{"id":796364,"date":"2025-03-31T11:07:33","date_gmt":"2025-03-31T07:07:33","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=796364"},"modified":"2025-03-31T11:07:33","modified_gmt":"2025-03-31T07:07:33","slug":"31-mart-az%c9%99rbaycanlilarin-soyqirimi-gunudur-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=796364","title":{"rendered":"31 mart \u2013 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<div dir=\"auto\">31 mart \u2013 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu tarixd\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259si an\u0131l\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015finin obyektiv m\u0259nz\u0259r\u0259sini yaratmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edilib. Uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan, \u00fcz\u0259rin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131r, t\u0259hrif edilmi\u015f hadis\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259sl qiym\u0259tini al\u0131r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f v\u0259 uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u00f6z siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259tini almam\u0131\u015f soyq\u0131r\u0131m da tarixin a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biridir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">1813 v\u0259 1828-ci ill\u0259rd\u0259 imzalanan G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n bu milli faci\u0259sinin davam\u0131 kimi onun torpaqlar\u0131n\u0131n z\u0259bti ba\u015fland\u0131. Q\u0131sa bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 bu siyas\u0259t ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si h\u0259yata ke\u00e7irildi. Soyq\u0131r\u0131m Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrildi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131qlar\u0131 \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u0259skunla\u015fd\u0131r\u0131lan erm\u0259nil\u0259rin orada ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131larla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 azl\u0131q t\u0259\u015fkil etm\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq, \u00f6z havadarlar\u0131n\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda &#8220;erm\u0259ni vilay\u0259ti&#8221; adland\u0131r\u0131lan inzibati b\u00f6lg\u00fcn\u00fcn yarad\u0131lmas\u0131na nail oldular. Bel\u0259 s\u00fcni \u0259razi b\u00f6lg\u00fcs\u00fc il\u0259 \u0259slind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z torpaqlar\u0131ndan qovulmas\u0131 v\u0259 m\u0259hv edilm\u0259si siyas\u0259tinin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyuldu. &#8220;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#8221; ideyalar\u0131 t\u0259bli\u011f olunma\u011fa ba\u015fland\u0131. Bu uydurma d\u00f6vl\u0259tin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda yarad\u0131lmas\u0131na b\u0259ra\u0259t qazand\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n tarixinin saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f geni\u015fmiqyasl\u0131 proqramlar realla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 \u00fcmum\u0259n Qafqaz tarixinin t\u0259hrif olunmas\u0131 h\u0259min proqramlar\u0131n m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259sini t\u0259\u015fkil edirdi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">&#8220;B\u00f6y\u00fck Erm\u0259nistan&#8221; yaratmaq x\u00fclyas\u0131ndan ruhlanan erm\u0259ni q\u0259sbkarlar 1905-1907-ci ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 qanl\u0131 aksiyalar h\u0259yata ke\u00e7irdil\u0259r. Erm\u0259nil\u0259rin Bak\u0131dan ba\u015flanan v\u0259h\u015filikl\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131 v\u0259 indiki Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259ki q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 etdi. Y\u00fczl\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b yerl\u0259-yeksan edildi, minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi. Bu hadis\u0259l\u0259rin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131lar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259nin mahiyy\u0259tinin a\u00e7\u0131lmas\u0131na, ona d\u00fczg\u00fcn siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259t verilm\u0259sin\u0259 mane\u00e7ilik t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015f, \u00f6zl\u0259rinin avant\u00fcrist torpaq iddialar\u0131n\u0131 p\u0259rd\u0259l\u0259mi\u015fdil\u0259r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si, Rusiyada ba\u015f vermi\u015f 1917-ci il fevral v\u0259 oktyabr \u00e7evrili\u015fl\u0259rind\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r \u00f6z iddialar\u0131n\u0131 bol\u015fevik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda realla\u015fd\u0131rma\u011fa nail oldular. 