{"id":788413,"date":"2025-02-18T12:30:31","date_gmt":"2025-02-18T08:30:31","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=788413"},"modified":"2025-02-18T12:30:31","modified_gmt":"2025-02-18T08:30:31","slug":"reyx%c9%99-muharib%c9%99-elan-ed%c9%99n-tuva-turkl%c9%99ri-onlar-hitleri-guldurub-minl%c9%99rl%c9%99-fasist-oldurubl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=788413","title":{"rendered":"Reyx\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan ed\u0259n Tuva t\u00fcrkl\u0259ri &#8211; Onlar Hitleri g\u00fcld\u00fcr\u00fcb, minl\u0259rl\u0259 fa\u015fist \u00f6ld\u00fcr\u00fcbl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>III Reyxin reyxs-kansleri Adolf Hitler Tuvan\u0131n (tuval\u0131lar t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n uy\u011fur qrupuna daxildirl\u0259r) nasistl\u0259r\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259si x\u0259b\u0259rini alanda o, sad\u0259c\u0259 g\u00fcl\u00fcb. F\u00fcrer bu \u00f6lk\u0259ni x\u0259rit\u0259d\u0259 bel\u0259 tapa bilm\u0259yib. Amma bu g\u00fcl\u00fc\u015f tezlikl\u0259 tamam ba\u015fqa emosiyalarla \u0259v\u0259zl\u0259nib.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n ba\u015f naziri Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ilin SSR\u0130-ni d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k haqq\u0131nda tarixi nitqini s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 vaxt tapmam\u0131\u015f Tuva Xalq Respublikas\u0131 1941-ci il iyunun 22-d\u0259 Almaniyaya m\u00fcharib\u0259 elan edib. Bu q\u0259rar m\u00fcharib\u0259nin ilk d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z diplomatik gedi\u015fl\u0259rind\u0259n biri olub.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/892fe031362bce6231118f06ffb25db9.jpg\" alt=\"34ebfa26-25e2-4af3-a859-33ad0d9d9278.jpg (177 KB)\" width=\"750\" height=\"458\" \/><\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmayan ki\u00e7ik Asiya respublikas\u0131 (r\u0259smi qo\u015fulma yaln\u0131z 1944-c\u00fc il avqustun 17-d\u0259 ba\u015f verib) d\u0259rhal nasizm\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Onlar sovet iqtisadiyyat\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0131z\u0131l, s\u00fcvaril\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn minl\u0259rl\u0259 d\u00f6z\u00fcml\u00fc at, yem\u0259kl\u0259 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn mal-qara, \u0259sg\u0259rl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn isti paltar, x\u0259st\u0259xanalar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rman bitkil\u0259ri v\u0259 s. yard\u0131m edibl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Qorxu bilm\u0259y\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>1941-ci il iyun ay\u0131n\u0131n sonunda Tuvada geni\u015fmiqyasl\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259rlik ba\u015flay\u0131b. \u0130ki il sonra Tuvan\u0131n paytaxt\u0131 Q\u0131z\u0131ldan 206 k\u00f6n\u00fcll\u00fc c\u0259bh\u0259y\u0259 gedib. H\u0259rbi haz\u0131rl\u0131qlar\u0131 olmayan d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r sin\u0259l\u0259rin\u0259 \u015faman amuletl\u0259ri taxaraq \u00e7eviklik g\u00f6st\u0259rib, nasistl\u0259r\u0259 a\u011f\u0131r z\u0259rb\u0259l\u0259r vurublar. Tuva d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259ri \u00f6z q\u0259dim ad\u0259tl\u0259rin\u0259 uy\u011fun h\u0259r\u0259k\u0259t edibl\u0259r, bu da almanlar\u0131n nizami ordusuna qar\u015f\u0131 t\u0259sirli olub.