtli m\u00fcqavil\u0259 olan T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin iki m\u00fch\u00fcm faci\u0259li n\u0259tic\u0259si oldu. Bunlardan birincisi Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131n\u0131n iki hiss\u0259y\u0259 &#8211; \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Az\u0259rbaycana b\u00f6l\u00fcnm\u0259si, ikincisi is\u0259 \u00e7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcn\u00fcn \u0259z\u0259li yurd yerl\u0259ri olan torpaqlara erm\u0259nil\u0259rin k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si. Erm\u0259nil\u0259r 1978-ci ild\u0259 A\u011fd\u0259r\u0259d\u0259 \u201cMara\u011fa-150\u201d s\u00f6zl\u0259ri yaz\u0131lm\u0131\u015f park sald\u0131lar. Bu park\u0131n ad\u0131 onlar\u0131n \u00f6zl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011fa 150 il \u0259vv\u0259l, y\u0259ni 1828-ci ild\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fckl\u0259rini etiraf etm\u0259l\u0259rini s\u00fcbut edirdi. 1988-ci ild\u0259 is\u0259 erm\u0259nil\u0259r tarixi h\u0259qiq\u0259ti \u00f6rt-basd\u0131r etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bu park\u0131n giri\u015find\u0259ki s\u00f6zl\u0259ri pozaraq park\u0131 da\u011f\u0131td\u0131lar. T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si a\u00e7\u0131q-a\u015fkar g\u00f6st\u0259rir ki, erm\u0259nil\u0259r bu regionun yerli \u0259halisi olmam\u0131\u015flar. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 r\u0259smi \u0130r\u0259van v\u0259 b\u0259zi erm\u0259nip\u0259r\u0259st siyasi dair\u0259l\u0259r T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin \u0259slinin itdiyini bildirir, bununla da beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259ti \u00e7a\u015fd\u0131rmaq niyy\u0259ti g\u00fcd\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fcqavil\u0259l\u0259rin h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259si v\u0259 m\u00fcdd\u0259tliliyi haqq\u0131nda 1969-cu ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f Vyana Konvensiyas\u0131na \u0259sas\u0259n, h\u0259m G\u00fcl\u00fcstan, h\u0259m d\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri haz\u0131rda q\u00fcvv\u0259d\u0259 olmayan v\u0259 he\u00e7 bir h\u00fcquqi m\u0259suliyy\u0259ti \u0259ks etdirm\u0259y\u0259n m\u00fcqavil\u0259l\u0259rdir. Etibarl\u0131 tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r v\u0259 q\u0259dim x\u0259rit\u0259l\u0259r d\u0259 bir daha t\u0259sdiq edir ki, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n \u015fimal\u0131nda da, c\u0259nubunda da ya\u015fayan Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131nda min ill\u0259r boyu vahid, q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 malik olub. 197 il bundan \u0259vv\u0259l T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sini imzalayan \u00e7ar Rusiyas\u0131 v\u0259 Qacarlar d\u00f6vl\u0259ti bir \u0259sr bundan \u0259vv\u0259l s\u00fcqut edib. N\u0259 1917-ci ilin oktyabr\u0131nda V.\u0130.Leninin \u00e7evrili\u015f yolu il\u0259 qurdu\u011fu bol\u015fevik Rusiyas\u0131, n\u0259 d\u0259 1991-ci ilin dekabr\u0131nda yaranm\u0131\u015f m\u00fcasir Rusiya Federasiyas\u0131 \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n h\u00fcquqi varisi deyil. H\u0259tta V.\u0130.Lenin sovet Rusiyas\u0131n\u0131 qurdu\u011fu zaman \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki \u00e7ar rejiminin varisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259m\u00e7inin \u00e7ar d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid b\u00fct\u00fcn \u00f6hd\u0259likl\u0259rin, borclar\u0131n, m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin q\u00fcvv\u0259d\u0259n d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fcn\u00fc elan etdi. M\u00fcasir \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 is\u0259 Qacarlar d\u00f6vl\u0259tinin varisi deyil. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin birinci madd\u0259sind\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutuldu\u011fu kimi, bu m\u00fcqavil\u0259 yaln\u0131z Qacarlar s\u00fclal\u0259sinin hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u00fcquqi q\u00fcvv\u0259y\u0259 malik idi. Bel\u0259likl\u0259, tarixi ger\u00e7\u0259kliyi \u0259ks etdir\u0259n h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin \u015f\u0259rtl\u0259ri bu m\u00fcqavil\u0259nin \u0259dal\u0259tsiz oldu\u011funu, i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 imperiya olan \u00e7ar Rusiyas\u0131n\u0131n dikt\u0259si il\u0259 imzaland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir daha t\u0259sdiq edir.