{"id":789443,"date":"2025-02-23T09:20:04","date_gmt":"2025-02-23T05:20:04","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=789443"},"modified":"2025-02-23T09:20:04","modified_gmt":"2025-02-23T05:20:04","slug":"qics-l%c9%99-bagli-dogru-bilin%c9%99n-yanlislar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=789443","title":{"rendered":"Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ba\u011fl\u0131 do\u011fru bilin\u0259n yanl\u0131\u015flar"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u0259yatda h\u0259r k\u0259s \u015fansl\u0131 do\u011fulmur. B\u0259z\u0259n a\u011f\u0131r s\u0131naqlar il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmal\u0131 oluruq. \u018fn ac\u0131nacaql\u0131s\u0131 is\u0259 odur ki, g\u00f6zl\u0259m\u0259diyin anda, he\u00e7 bir g\u00fcnah\u0131n olmadan \u00f6z\u00fcn\u00fc faci\u0259nin i\u00e7ind\u0259 tapasan. Q\u0130\u00c7S d\u0259 bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131nda qar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli b\u0259lalardan biridir. Sad\u0259c\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc narahat hiss etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k m\u00fcayin\u0259y\u0259 getdiyi x\u0259st\u0259xanadan g\u0259l\u0259n bir z\u0259ng v\u0259 Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259liyin\u0259 yoluxdu\u011fun bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259r&#8230; \u0130ndi siz telefonun arxas\u0131ndak\u0131 pasiyenti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Saniy\u0259l\u0259r i\u00e7ind\u0259 a\u011fl\u0131nda olan says\u0131z-hesabs\u0131z suallar, can\u0131na yay\u0131lan qorxu, &#8220;Allah\u0131m, haradan tapd\u0131 bu b\u0259la m\u0259ni? N\u0259 ed\u0259c\u0259m?&#8221; d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 \u00f6mr\u00fcnd\u0259n \u00f6m\u00fcr gedir. Kim ist\u0259y\u0259r ax\u0131, b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc sevdikl\u0259rin\u0259 yax\u0131n durmaqdan qorxaraq ke\u00e7irsin? Y\u0259qin ki he\u00e7 kim&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259bii ki, \u00f6z laqeydliyi, t\u00fcfeyli h\u0259yat t\u0259rzi n\u0259tic\u0259sind\u0259 Q\u0130\u00c7S-in qurban\u0131na \u00e7evril\u0259nl\u0259r d\u0259 var. Bilirik ki, x\u0259st\u0259likl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 zaman, n\u0259 s\u0259rh\u0259d, n\u0259 d\u0259 qada\u011fa yoxdur. \u0130nsan \u00f6z \u0259m\u0259ll\u0259riyl\u0259 d\u0259 b\u0259lalara, x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 qucaq a\u00e7a, ya da sa\u011flaml\u0131\u011fa t\u0259minat yarada bil\u0259r.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti narahat ed\u0259n probleml\u0259rd\u0259n biri ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyimiz qazan\u0131lm\u0131\u015f immun \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 sindromu-Q\u0130\u00c7S-dir. Q\u0130\u00c7S epidemiyas\u0131n\u0131 pandemiya adland\u0131ranlar da var. Bu da \u0259slind\u0259 infeksiyan\u0131n b\u00fct\u00fcn yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir. D\u00fcnyada v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 tibb elminin qar\u015f\u0131s\u0131nda bir sual kimi durur bu &#8220;sakit \u00f6l\u00fcm&#8221;\u00fcn m\u00fcalic\u0259 yollar\u0131.<\/p>\n<p>Biz d\u0259 bu suala cavab tapmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zin\u0259 yolland\u0131q. \u0130\u00e7\u0259ri gir\u0259nd\u0259 g\u00f6zl\u0259rim m\u0259rk\u0259zin h\u0259r k\u00fcnc-buca\u011f\u0131n\u0131 g\u0259zirdi. \u00c7\u00fcnki getm\u0259d\u0259n \u00f6nc\u0259 m\u0259ni q\u0259rib\u0259 bir vahim\u0259nin \u00f6z a\u011fu\u015funa alaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcm. Lakin he\u00e7 d\u0259 bel\u0259 olmad\u0131. \u018fslind\u0259 qorxmal\u0131 oldu\u011fumuz m\u0259rk\u0259z v\u0259 ya oradak\u0131 insanlar deyil, el\u0259 Q\u0130\u00c7S-in \u00f6z\u00fcd\u00fcr. B\u0259s qorxular\u0131m\u0131z\u0131 nec\u0259 a\u015faq?