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/276e657139942a0bd67163a9d5bc74c8.jpg\" alt=\"8ac2b396-a265-47f1-9280-205e64f061a6.jpg (143 KB)\" width=\"750\" height=\"513\" \/><\/p>\n<p>Tuval\u0131 k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259ti onlar\u0131n t\u0259bi\u0259tl\u0259 v\u0259 \u0259cdadlar\u0131n\u0131n ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259si olub. U\u015faql\u0131qdan b\u0259ri oyuncaqlar \u0259v\u0259zin\u0259 ov b\u0131\u00e7aqlar\u0131 il\u0259 s\u0259rt \u015f\u0259raitd\u0259 oynayan t\u00fcrkl\u0259r unikal d\u00f6y\u00fc\u015f taktikas\u0131 se\u00e7ibl\u0259r. 31 yanvar 1944-c\u00fc ild\u0259, gec\u0259 saat 2 rad\u0259l\u0259rind\u0259 tuval\u0131 atl\u0131lar q\u0259fild\u0259n Derejnya k\u0259ndi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda almanlar\u0131n m\u00f6vqel\u0259rin\u0259 h\u00fccum edibl\u0259r. Bu c\u0259sar\u0259tli basq\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri h\u0259tta t\u0259cr\u00fcb\u0259li komandirl\u0259ri d\u0259 heyr\u0259t\u0259 g\u0259tirib. Tuval\u0131 d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r nasistl\u0259rin 70 \u0259sg\u0259r v\u0259 zabitini \u00f6ld\u00fcr\u00fcb, \u00fc\u00e7 h\u0259rbi texnika anbar\u0131, yeddi minik v\u0259 on d\u00f6rd y\u00fck ma\u015f\u0131n\u0131n\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7iribl\u0259r.<\/p>\n<p>Tuva k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rinin m\u00fctt\u0259fiq kimi x\u00fcsusi statusunu tan\u0131yan komandanl\u0131q onlar\u0131n \u0259n\u0259n\u0259vi d\u00f6y\u00fc\u015f \u00fcsullar\u0131na mane olmay\u0131b. General Bryulevin xatir\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu, d\u00fc\u015fm\u0259n aras\u0131nda x\u00fcsusi qorxu m\u00fchiti yarad\u0131b v\u0259 alman \u0259sg\u0259rl\u0259ri Tuva eskadronunun h\u0259r\u0259k\u0259t zonas\u0131na girm\u0259kd\u0259n qorxublar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/95b6bd4415dda54458873d05aea4b9cd.jpg\" alt=\"3d089714-0b60-4164-888d-04c456d42a80.jpg (144 KB)\" width=\"750\" height=\"480\" \/><\/p>\n<p>1943-c\u00fc ilin dekabr\u0131ndan 1944-c\u00fc ilin mart\u0131na q\u0259d\u0259r Tuva eskadronu geni\u015fmiqyasl\u0131 s\u00fcvari basq\u0131n\u0131nda i\u015ftirak edib. Kiyevd\u0259n Uman v\u0259 Zemlyanski me\u015f\u0259l\u0259ri, \u00c7artoriski bataql\u0131qlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 Karpat da\u011flar\u0131na q\u0259d\u0259r Ukraynan\u0131n 80-d\u0259n \u00e7ox ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259sini azad edibl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Mar\u015fal Stalin\u0259 t\u00fcrkl\u0259rin q\u0259hr\u0259manl\u0131\u011f\u0131ndan yaz\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>Bel\u0259 c\u0259sar\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 t\u00fcrkl\u0259r ciddi itkil\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fibl\u0259r. Mar\u015fal Georgi Jukov h\u0259rbi haz\u0131rl\u0131qlar\u0131na baxmayaraq, \u00e7ox riskli h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n Tuva s\u00fcvaril\u0259rinin h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u015f\u00fcca\u0259ti bar\u0259d\u0259 \u0130osif Stalin\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n m\u0259ruz\u0259 edib. Mar\u015fal yaz\u0131b: \u201c\u018fg\u0259r onlar bu c\u00fcr etinas\u0131zl\u0131qla d\u00f6y\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 davam ets\u0259l\u0259r, m\u00fcharib\u0259nin sonunda sa\u011f qalan olmayacaq\u201d.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/bf2b0a7a3c06b086bdca5cb608f1bec3.jpg\" alt=\"f098f902-d950-4979-8d0c-10ebe8e3253a.jpg (106 KB)\" width=\"743\" height=\"495\" \/><\/p>\n<p>Stalin bu m\u0259ktuba x\u00fcsusi \u0259mrl\u0259 cavab verib: \u201cOnlar\u0131 qoruyun v\u0259 birinci h\u00fccuma atmay\u0131n, yaral\u0131lar\u0131 ehtiramla v\u0259t\u0259n\u0259 qaytar\u0131n\u201d. Stalin bilib ki, v\u0259t\u0259nl\u0259rin\u0259 qay\u0131dan canl\u0131 q\u0259hr\u0259manlar \u00f6z xalq\u0131na Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n rolundan, fa\u015fizm \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00fcmumi q\u0259l\u0259b\u0259nin \u0259h\u0259miyy\u0259tind\u0259n dan\u0131\u015facaqlar.