{"id":788859,"date":"2025-02-20T11:25:18","date_gmt":"2025-02-20T07:25:18","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=788859"},"modified":"2025-02-20T11:25:18","modified_gmt":"2025-02-20T07:25:18","slug":"t%c9%99brizd%c9%99-ana-dili-problemi-yazmaq-yasaqdir-danismaq-is%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=788859","title":{"rendered":"T\u0259brizd\u0259 ana dili problemi &#8211; yazmaq yasaqd\u0131r, dan\u0131\u015fmaq is\u0259&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>Say\u0131 30 milyondan art\u0131q bir toplumun \u00f6z ana dilind\u0259 r\u0259smi s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259m\u0259si ger\u00e7\u0259yi bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u0259sl\u0259n T\u0259brizd\u0259n olan prezident Peze\u015fkian\u0131n i\u015ftirak etdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Ayd\u0131n oldu ki, \u0130randa prezident bel\u0259 ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq h\u00fcququndan m\u0259hrumdur.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ran d\u00f6vl\u0259ti n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 bu q\u0259d\u0259r h\u0259ssasd\u0131r? Bilindiyi kimi, bir s\u0131ra \u00e7oxmill\u0259tli Avropa \u00f6lk\u0259sind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 r\u0259smi dil m\u00f6vcuddur v\u0259 h\u0259r k\u0259s \u00f6z ana dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, yaz\u0131\u015f\u0131r, t\u0259hsil al\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130sve\u00e7r\u0259, Bel\u00e7ika, L\u00fcksemburq v\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r buna misal ola bil\u0259r. \u0130randa is\u0259 ham\u0131 vahid dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa m\u0259cbur edilir.<\/p>\n<p>Ekspertl\u0259r qeyd edir ki, \u0130ran\u0131n bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 h\u0259ssas yana\u015fmas\u0131n\u0131n bir ne\u00e7\u0259 s\u0259b\u0259bi var. \u0130ran hakimiyy\u0259ti vahid milli kimlik yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn fars dilini yegan\u0259 dominant \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si kimi saxlay\u0131r. H\u0259m\u00e7inin t\u00fcrkl\u0259rin v\u0259 dig\u0259r etnik qruplar\u0131n ana dilind\u0259 t\u0259hsil h\u00fcququnun tan\u0131nmas\u0131 onlar\u0131n m\u0259d\u0259ni-siyasi m\u00f6vqel\u0259rini g\u00fccl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Bu da \u0130ran\u0131n vahid d\u00f6vl\u0259t modeli \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi q\u0259bul edilir.<\/p>\n<p><strong>Bundan ba\u015fqa, \u0130ran\u0131n m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u00e7oxmill\u0259tli imperiya olmas\u0131 v\u0259 daxili separatizmd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259si ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sini daha da m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fdirir.<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/cdn.globalinfo.az\/2023\/09\/WhatsApp-Image-2023-09-13-at-17.02.51-900x675.jpeg\" alt=\"T\u0259nzil\u0259 R\u00fcst\u0259mxanl\u0131 Globalinfo.az-\u0131n redaksiyas\u0131na g\u0259ldi: \u201cBu sayt\u0131n bir  obraz\u0131 var\u201d - Globalinfo.az\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0T\u0259nzil\u0259 R\u00fcst\u0259mxanl\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 mill\u0259t v\u0259kili T\u0259nzil\u0259 R\u00fcst\u0259mxanl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dan\u0131\u015f\u0131b: \u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dilinin bir dil olmas\u0131n\u0131n t\u0259r\u0259fdar\u0131yam. B\u0259zi \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 iki dil var. H\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00f6m\u00fcr boyu m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 alt\u0131nda qal\u0131blar. M\u0259s\u0259l\u0259n, 600 il i\u015f\u011fal alt\u0131nda olan Hindistanda d\u00f6vl\u0259t dili, r\u0259smi dil ingilis dilidir, lakin \u00f6lk\u0259nin milli dili hind dilidir. Mill\u0259t d\u0259 \u00f6z dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda da r\u0259smi d\u00f6vl\u0259t dili Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259sidir. Amma uzaqdan n\u00fcmun\u0259 axtarma\u011fa ehtiyac yoxdur. El\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259 