{"id":791306,"date":"2025-03-03T15:06:44","date_gmt":"2025-03-03T11:06:44","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=791306"},"modified":"2025-03-03T15:06:44","modified_gmt":"2025-03-03T11:06:44","slug":"martin-3-d%c9%99-umumdunya-v%c9%99hsi-t%c9%99bi%c9%99t-gunu-qeyd-olunur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=791306","title":{"rendered":"Mart\u0131n 3-d\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc qeyd olunur"},"content":{"rendered":"<p>Mart\u0131n 3-d\u0259 d\u00fcnyada \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc qeyd olunur.\u00a0<a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bu \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fc t\u0259sis ed\u0259n q\u0259tnam\u0259 2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 20-d\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 68-ci sessiyas\u0131nda q\u0259bul edilib. 1973-c\u00fc il mart\u0131n 3-d\u0259 Va\u015finqtonda \u00dcmumd\u00fcnya T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n q\u0259tnam\u0259si il\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan v\u0259h\u015fi fauna v\u0259 flora n\u00f6vl\u0259rinin beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti haqq\u0131nda Konvensiya imzalan\u0131b v\u0259 bu m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259d 1975-ci il iyulun 1-d\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib.<\/p>\n<p>UNESCO-nun 2025-ci ild\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcn\u00fcn qeyd edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 yayd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilir: \u201cArt\u0131q v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 cinay\u0259tl\u0259r\u0259 ciddi yana\u015fma\u011f\u0131n vaxt\u0131d\u0131r. Builki \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcn\u00fcn m\u00f6vzusu \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Konvensiyas\u0131n\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n birin\u0259 uy\u011fundur: n\u0259sli k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan bitki v\u0259 heyvan n\u00f6vl\u0259rinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0259razil\u0259rin qorunmas\u0131. Bu \u0259v\u0259zolunmaz s\u0259rv\u0259t h\u0259mi\u015f\u0259kind\u0259n daha \u00e7ox t\u0259hdid alt\u0131ndad\u0131r, brakonyerlik v\u0259 a\u011faclar\u0131n qeyri-qanuni k\u0259silm\u0259si kimi z\u0259r\u0259rli insan f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri \u0259n narahatedici hallard\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 Afrika fill\u0259rin\u0259 v\u0259 k\u0259rg\u0259danlara t\u0259sir ed\u0259n qeyri-qanuni ticar\u0259tin fonunda brakonyerlik t\u0259zyiqi art\u0131r. 2014-c\u00fc ild\u0259 bir s\u0131ra \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs obyektl\u0259rind\u0259 bu n\u00f6vl\u0259rin populyasiyalar\u0131nda \u0259h\u0259miyy\u0259tli itkil\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 2005-ci ild\u0259n b\u0259ri Selous Ov Qoru\u011fundak\u0131 (Tanzaniya) fil populyasiyas\u0131n\u0131n 80 faizd\u0259n \u00e7oxunun dramatik \u015f\u0259kild\u0259 azald\u0131\u011f\u0131 bildirilir. 2024-c\u00fc ild\u0259 brakonyerlik, qeyri-qanuni a\u011fac k\u0259simi v\u0259 dig\u0259r v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t cinay\u0259tl\u0259ri \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin 38-ci sessiyas\u0131nda ara\u015fd\u0131r\u0131lan t\u0259bii obyektl\u0259rin 50 faizind\u0259n \u00e7oxu \u00fc\u00e7\u00fcn a\u00e7\u0131q t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u0259\u015fkil edirdi\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcraci\u0259td\u0259 qeyd olunur ki, \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin q\u0259rar\u0131nda artan qeyri-qanuni ticar\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259li brakonyerlik, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 fil, k\u0259rg\u0259dan v\u0259 qiym\u0259tli a\u011fac n\u00f6vl\u0259rinin alveri v\u0259 m\u00fct\u0259\u015f\u0259kkil cinay\u0259tkarl\u0131\u011f\u0131n bu proses\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs obyektl\u0259rin\u0259 davaml\u0131 t\u0259sirl\u0259r \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b. BMT \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Konvensiyas\u0131na \u00fczv olan 191 d\u00f6vl\u0259ti flora v\u0259 faunaya, onlar\u0131n m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qeyri-qanuni ticar\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u00fccl\u00fc beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 koordinasiya t\u0259min etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>Uzun ill\u0259rdir ki, CITES v\u0259 UNESCO-nun Katibliyi \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259sinin tam d\u0259st\u0259yi il\u0259 v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t cinay\u0259tl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 s\u0259yl\u0259rini birl\u0259\u015fdirib.<\/p>\n<p>UNESCO m\u00fcraci\u0259tin sonunda qeyd edir: \u201cQar\u015f\u0131dan g\u0259l\u0259n 39-cu sessiyada (Bonn, Almaniya, 28 iyun \u2013 8 iyul 2025-ci il) \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs Komit\u0259si v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t cinay\u0259tl\u0259ri il\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131nda olan bir s\u0131ra t\u0259bii \u00dcmumd\u00fcnya \u0130rs obyektl\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259 v\u0259ziyy\u0259tini yenid\u0259n ara\u015fd\u0131racaq v\u0259 b\u0259zi \u0259n simvolik v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t n\u00f6vl\u0259rin\u0259 ev sahibliyi ed\u0259n \u0259razil\u0259rin qorunub saxlanmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcvafiq q\u0259rarlar q\u0259bul ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda flora v\u0259 fauna n\u00f6vl\u0259rinin m\u00fchafiz\u0259si \u00fczr\u0259 10 milli park, 10 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoru\u011fu v\u0259 24 