\u00a0Bu b\u0259ladan nec\u0259 qorunaq?<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 yaln\u0131z bu sah\u0259ni d\u0259rind\u0259n bil\u0259n biri cavabland\u0131ra bil\u0259rdi.<\/p>\n<p>El\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n\u00a0Lent.az-\u0131n bu d\u0259f\u0259ki m\u00fcsahibi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zinin direktor m\u00fcavini G\u00fcn\u0259\u015f C\u0259f\u0259rova oldu:<\/p>\n<p>&#8211; Bilirik ki, c\u0259miyy\u0259timizd\u0259 b\u0259zil\u0259ri Q\u0130\u00c7S-\u0259 \u0259xlaqs\u0131z bir x\u0259st\u0259lik kimi bax\u0131r. B\u0259s \u0259slind\u0259 Q\u0130\u00c7S n\u0259dir? H\u0259qiq\u0259t\u0259n t\u0259rbiy\u0259sizlikd\u0259n g\u0259l\u0259n bir x\u0259st\u0259likdir?<\/p>\n<p>&#8211; \u0130nsan\u0131n \u0130mmun \u00c7at\u0131\u015fmazl\u0131qlar\u0131 viruslar\u0131 (\u0130\u0130V) t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n infeksiya \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 adlan\u0131r. Y\u0259ni, bu, insan orqanizmin\u0259 daxil olduqdan sonra immun sisteminin davaml\u0131 z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si il\u0259 xarakteriz\u0259 olunan v\u0259 ba\u015fqa x\u0259st\u0259likl\u0259rin meydana \u00e7\u0131xmas\u0131na \u00a0s\u0259b\u0259b olan infeksiyad\u0131r. \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 is\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq 4 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. Onun d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259si sizin sual\u0131n\u0131zda ad\u0131n\u0131 qeyd etdiyiniz Qazan\u0131lm\u0131\u015f \u0130mmun \u00c7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Sindromu (Q\u0130\u00c7S) adlan\u0131r. Rus dilind\u0259 SP\u0130D, ingilis dilind\u0259 is\u0259 AIDS deyil\u0259n bu x\u0259st\u0259liy\u0259 qar\u015f\u0131 bizim c\u0259miyy\u0259td\u0259 yanl\u0131\u015f bir yana\u015fma var. Deyirl\u0259r ki, Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxanlar pis yolun yol\u00e7usudur, \u0259xlaqs\u0131zd\u0131r v\u0259 s. \u018fslind\u0259, he\u00e7 d\u0259 bel\u0259 deyil. \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 cinsind\u0259n, irqind\u0259n, sosial statusundan v\u0259 ya ya\u015f\u0131ndan as\u0131l\u0131 olmayaraq h\u0259r k\u0259sd\u0259 ola bil\u0259r. Bu x\u0259st\u0259liyi kateqoriyala\u015fd\u0131rmaq d\u00fczg\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>&#8211; El\u0259 haz\u0131r Q\u0130\u00c7S-\u0259 qar\u015f\u0131 c\u0259miyy\u0259td\u0259ki bax\u0131\u015fdan dan\u0131\u015fm\u0131\u015fk\u0259n bir sual\u0131m da olacaq&#8230; Bil\u0259nd\u0259 ki kims\u0259 Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259sidir, insanlar ondan uzaq durma\u011fa, iyr\u0259nm\u0259y\u0259 v\u0259 h\u0259tta onu a\u015fa\u011f\u0131lama\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. S\u0131rf bu m\u00fcnasib\u0259td\u0259n dolay\u0131 Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r \u00f6z x\u0259st\u0259likl\u0259rini dil\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259, kimd\u0259ns\u0259 k\u00f6m\u0259k ist\u0259m\u0259y\u0259, &#8220;Amand\u0131, kims\u0259 g\u00f6r\u0259r, bil\u0259r&#8221; dey\u0259 h\u0259kim\u0259 getm\u0259y\u0259 bel\u0259 utan\u0131rlar. Onlara n\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6r\u0259rdiniz?<\/p>\n<p>&#8211; Bu yana\u015fma diskriminasiya adlan\u0131r, hans\u0131 ki \u0130\u0130V infeksiyas\u0131na yoluxmu\u015f insanlara qar\u015f\u0131 onlar\u0131n yax\u0131nlar\u0131, dostlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n f\u0259rql\u0259ndirici bir m\u00fcnasib\u0259tdir. Amma h\u0259r birimiz \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n yoluxma yollar\u0131n\u0131 bils\u0259k, onun qurbanlar\u0131ndan &#8220;x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxaram&#8221; dey\u0259 qorxmaz, uzaq durmar\u0131q. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, profilaktik t\u0259dbirl\u0259r h\u0259r birimiz \u00fc\u00e7\u00fcn vacibdir. Q\u0130\u00c7S-\u0259 yoluxmaq ist\u0259m\u0259y\u0259nl\u0259r, bu infeksiyaya tutulanlardansa, z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li davran\u0131\u015flardan \u00e7\u0259kinm\u0259lidirl\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, insanlar maarifl\u0259nm\u0259lidirl\u0259r. T\u0259bii ki, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi komandas\u0131 olaraq bunun \u00fc\u00e7\u00fcn maarifl\u0259ndirici t\u0259dbirl\u0259r, s\u00f6hb\u0259tl\u0259r, m\u00fcayin\u0259 aksiyalar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irir, ictimai n\u0259qliyyatlarda video\u00e7arxlar, m\u0259lumatlar yay\u0131mlay\u0131r, \u0259limizd\u0259n g\u0259l\u0259ni edirik.<\/p>\n<p>H\u0259tta c\u0259miyy\u0259tin q\u0131na\u011f\u0131ndan \u00e7\u0259kinib m\u0259rk\u0259z\u0259 g\u0259lm\u0259y\u0259n insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yyar ma\u015f\u0131nlar\u0131m\u0131z, k\u00f6n\u00fcll\u00fc m\u00fcayin\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rimiz d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu, h\u0259m paytaxtda, h\u0259m d\u0259 regionlar\u0131m\u0131zda h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bir proqramd\u0131r.<\/p>\n<p>&#8211; Onda bel\u0259 ba\u015fa d\u00fc\u015fd\u00fcm ki, m\u00fctl\u0259q deyil ki Q\u0130\u00c7S qurban\u0131 biri il\u0259 cinsi \u0259laq\u0259d\u0259 olan \u015f\u0259xs v\u0259 ya ondan d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n k\u00f6rp\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxsun&#8230;<\/p>\n<p>&#8211; \u018flb\u0259tt\u0259 ki, bu m\u00fctl\u0259q deyil. \u018fg\u0259r bir \u015f\u0259xsd\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 a\u015fkarlan\u0131rsa, ilk olaraq onu antiretrovirus terapiya adlanan m\u00fcalic\u0259 proqram\u0131na c\u0259lb edirik. Bu m\u00fcalic\u0259 bir ne\u00e7\u0259 aspektd\u0259n \u0259h\u0259miyy\u0259tlidir. Birinci \u0259h\u0259miyy\u0259ti epidemioloji c\u0259h\u0259td\u0259ndir. Y\u0259ni, virusun bir \u015f\u0259xsd\u0259n dig\u0259rin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 mane olur. \u0130kincisi, kliniki \u0259h\u0259miyy\u0259tdir. \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f insanlarda kliniki a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131n, dig\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. \u018fn vacibi is\u0259 virusoloji \u00f6z\u0259lliyidir. Bu m\u00fcalic\u0259 virus y\u00fck\u00fcn\u00fcn qanda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmayan s\u0259viyy\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r enm\u0259sini t\u0259min edir. M\u00fcalic\u0259nin immunoloji \u0259h\u0259miyy\u0259tini d\u0259 qeyd etm\u0259liyik. Bu, immun sistemimizin y\u00fcks\u0259k olmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, antiretrovirus terapiyan\u0131n sosial \u0259h\u0259miyy\u0259ti d\u0259 var ki, insanlar\u0131n h\u0259yat keyfiyy\u0259tini yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131r, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzanmas\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir. H\u0259r \u015feyd\u0259n vacib olan is\u0259 virusun erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 a\u015fkarlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcalic\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0259n pasiyentl\u0259r \u0259traf \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 do\u011furmurlar. H\u0259tta m\u0259rk\u0259zimizin qeydiyyat\u0131nda el\u0259 qad\u0131nlar olub ki, hamil\u0259liyinin sad\u0259c\u0259 son m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 \u0130\u0130V-\u0259 yoluxdu\u011fu bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131 olub. Bununla bel\u0259, m\u0259rk\u0259zimizin m\u00fcalic\u0259 proqram\u0131na qo\u015fularaq sa\u011flam \u00f6vlad d\u00fcnyaya g\u0259tiribl\u0259r.