1918-ci ilin mart ay\u0131ndan etibar\u0259n \u0259ks-inqilab\u00e7\u0131 \u00fcns\u00fcrl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u015f\u00fcar\u0131 alt\u0131nda Bak\u0131 Kommunas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmum\u0259n Bak\u0131 quberniyas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131lardan t\u0259mizl\u0259m\u0259k m\u0259qs\u0259di g\u00fcd\u0259n m\u0259nfur plan h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. H\u0259min g\u00fcnl\u0259rd\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n yadda\u015f\u0131na \u0259b\u0259di h\u0259kk olundu. Minl\u0259rl\u0259 dinc az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259hali yaln\u0131z milli m\u0259nsubiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259hv edildi. Erm\u0259nil\u0259r evl\u0259r\u0259 od vurub insanlar\u0131 diri-diri yand\u0131rd\u0131lar. Milli memarl\u0131q incil\u0259rini, m\u0259kt\u0259bl\u0259ri, x\u0259st\u0259xanalar\u0131, m\u0259scid v\u0259 dig\u0259r abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131b Bak\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259sini xarabal\u0131\u011fa \u00e7evirdil\u0259r.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n soyq\u0131r\u0131m\u0131 Bak\u0131, \u015eamax\u0131, Quba q\u0259zalar\u0131nda, Qaraba\u011f, Z\u0259ng\u0259zur, Nax\u00e7\u0131van, L\u0259nk\u0259ran v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ba\u015fqa b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla h\u0259yata ke\u00e7irildi. Bu \u0259razil\u0259rd\u0259 dinc \u0259hali k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi, k\u0259ndl\u0259r yand\u0131r\u0131ld\u0131, milli m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b m\u0259hv edildi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">1918-ci ilin mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 mill\u0259t\u00e7i erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 irqi ayr\u0131-se\u00e7kilik v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 siyas\u0259ti \u0259sas\u0131nda \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259 q\u0259ddarcas\u0131na h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n siyas\u0259t idi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">1918-ci ilin mart-aprel aylar\u0131nda Bak\u0131 Sovetinin mandat\u0131 alt\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n da\u015fnak-bol\u015fevik silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259, habel\u0259 Bak\u0131 quberniyas\u0131na daxil olan dig\u0259r \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 q\u0259zalarda x\u00fcsusi q\u0259ddarl\u0131qla t\u00f6r\u0259dil\u0259n k\u00fctl\u0259vi q\u0131r\u011f\u0131nlarda Bak\u0131 Sovetinin 6000 v\u0259 Da\u015fnaks\u00fctyun partiyas\u0131n\u0131n 4000 silahl\u0131 \u0259sg\u0259ri i\u015ftirak edib.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dil\u0259n soyq\u0131r\u0131m Bak\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, \u015eamax\u0131, Quba, \u0130r\u0259van, Z\u0259ng\u0259zur, Qaraba\u011f, Nax\u00e7\u0131van v\u0259 Qars b\u00f6lg\u0259l\u0259rini d\u0259 \u0259hat\u0259 etdi. 1918-ci ilin ilk be\u015f ay\u0131 \u0259rzind\u0259 t\u0259kc\u0259 Qubada x\u00fcsusi v\u0259h\u015filikl\u0259 16 mind\u0259n art\u0131q insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Erm\u0259nil\u0259r, h\u0259m\u00e7inin Qubada ya\u015fayan yerli y\u0259hudi v\u0259 l\u0259zgil\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 q\u0259tliam t\u00f6r\u0259tdil\u0259r. Quba rayonu \u0259razisind\u0259 2007-ci ild\u0259 a\u015fkar olunmu\u015f k\u00fctl\u0259vi m\u0259zarl\u0131q erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdiyi qeyri-insani \u0259m\u0259ll\u0259rin \u0259yani s\u00fcbutunu t\u0259\u015fkil edir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti yarand\u0131qdan sonra 1918-ci ilin mart hadis\u0259l\u0259rin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t ayr\u0131ld\u0131. Nazirl\u0259r \u015euras\u0131 1918-ci il iyulun 15-d\u0259 bu faci\u0259nin t\u0259dqiqi m\u0259qs\u0259dil\u0259 F\u00f6vq\u0259lad\u0259 istintaq komissiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etdi. Komissiya mart soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u015eamax\u0131dak\u0131 v\u0259h\u015filikl\u0259ri, \u0130r\u0259van quberniyas\u0131 \u0259razisind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri a\u011f\u0131r cinay\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131rd\u0131. D\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 bu h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Xarici \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyi n\u0259zdind\u0259 x\u00fcsusi qurum yarad\u0131ld\u0131. F\u00f6vq\u0259lad\u0259 istintaq komissiyas\u0131 s\u00fcbutlar \u0259sas\u0131nda dinc \u0259haliy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcxt\u0259lif cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 t\u0259qsirl\u0259ndiril\u0259n 194 n\u0259f\u0259r bar\u0259sind\u0259 cinay\u0259t i\u015fi a\u00e7d\u0131 v\u0259 t\u00f6r\u0259tdikl\u0259ri cinay\u0259tl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 Bak\u0131da 24 v\u0259 \u015eamax\u0131da t\u0259xmin\u0259n 100 n\u0259f\u0259r h\u0259bs olundu.