<\/p>\n<p>8-ci qvardiya s\u00fcvari diviziyas\u0131n\u0131n komandiri, qvardiya general-mayoru Pavlov Tuva k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259rini h\u0259m m\u00fcdafi\u0259d\u0259, h\u0259m d\u0259 h\u00fccumda inan\u0131lmaz m\u0259tan\u0259t n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259n m\u00fcst\u0259sna d\u00f6y\u00fc\u015f\u0259 haz\u0131r d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259r kimi xarakteriz\u0259 edib. M\u00fcharib\u0259 ill\u0259rind\u0259 iyirmiy\u0259 yax\u0131n tuval\u0131 \u201c\u015e\u00f6hr\u0259t\u201d ordeninin sahibi olub, be\u015f mind\u0259n \u00e7oxu orden v\u0259 medallarla t\u0259ltif edilib. Onlardan ikisi ali m\u00fckafata &#8211; Sovet \u0130ttifaq\u0131 Q\u0259hr\u0259man\u0131 ad\u0131na layiq g\u00f6r\u00fcl\u00fcb.<\/p>\n<p><strong>\u0130lkin N\u0259c\u0259f, x\u00fcsusi olaraq Musavat.com \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>III Reyxin reyxs-kansleri Adolf Hitler Tuvan\u0131n (tuval\u0131lar t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n uy\u011fur qrupuna daxildirl\u0259r) nasistl\u0259r\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259si x\u0259b\u0259rini alanda o, sad\u0259c\u0259 g\u00fcl\u00fcb. F\u00fcrer bu \u00f6lk\u0259ni x\u0259rit\u0259d\u0259 bel\u0259 tapa bilm\u0259yib. Amma bu g\u00fcl\u00fc\u015f tezlikl\u0259 tamam ba\u015fqa emosiyalarla \u0259v\u0259zl\u0259nib. H\u0259l\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n ba\u015f naziri Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ilin SSR\u0130-ni d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k haqq\u0131nda tarixi nitqini s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 vaxt tapmam\u0131\u015f Tuva Xalq Respublikas\u0131 1941-ci il iyunun 22-d\u0259 Almaniyaya m\u00fcharib\u0259 elan edib. Bu q\u0259rar m\u00fcharib\u0259nin ilk d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z diplomatik gedi\u015fl\u0259rind\u0259n biri olub. H\u0259l\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 olmayan ki\u00e7ik Asiya respublikas\u0131 (r\u0259smi qo\u015fulma yaln\u0131z 1944-c\u00fc il avqustun 17-d\u0259 ba\u015f verib)&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":788414,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/afec6a8e118c35b0871c27b3ea71a371.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"III Reyxin reyxs-kansleri Adolf Hitler Tuvan\u0131n (tuval\u0131lar t\u00fcrk xalqlar\u0131n\u0131n uy\u011fur qrupuna daxildirl\u0259r) nasistl\u0259r\u0259 m\u00fcharib\u0259 elan etm\u0259si x\u0259b\u0259rini alanda o, sad\u0259c\u0259 g\u00fcl\u00fcb. F\u00fcrer bu \u00f6lk\u0259ni x\u0259rit\u0259d\u0259 bel\u0259 tapa bilm\u0259yib. Amma bu g\u00fcl\u00fc\u015f tezlikl\u0259 tamam ba\u015fqa emosiyalarla \u0259v\u0259zl\u0259nib. H\u0259l\u0259 B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n ba\u015f naziri Uinston \u00c7\u00f6r\u00e7ilin SSR\u0130-ni d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259k haqq\u0131nda tarixi nitqini s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 vaxt tapmam\u0131\u015f Tuva Xalq Respublikas\u0131 1941-ci&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/788413"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=788413"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/788413\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":788415,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/788413\/revisions\/788415"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/788414"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=788413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=788413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=788413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}