<\/p>\n<p>&#8211; Dediniz ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ba\u011fl\u0131 yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 formala\u015f\u0131b, bu x\u0259st\u0259lik yaln\u0131z cinsi yolla qazan\u0131lm\u0131r. B\u0259s hans\u0131 yollarla Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259liyin\u0259 d\u00fc\u00e7ar ola bil\u0259rik?<\/p>\n<p>&#8211; T\u0259bii ki, ham\u0131n\u0131n ilk a\u011fl\u0131na g\u0259l\u0259n yoluxma s\u0259b\u0259bi cinsi \u0259laq\u0259dir. Lakin ba\u015fqa yollarla da bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130\u0130V viruslar\u0131 il\u0259 \u00e7irkl\u0259nmi\u015f qan preparatlar\u0131n\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si, h\u0259m\u00e7inin donorlar\u0131n bir-birin\u0259 orqan v\u0259 ya toxuma transplantasiyas\u0131 zaman\u0131 al\u0259tl\u0259r steril v\u0259ziyy\u0259td\u0259 deyils\u0259, yoluxma ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulamaq ist\u0259yir\u0259m ki, bu infeksiyaya yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda inyeksion narkotik istifad\u0259\u00e7il\u0259ri kimi risk qruplar\u0131 var. Bu istifad\u0259\u00e7il\u0259r steril olmayan, qrup \u015f\u0259klind\u0259 istifad\u0259 olunan \u015fprisl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 virusu birind\u0259n dig\u0259rin\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir yol is\u0259 hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259dir. Bu, h\u0259m b\u0259tndaxili inki\u015faf d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, h\u0259m d\u0259 s\u00fcdverm\u0259 zaman\u0131 ba\u015f tuta bil\u0259r. T\u0259bii ki, s\u00f6hb\u0259t m\u00fcalic\u0259 olunmayan, antiretrovirus terapiya, d\u0259rman preparatlar\u0131 q\u0259bul etm\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n gedir. Onlar m\u00fcalic\u0259 olunmad\u0131qda qanda m\u00fc\u0259yy\u0259n bir s\u0259viyy\u0259d\u0259 virus y\u00fck\u00fc a\u015fkarlan\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 ba\u015fqa insanlar\u0131, h\u0259tta u\u015fa\u011f\u0131 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxdura bilirl\u0259r.<\/p>\n<div id=\"ad-video-container-67ba3e9c53d9e\"><\/div>\n<p>Bu, n\u0259 kontakt, n\u0259 hava-damc\u0131 infeksiyas\u0131 deyil ki, ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri onlara yax\u0131n durma\u011fa \u00e7\u0259kinsinl\u0259r.\u00a0 Asq\u0131rmaq, \u00f6sk\u00fcrm\u0259k, n\u0259f\u0259s verm\u0259k, toxunmaq, \u00f6pm\u0259k, eyni qab-qacaqdan istifad\u0259 etm\u0259k v\u0259 s. zaman\u0131 bu virusun yoluxmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>&#8211; G\u00fcn\u0259\u015f xan\u0131m, m\u0259rk\u0259zinizd\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 ba\u015fqa hans\u0131 xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rirsiniz?<\/p>\n<p>&#8211; Bu bizim \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox \u0259h\u0259miyy\u0259tli suald\u0131r.<\/p>\n<p>Dem\u0259li, \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin h\u0259m ambulator, h\u0259m d\u0259 stasionar m\u00fcalic\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irilir. Qeydiyyatdan ke\u00e7mi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r ist\u0259dikl\u0259ri vaxt m\u0259rk\u0259z\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259 v\u0259 d\u0259rman preparatlar\u0131 \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Qeyd edim ki, bu \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u00fcalic\u0259si d\u0259, d\u0259rman preparatlar\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131 da d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6d\u0259ni\u015fsiz \u015f\u0259kild\u0259, konfidensiall\u0131q prinsipi g\u00f6zl\u0259nilm\u0259kl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bundan \u0259lav\u0259, nisb\u0259t\u0259n v\u0259ziyy\u0259ti a\u011f\u0131r olan v\u0259 ya \u00f6z\u00fcnd\u0259 narahatl\u0131q hiss ed\u0259n pasiyentl\u0259r h\u0259kiml\u0259rimiz