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131\u011f\u0131 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Onlar\u0131n \u00fcmumi sah\u0259si \u00f6lk\u0259 \u0259razisinin 10,3 faizini t\u0259\u015fkil edir. \u0130ki d\u00f6vl\u0259t qoru\u011fu, d\u00f6rd yasaql\u0131q &#8211; B\u0259sit\u00e7ay v\u0259 Qarag\u00f6l d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t qoruqlar\u0131, Arazboyu, La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131 v\u0259 Da\u015falt\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259bi\u0259t yasaql\u0131qlar\u0131 i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259dir. Haz\u0131rda faktara\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 qruplar h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 yasaql\u0131qlara, qoruqlara, biom\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 d\u0259ymi\u015f ziyan\u0131n hesablanmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 monitorinql\u0259r apar\u0131rlar. N\u00f6vb\u0259ti d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 h\u0259min qoruq v\u0259 yasaql\u0131qlar\u0131n b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 i\u015fl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259tin m\u00fchafiz\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. N\u0259sli k\u0259silm\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259si olan n\u00f6vl\u0259rin b\u0259rpas\u0131na dair Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n beyn\u0259lxalq v\u0259 yerli t\u0259\u015fkilatlarla birg\u0259 layih\u0259l\u0259r icra olunur. Nazirlik yeni layih\u0259l\u0259rl\u0259 ceyranlar\u0131n tarixi areal\u0131n\u0131 b\u0259rpa edir. Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin ortalar\u0131na kimi ceyranlar\u0131n say\u0131 \u00e7ox olsa da, 1960-c\u0131 ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r bu say qanunsuz ov v\u0259 ekoloji m\u00fchitin t\u0259sirl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qalaraq xeyli azal\u0131b.<\/p>\n<p>C\u0259nubi Qafqazda 1937-ci ild\u0259 n\u0259sli k\u0259silmi\u015f zubrlar\u0131n b\u0259rpas\u0131, onlar\u0131n \u00f6lk\u0259 t\u0259bi\u0259tin\u0259 reintroduksiya olunmas\u0131 v\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 IDEA \u0130ctimai Birliyi, Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyi v\u0259 WWF-in Az\u0259rbaycan ofisi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n zubrlar\u0131n reintroduksiya layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Avropan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n zubrlar g\u0259tiril\u0259r\u0259k \u015eahda\u011f Milli Park\u0131n\u0131n \u0130smay\u0131ll\u0131 b\u00f6lm\u0259sinin \u0259razisin\u0259 t\u0259bi\u0259t\u0259 burax\u0131l\u0131b.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mart\u0131n 3-d\u0259 d\u00fcnyada \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc qeyd olunur.\u00a0AZ\u018fRTAC\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bu \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fc t\u0259sis ed\u0259n q\u0259tnam\u0259 2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 20-d\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 68-ci sessiyas\u0131nda q\u0259bul edilib. 1973-c\u00fc il mart\u0131n 3-d\u0259 Va\u015finqtonda \u00dcmumd\u00fcnya T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n q\u0259tnam\u0259si il\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan v\u0259h\u015fi fauna v\u0259 flora n\u00f6vl\u0259rinin beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti haqq\u0131nda Konvensiya imzalan\u0131b v\u0259 bu m\u00fch\u00fcm s\u0259n\u0259d 1975-ci il iyulun 1-d\u0259n q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib. UNESCO-nun 2025-ci ild\u0259 \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fcn\u00fcn qeyd edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 yayd\u0131\u011f\u0131 m\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilir: \u201cArt\u0131q v\u0259h\u015fi t\u0259bi\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 cinay\u0259tl\u0259r\u0259 ciddi yana\u015fma\u011f\u0131n vaxt\u0131d\u0131r. Builki \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":791307,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630.jpg",923,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630.jpg",923,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630.jpg",923,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630.jpg",923,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630.jpg",923,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1740984997469031715_1200x630-923x620.jpg",923,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Mart\u0131n 3-d\u0259 d\u00fcnyada \u00dcmumd\u00fcnya V\u0259h\u015fi T\u0259bi\u0259t G\u00fcn\u00fc qeyd olunur.\u00a0AZ\u018fRTAC\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, bu \u0259lam\u0259tdar g\u00fcn\u00fc t\u0259sis ed\u0259n q\u0259tnam\u0259 2013-c\u00fc il dekabr\u0131n 20-d\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 68-ci sessiyas\u0131nda q\u0259bul edilib. 1973-c\u00fc il mart\u0131n 3-d\u0259 Va\u015finqtonda \u00dcmumd\u00fcnya T\u0259bi\u0259ti M\u00fchafiz\u0259 \u0130ttifaq\u0131n\u0131n q\u0259tnam\u0259si il\u0259 n\u0259sli k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan v\u0259h\u015fi fauna v\u0259 flora n\u00f6vl\u0259rinin beyn\u0259lxalq ticar\u0259ti haqq\u0131nda Konvensiya imzalan\u0131b v\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791306"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=791306"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791306\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":791308,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791306\/revisions\/791308"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/791307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=791306"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=791306"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=791306"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}