<\/p>\n<p>T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcl\u0259n erm\u0259nil\u0259r q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259n sonra regionda ilk etnik m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydular v\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik m\u00f6vqeyi tutdular. XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Qafqaz regionunda ilk soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 da erm\u0259ni da\u015fnak terror d\u0259st\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. H\u0259mi\u015f\u0259 \u00f6z havadarlar\u0131n\u0131n himay\u0259sin\u0259 s\u0131\u011f\u0131nan bu yadelli etnik \u00fcns\u00fcr son y\u00fcz ild\u0259 d\u00f6rd d\u0259f\u0259 &#8211; 1905-1906-c\u0131, 1918-1920-ci, 1948-1953-c\u00fc, 1988-1994-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rini \u0259z\u0259li torpaqlar\u0131ndan deportasiyaya m\u0259ruz qoymu\u015f, soyq\u0131r\u0131mlar\u0131 t\u00f6r\u0259tmi\u015f, tarixi-m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rimizi m\u0259hv etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Sevinc Azadi, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>197 il \u0259vv\u0259l, fevral\u0131n 10-da imzalanan bu m\u00fcqavil\u0259 Rusiyaya i\u015f\u011fal etdiyi yeni \u0259razil\u0259r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan erm\u0259nil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yin\u0259 imkan vermi\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan adl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131 prosesin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r Tarixin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 xalq\u0131m\u0131z m\u00fcxt\u0259lif siyasi-h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 zaman-zaman \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal olunmu\u015f, insanlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. M\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalq\u0131n minillikl\u0259r boyu formala\u015fm\u0131\u015f m\u0259n\u0259vi-dini-milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 ziyan d\u0259ymi\u015f, torpaqlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si \u0259ld\u0259n getmi\u015f, C\u0259nubi Qafqaz Rusiyaya birl\u0259\u015fdirildikd\u0259n sonra bu proses g\u00fccl\u0259nmi\u015fdir. H\u0259r d\u0259f\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n faci\u0259l\u0259ri, \u0259razil\u0259rinin i\u015f\u011fal\u0131 s\u0259b\u0259bl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 materiallar\u0131, \u0259ski s\u0259n\u0259dl\u0259ri ara\u015fd\u0131rark\u0259n bel\u0259 bir q\u0259na\u0259t yaran\u0131r ki, tariximizin b\u00fct\u00fcn&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":786735,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/b80eb4e0173893833314587071110778985-1.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"197 il \u0259vv\u0259l, fevral\u0131n 10-da imzalanan bu m\u00fcqavil\u0259 Rusiyaya i\u015f\u011fal etdiyi yeni \u0259razil\u0259r\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u0130randan erm\u0259nil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcrm\u0259yin\u0259 imkan vermi\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan adl\u0131 d\u00f6vl\u0259tin yarad\u0131lmas\u0131 prosesin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r Tarixin b\u00fct\u00fcn d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 xalq\u0131m\u0131z m\u00fcxt\u0259lif siyasi-h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 c\u0259lb olunmu\u015f, n\u0259tic\u0259d\u0259 zaman-zaman \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal olunmu\u015f, insanlar\u0131 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015fdir. M\u00fcharib\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalq\u0131n minillikl\u0259r boyu formala\u015fm\u0131\u015f m\u0259n\u0259vi-dini-milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786733"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=786733"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786733\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":786736,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/786733\/revisions\/786736"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/786735"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=786733"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=786733"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=786733"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}