t\u0259r\u0259find\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilir, n\u0259tic\u0259d\u0259 onlara stasionar m\u00fcalic\u0259 t\u0259klif olunur. Y\u0259ni, onlar x\u0259st\u0259xanada yerl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k m\u00fcalic\u0259 olunurlar. M\u0259rk\u0259z\u0259 daxil olan h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f bizim qay\u011f\u0131m\u0131z\u0131, d\u0259st\u0259yimizi hiss edir. N\u0259inki \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f insanlara, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 m\u00fcayin\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 bel\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259 psixoloji d\u0259st\u0259k g\u00f6st\u0259ririk. H\u0259m\u00e7inin, stomatoloji xidm\u0259t, profilatika proqramlar\u0131 da h\u0259yata ke\u00e7iririk. Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi yaln\u0131z \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 deyil, h\u0259m\u00e7inin \u00fcmumi \u0259haliy\u0259, x\u00fcsusil\u0259 risk qruplar\u0131na xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259rk\u0259zin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6d\u0259ni\u015fsiz konsultasiya apar\u0131l\u0131r, x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxma yollar\u0131 izah olunur, pre v\u0259 postkontakt profilaktika bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar verilir. \u018fg\u0259r bir \u015f\u0259xsin \u0130\u0130V-\u0259 yoluxma \u015f\u00fcbh\u0259si varsa, m\u00fcayin\u0259l\u0259rd\u0259n ke\u00e7dikd\u0259n sonra yoluxma riski m\u00fct\u0259x\u0259ssis t\u0259r\u0259find\u0259n qiym\u0259tl\u0259ndirilir. 72 saatdan gec olmayaraq ona postkontakt profilaktika t\u0259yin olunur.<\/p>\n<p>Yaln\u0131z x\u0259st\u0259l\u0259rl\u0259 deyil, eyni zamanda onlar\u0131n ail\u0259l\u0259ri il\u0259 d\u0259 s\u00f6hb\u0259tl\u0259r apar\u0131r\u0131q. M\u00fcalic\u0259l\u0259rimizd\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n son t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin\u0259 m\u00fcvafiq beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edirik. Bunlar\u0131n h\u0259r biri c\u0259miyy\u0259timizin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n tibb i\u015f\u00e7il\u0259rinin d\u0259 maarifl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>&#8211; Bu q\u0259d\u0259r m\u00fcalic\u0259 \u00fcsullar\u0131ndan, x\u0259st\u0259l\u0259rin sa\u011falmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00f6st\u0259ril\u0259n xidm\u0259tl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131q. B\u0259s, x\u0259st\u0259l\u0259r sa\u011fald\u0131qdan sonra yenid\u0259n c\u0259miyy\u0259t\u0259 tam adaptasiya ola bilirl\u0259rmi?<\/p>\n<p>&#8211; \u018fg\u0259r bir \u015f\u0259xsd\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131 a\u015fkarlan\u0131rsa, bu o dem\u0259k deyil ki, h\u0259yat\u0131n sonudur. D\u0259rhal biz h\u0259min x\u0259st\u0259ni qeydiyyata al\u0131r v\u0259 m\u00fcalic\u0259 t\u0259tbiq edirik. Bundan sonra \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, onlar \u0259vv\u0259lki h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 qay\u0131d\u0131r, \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rini icra edirl\u0259r. Sad\u0259c\u0259 \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259 infeksiyan\u0131 vaxt\u0131nda a\u015fkar etm\u0259kdir. Daha sonra h\u0259m psixoloji, h\u0259m d\u0259 sa\u011flaml\u0131q bax\u0131m\u0131ndan biz onlara ist\u0259nil\u0259n yard\u0131m\u0131 g\u00f6st\u0259ririk.<\/p>\n<p>&#8211; Do\u011frudur ki, Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259l\u0259ri m\u0259hz onlar\u0131n n\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131n\u0131 anlas\u0131nlar dey\u0259 dig\u0259r insanlar\u0131 da buna yoluxdurmaq ist\u0259yirl\u0259r? N\u0259 vaxtsa, h\u0259r hans\u0131 x\u0259st\u0259d\u0259 bel\u0259 bir aqressiya hiss etmisiniz?