d\u0259 ya\u015fayan xalqlar\u0131n ham\u0131s\u0131 \u00f6z ana dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, yaz\u0131r, oxumaq imkanlar\u0131 var. Az\u0259rbaycandan k\u0259narda t\u0259hsil al\u0131b geri d\u00f6n\u0259nl\u0259r d\u0259 az deyil. Bununla dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, Az\u0259rbaycanda he\u00e7 kimin \u00f6z ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n qada\u011fa qoyulmay\u0131b. Bel\u0259 bir hal he\u00e7 vaxt olmay\u0131b. \u0130ran m\u0259s\u0259l\u0259si is\u0259 tamamil\u0259 f\u0259rqlidir. \u00dcst\u0259lik, \u0130ran yaln\u0131z orada ya\u015fayan Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 bu qada\u011fan\u0131 t\u0259tbiq edib.<\/p>\n<p><strong>\u0130randa 200 min civar\u0131nda erm\u0259ni icma hal\u0131nda ya\u015fay\u0131r. Onlar\u0131n \u00f6z m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, kils\u0259l\u0259ri, ibad\u0259txanalar\u0131, m\u0259tb\u0259\u0259l\u0259ri var v\u0259 q\u0259zet burax\u0131rlar. Bir d\u0259f\u0259 \u0130randan g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 bu haqda sual vermi\u015fdim ki, niy\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259 bu \u015f\u0259raiti yarad\u0131rs\u0131n\u0131z, Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 is\u0259 yox? Cavab vermi\u015fdil\u0259r ki, \u201cAz\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ri m\u00fcs\u0259lmand\u0131r, onlar\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz kimi g\u00f6r\u00fcr\u00fck, amma erm\u0259nil\u0259r\u0259 azl\u0131q kimi bax\u0131r\u0131q, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlara f\u0259rqli yana\u015f\u0131r\u0131q\u201d. Lakin h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lumdur ki, \u0130ran hakimiyy\u0259tinin \u0259sas problemi Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259ridir. \u0130randa 30 milyondan \u00e7ox Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc ya\u015fay\u0131r v\u0259 hakimiyy\u0259t Rusiya il\u0259 birlikd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131 ikiy\u0259 b\u00f6ld\u00fckl\u0259rini anlay\u0131r, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan t\u00fcrkl\u0259rini \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 hesab edirl\u0259r. Dig\u0259r mill\u0259tl\u0259r bel\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmir.<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7ox t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u0130randa prezidentl\u0259r d\u0259yi\u015fs\u0259 d\u0259, d\u00f6vl\u0259tin siyas\u0259ti v\u0259 sistemi d\u0259yi\u015fm\u0259z qal\u0131r. Bu, Amerika v\u0259 Rusiya \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 ke\u00e7\u0259rlidir. Y\u0259ni \u0130randa el\u0259 bir sistem qurublar ki, Peze\u015fkian gets\u0259 d\u0259, ba\u015fqas\u0131 g\u0259ls\u0259 d\u0259, siyas\u0259t eyni qalacaq. Biz h\u0259l\u0259 Peze\u015fkian\u0131 \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcnk\u00fc bilirdik, Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fcd\u00fcr. Lakin \u0259g\u0259r Peze\u015fkian prezident oldu\u011fu halda bel\u0259 \u00f6z ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirs\u0259, indi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, \u00f6lk\u0259nin s\u0131ravi v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir. Bu, \u0130ran d\u00f6vl\u0259tinin v\u0259 siyas\u0259tinin \u0259sl mahiyy\u0259tini, i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir&#8221;.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/konkret.az\/cloud\/uploads\/2021\/04\/elxansahinoglu.jpg\" alt=\"Elxan \u015eahino\u011flu son \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 il\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 \u201ca\u011falar\u0131n\u0131\u201d bel\u0259 \u0259l\u0259 verdi -  \u018fTRAFLI | KONKRET\" \/><\/p>\n<p><strong>Elxan \u015eahino\u011flu<\/strong><\/p>\n<p><strong>Politoloq Elxan \u015eahino\u011flu da qeyd edir ki, prezident Peze\u015fkian Az\u0259rbaycan t\u00fcrk\u00fc olsa da, \u0130ran\u0131n m\u00fchafiz\u0259kar dair\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n ona mane\u0259l\u0259r yarad\u0131l\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201cOnun \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda \u015e\u0259hriyar\u0131n \u015feirl\u0259rind\u0259n sitat g\u0259tirm\u0259sin\u0259 d\u0259rhal kimins\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b qeydl\u0259 reaksiya verm\u0259si onu g\u00f6st\u0259rir ki, adi bir t\u00fcrk dilind\u0259 dan\u0131\u015fmas\u0131 m\u00fchafiz\u0259kar dair\u0259l\u0259rd\u0259 ciddi reaksiya do\u011furur. Peze\u015fkiandan t\u0259l\u0259b olunan odur ki, m\u00fchafiz\u0259karlar\u0131n n\u0259 dem\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, verdiyi v\u0259dl\u0259ri yerin\u0259 yetirsin, iqtisadi probleml\u0259ri h\u0259ll etsin, insanlara daha \u00e7ox azadl\u0131q versin v\u0259 \u0130randa ya\u015fayan xalqlar\u0131n ist\u0259kl\u0259rin\u0259 diqq\u0259tl\u0259 yana\u015fs\u0131n.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259 ki, o \u00f6z\u00fc d\u0259 bunu ist\u0259yir. M\u00fchafiz\u0259karlar h\u0259r zaman bu siyas\u0259td\u0259 Peze\u015fkiana mane olacaqlar v\u0259 konstitusiyaya g\u00f6r\u0259 d\u0259 ali dini liderin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. Amma m\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, Peze\u015fkian\u0131 xalq se\u00e7ib. Ali dini lider is\u0259 se\u00e7kili bir orqan deyil, onu bir qrup molla se\u00e7ir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Peze\u015fkian bu s\u0259lahiyy\u0259td\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k, m\u00fchafiz\u0259karlar\u0131n m\u00fcqavim\u0259tin\u0259 baxmayaraq, h\u0259d\u0259fl\u0259diyi v\u0259d etdiyi islahatlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Say\u0131 30 milyondan art\u0131q bir toplumun \u00f6z ana dilind\u0259 r\u0259smi s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259m\u0259si ger\u00e7\u0259yi bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u0259sl\u0259n T\u0259brizd\u0259n olan prezident Peze\u015fkian\u0131n i\u015ftirak etdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Ayd\u0131n oldu ki, \u0130randa prezident bel\u0259 ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq h\u00fcququndan m\u0259hrumdur. \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 bu q\u0259d\u0259r h\u0259ssasd\u0131r? Bilindiyi kimi, bir s\u0131ra \u00e7oxmill\u0259tli Avropa \u00f6lk\u0259sind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 r\u0259smi dil m\u00f6vcuddur v\u0259 h\u0259r k\u0259s \u00f6z ana dilind\u0259 dan\u0131\u015f\u0131r, yaz\u0131\u015f\u0131r, t\u0259hsil al\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130sve\u00e7r\u0259, Bel\u00e7ika, L\u00fcksemburq v\u0259 ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259r buna misal ola bil\u0259r. \u0130randa is\u0259 ham\u0131 vahid dild\u0259 dan\u0131\u015fma\u011fa m\u0259cbur edilir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":788860,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/50da6eae8979fb0322c570fa9681f00f.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Say\u0131 30 milyondan art\u0131q bir toplumun \u00f6z ana dilind\u0259 r\u0259smi s\u0259viyy\u0259d\u0259 dan\u0131\u015fa bilm\u0259m\u0259si ger\u00e7\u0259yi bu g\u00fcnl\u0259rd\u0259 \u0259sl\u0259n T\u0259brizd\u0259n olan prezident Peze\u015fkian\u0131n i\u015ftirak etdiyi g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00e7\u0131lpaql\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131. Ayd\u0131n oldu ki, \u0130randa prezident bel\u0259 ana dilind\u0259 dan\u0131\u015fmaq h\u00fcququndan m\u0259hrumdur. \u0130ran d\u00f6vl\u0259ti n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 ana dili m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 bu q\u0259d\u0259r h\u0259ssasd\u0131r? Bilindiyi kimi, bir s\u0131ra \u00e7oxmill\u0259tli Avropa&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/788859"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=788859"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/788859\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":788861,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/788859\/revisions\/788861"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/788860"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=788859"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=788859"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=788859"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}