<\/div>\n<div dir=\"auto\">1919 v\u0259 1920-ci il mart\u0131n 31-i iki d\u0259f\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n \u00dcmummilli Mat\u0259m G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edildi. \u018fslind\u0259 bu, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fcd\u00fcl\u0259n soyq\u0131r\u0131m v\u0259 bir \u0259srd\u0259n art\u0131q davam ed\u0259n torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 prosesl\u0259rin\u0259 tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k c\u0259hdi idi. Lakin Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin s\u00fcqutu bu i\u015fin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131na imkan verm\u0259di.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Zaqafqaziyan\u0131n sovetl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259n \u00f6z \u00e7irkin m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 ed\u0259n erm\u0259nil\u0259r 1920-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zuru v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bir s\u0131ra torpaqlar\u0131n\u0131 Erm\u0259nistan SSR-in \u0259razisi elan etdil\u0259r. Sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259ki az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n deportasiya edilm\u0259si siyas\u0259tini daha da geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yeni vasit\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l atd\u0131lar. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn onlar SSR\u0130 Nazirl\u0259r Sovetinin 23 dekabr 1947-ci il &#8220;Erm\u0259nistan SSR-d\u0259n kolxoz\u00e7ular\u0131n v\u0259 ba\u015fqa az\u0259rbaycanl\u0131 \u0259halinin Az\u0259rbaycan SSR-in K\u00fcr-Araz oval\u0131\u011f\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si haqq\u0131nda&#8221; x\u00fcsusi q\u0259rar\u0131na v\u0259 1948-1953-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 deportasiyas\u0131na d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 nail oldular.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Erm\u0259ni mill\u0259t\u00e7il\u0259r \u00f6z havadarlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 1950-ci ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 k\u0259skin m\u0259n\u0259vi t\u0259cav\u00fcz kampaniyas\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Ke\u00e7mi\u015f sovet m\u0259kan\u0131nda m\u00fcnt\u0259z\u0259m \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131lan kitab, jurnal v\u0259 q\u0259zetl\u0259rd\u0259 milli m\u0259d\u0259niyy\u0259timizin, klassik irsimizin, memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rimizin \u0259n n\u0259fis n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin erm\u0259ni xalq\u0131na m\u0259nsub oldu\u011funu s\u00fcbut etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Eyni zamanda, onlar t\u0259r\u0259find\u0259n b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259nfi obraz\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rmaq c\u0259hdl\u0259ri d\u0259 g\u00fccl\u0259nirdi. &#8220;Yaz\u0131q, m\u0259zlum erm\u0259ni xalq\u0131&#8221;n\u0131n sur\u0259tini yaradaraq \u0259srin \u0259vv\u0259lind\u0259 regionda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r \u015f\u00fcurlu sur\u0259td\u0259 t\u0259hrif olunur, az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 soyq\u0131r\u0131m t\u00f6r\u0259d\u0259nl\u0259r soyq\u0131r\u0131m qurbanlar\u0131 kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilirdi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti az\u0259rbaycanl\u0131 olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259n v\u0259 Erm\u0259nistan SSR-nin dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n soyda\u015flar\u0131m\u0131z t\u0259qibl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalaraq k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 qovulurdu. Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n kobudcas\u0131na pozulur, ana dilind\u0259 t\u0259hsil almas\u0131na \u0259ng\u0259ll\u0259r t\u00f6r\u0259dilir, onlara qar\u015f\u0131 repressiyalar h\u0259yata ke\u00e7irilirdi. Az\u0259rbaycan k\u0259ndl\u0259rinin tarixi adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilir, toponimika tarixind\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f q\u0259dim toponiml\u0259rin m\u00fcasir adlarla \u0259v\u0259zolunma prosesi ba\u015f verirdi.