<\/p>\n<p>&#8211; Onlarla daimi \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olan bir h\u0259kim olaraq deyim ki, m\u0259n indiy\u0259 kimi he\u00e7 bir \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsd\u0259 x\u00fcsusi aqressiya hiss etm\u0259mi\u015f\u0259m. \u018fksin\u0259 bu x\u0259st\u0259l\u0259r \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ki, dig\u0259r ail\u0259 \u00fczvl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 daha qay\u011f\u0131ke\u015f olsunlar, bilm\u0259d\u0259n onlar\u0131 da \u0130\u0130V-\u0259 yoluxdurmaqdan narahat olurlar. \u00c7ox ist\u0259rdim ki, c\u0259miyy\u0259td\u0259 \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi tamamil\u0259 d\u0259yi\u015fsin. \u00c7\u00fcnki c\u0259miyy\u0259tin do\u011fru bildiyi yanl\u0131\u015flar var.<\/p>\n<p>&#8211; \u00d6lk\u0259mizd\u0259 \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S-l\u0259 ba\u011fl\u0131 statistika n\u0259 yerd\u0259dir?<\/p>\n<p>&#8211; Region \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n yay\u0131lma g\u00f6st\u0259ricisi olduqca a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r. S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n risk qruplar\u0131 aras\u0131nda apar\u0131lan m\u0259qs\u0259dli f\u0259aliyy\u0259t ill\u0259r \u0259rzind\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259m\u0259rk\u00fczl\u0259\u015fmi\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 saxlama\u011fa imkan verib.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131na yoluxma hal\u0131 1987-ci ild\u0259 a\u015fkar edilib. \u00d6t\u0259n 37 il \u0259rzind\u0259 Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zind\u0259 10324 n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 r\u0259smi qeydiyyata al\u0131n\u0131b. Bu \u0130\u0130V-l\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n 70%-i ki\u015fi, qalan 30%-i is\u0259 qad\u0131nlard\u0131r.<\/p>\n<p>&#8211; Bir q\u0259d\u0259r \u00f6nc\u0259 m\u0259rk\u0259zd\u0259 Q\u0130\u00c7S-d\u0259n \u0259vv\u0259l profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etdiniz. Yax\u015f\u0131 b\u0259s, m\u0259rk\u0259z\u0259 g\u0259lm\u0259d\u0259n \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc bu x\u0259st\u0259likd\u0259n nec\u0259 qoruya bil\u0259rik? N\u0259l\u0259r\u0259 riay\u0259t etm\u0259liyik?<\/p>\n<p>&#8211; Bu da m\u00f6vzumuzla ba\u011fl\u0131 \u0259n vacib suallardan biridir, dey\u0259 bil\u0259r\u0259m. \u0130lk olaraq sadalad\u0131\u011f\u0131m\u0131z yoluxma yollar\u0131n\u0131 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 bilm\u0259li, maarifl\u0259nm\u0259liyik. \u0130ld\u0259 \u0259n az\u0131 iki d\u0259f\u0259 \u0130\u0130V testind\u0259n ke\u00e7m\u0259liyik. \u00c7\u00fcnki virusun inkubasion periodu var, y\u0259ni bir \u015f\u0259xs \u0130\u0130V-\u0259 yoluxa, amma 3-6 ay \u0259rzind\u0259 bu, qanda a\u015fkarlanmaya bil\u0259r. \u0130\u0130V el\u0259 bir infeksiyad\u0131r ki, biz onun t\u00f6r\u0259dicisini yaln\u0131z qan\u0131n m\u00fcayin\u0259si zaman\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilirik.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, art\u0131q insanlar \u00f6zl\u0259ri a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funda &#8220;self-testing&#8221; adlanan m\u00fcayin\u0259ni h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilirl\u0259r. Bununla onlar \u0130\u0130V-\u0259 yoluxub-yoluxmad\u0131qlar\u0131n\u0131 a\u015fkar edirl\u0259r. M\u0259rk\u0259zimiz ist\u0259y\u0259n h\u0259r k\u0259si h\u0259min test paketl\u0259ri il\u0259 t\u0259min edir. X\u00fcsusil\u0259 g\u0259ncl\u0259r\u0259 z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n uzaq durma\u011f\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edir\u0259m. Manik\u00fcr\/pedik\u00fcrd\u0259n, kosmetoloji prosedurlardan istifad\u0259 ed\u0259n qad\u0131nlar, b\u0259rb\u0259rl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n ki\u015fil\u0259r gigiyenik qaydalara riay\u0259t etm\u0259lidirl\u0259r. Alt\u0131ndan x\u0259tt \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k vur\u011fulamaq ist\u0259diyim m\u0259qam is\u0259 t\u0259sad\u00fcfi cinsi \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k, eyni zamanda qoruyuculardan istifad\u0259 etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>H\u0259r birimiz \u00f6z \u00fcz\u0259rimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n v\u0259zif\u0259ni yerin\u0259 yetirib, qorunma \u00fcsullar\u0131na riay\u0259t ets\u0259k, n\u0259 bu x\u0259st\u0259liy\u0259 yoluxa, n\u0259 d\u0259 ba\u015fqalar\u0131n\u0131 yoluxdurar\u0131q. Atalar\u0131m\u0131z demi\u015fk\u0259n, h\u0259r k\u0259s y\u00fcz il ya\u015famasa, g\u00fcnah onun \u00f6z\u00fcnd\u0259dir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259yatda h\u0259r k\u0259s \u015fansl\u0131 do\u011fulmur. B\u0259z\u0259n a\u011f\u0131r s\u0131naqlar il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmal\u0131 oluruq. \u018fn ac\u0131nacaql\u0131s\u0131 is\u0259 odur ki, g\u00f6zl\u0259m\u0259diyin anda, he\u00e7 bir g\u00fcnah\u0131n olmadan \u00f6z\u00fcn\u00fc faci\u0259nin i\u00e7ind\u0259 tapasan. Q\u0130\u00c7S d\u0259 bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131nda qar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli b\u0259lalardan biridir. Sad\u0259c\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc narahat hiss etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k m\u00fcayin\u0259y\u0259 getdiyi x\u0259st\u0259xanadan g\u0259l\u0259n bir z\u0259ng v\u0259 Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259liyin\u0259 yoluxdu\u011fun bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259r&#8230; \u0130ndi siz telefonun arxas\u0131ndak\u0131 pasiyenti d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Saniy\u0259l\u0259r i\u00e7ind\u0259 a\u011fl\u0131nda olan says\u0131z-hesabs\u0131z suallar, can\u0131na yay\u0131lan qorxu, &#8220;Allah\u0131m, haradan tapd\u0131 bu b\u0259la m\u0259ni? N\u0259 ed\u0259c\u0259m?&#8221; d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 \u00f6mr\u00fcnd\u0259n \u00f6m\u00fcr gedir. Kim ist\u0259y\u0259r ax\u0131, b\u00fct\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc sevdikl\u0259rin\u0259 yax\u0131n durmaqdan qorxaraq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":789444,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/49a9368ed0222e884eefef98220fc2a3.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259yatda h\u0259r k\u0259s \u015fansl\u0131 do\u011fulmur. B\u0259z\u0259n a\u011f\u0131r s\u0131naqlar il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmal\u0131 oluruq. \u018fn ac\u0131nacaql\u0131s\u0131 is\u0259 odur ki, g\u00f6zl\u0259m\u0259diyin anda, he\u00e7 bir g\u00fcnah\u0131n olmadan \u00f6z\u00fcn\u00fc faci\u0259nin i\u00e7ind\u0259 tapasan. Q\u0130\u00c7S d\u0259 bir insan\u0131n h\u0259yat\u0131nda qar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 d\u0259h\u015f\u0259tli b\u0259lalardan biridir. Sad\u0259c\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc narahat hiss etdiyini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259r\u0259k m\u00fcayin\u0259y\u0259 getdiyi x\u0259st\u0259xanadan g\u0259l\u0259n bir z\u0259ng v\u0259 Q\u0130\u00c7S x\u0259st\u0259liyin\u0259 yoluxdu\u011fun bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259r&#8230; \u0130ndi siz&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/789443"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=789443"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/789443\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":789445,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/789443\/revisions\/789445"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/789444"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=789443"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=789443"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=789443"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}