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Saxtala\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f erm\u0259ni tarixi g\u0259nc erm\u0259nil\u0259rin \u015fovinist ruhda b\u00f6y\u00fcm\u0259sin\u0259 z\u0259min yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. B\u00f6y\u00fck humanist ideallara xidm\u0259t ed\u0259n Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131 v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti ruhunda t\u0259rbiy\u0259 olunmu\u015f yeni n\u0259slimiz ekstremist erm\u0259ni ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259qibl\u0259rin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rd\u0131.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n m\u0259n\u0259viyyat\u0131na, milli q\u00fcruruna v\u0259 m\u0259nliyin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f b\u00f6htanlar siyasi v\u0259 h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz \u00fc\u00e7\u00fcn ideoloji z\u0259min yarad\u0131rd\u0131. Xalq\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 apar\u0131lan soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fcn siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259tini tapmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi faktlar sovet m\u0259tbuat\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259hrif olunur v\u0259 ictimai fikir \u00e7a\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Erm\u0259nil\u0259rin sovet rejimind\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri v\u0259 1980-ci ill\u0259rin ortalar\u0131nda daha da g\u00fccl\u0259n\u0259n anti-Az\u0259rbaycan t\u0259bli\u011fat\u0131na Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi vaxt\u0131nda laz\u0131mi qiym\u0259ti verm\u0259di.<\/div>\n<div dir=\"auto\">1988-ci ild\u0259n ortaya at\u0131lan Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 y\u00fcz minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n \u00f6z tarixi torpaqlar\u0131ndan qovulmas\u0131na da respublikada d\u00fczg\u00fcn siyasi qiym\u0259t verilm\u0259di. Az\u0259rbaycan\u0131n Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Muxtar Vilay\u0259tinin Erm\u0259nistan SSR-nin t\u0259rkibin\u0259 daxil edilm\u0259si haqq\u0131nda erm\u0259nil\u0259rin qeyri-konstitusion q\u0259rar\u0131n\u0131 v\u0259 Moskvan\u0131n \u0259slind\u0259 bu vilay\u0259ti X\u00fcsusi idar\u0259etm\u0259 komit\u0259si vasit\u0259sil\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tabeliyind\u0259n \u00e7\u0131xarmas\u0131n\u0131 xalq\u0131m\u0131z ciddi naraz\u0131l\u0131qla qar\u015f\u0131lad\u0131 v\u0259 m\u00fch\u00fcm siyasi aksiyalara \u0259l atmaq m\u0259cburiyy\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda qald\u0131. Respublikada ke\u00e7iril\u0259n mitinql\u0259r zaman\u0131 torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015f\u011fal\u0131 siyas\u0259ti q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 pisl\u0259ns\u0259 d\u0259, Az\u0259rbaycan r\u0259hb\u0259rliyi \u00f6z passiv m\u00f6vqeyind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259di. M\u0259hz el\u0259 bunun n\u0259tic\u0259si olaraq 1990-c\u0131 ilin yanvar ay\u0131nda getdikc\u0259 g\u00fccl\u0259n\u0259n xalq h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131 bo\u011fmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 Bak\u0131ya qo\u015funlar yeridildi, y\u00fczl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131 m\u0259hv v\u0259 \u015fik\u0259st edildi, yaraland\u0131, dig\u0259r fiziki t\u0259zyiql\u0259r\u0259 m\u0259ruz qald\u0131.<\/div>\n<div dir=\"auto\">1992-ci ilin fevral ay\u0131nda erm\u0259nil\u0259r Xocal\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259halisin\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f divan tutdu. Tariximiz\u0259 Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 kimi h\u0259kk olunan bu qanl\u0131 faci\u0259 minl\u0259rl\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si, \u0259sir al\u0131nmas\u0131, \u015f\u0259h\u0259rin yerl\u0259-yeksan edilm\u0259si il\u0259 qurtard\u0131.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Mill\u0259t\u00e7i-separat\u00e7\u0131 erm\u0259nil\u0259rin Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011fda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 avant\u00fcrist h\u0259r\u0259kat\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq, bir milyondan art\u0131q soyda\u015f\u0131m\u0131z erm\u0259ni q\u0259sbkarlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6z do\u011fma yurd-yuvalar\u0131ndan did\u0259rgin sal\u0131n\u0131b \u00e7ad\u0131rlarda ya\u015fama\u011fa m\u0259hkum edilmi\u015fdi. \u018frazimizin 20 faizinin erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 zaman\u0131 minl\u0259rl\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131m\u0131z \u015f\u0259hid oldu, x\u0259sar\u0259t ald\u0131.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycan\u0131n XIX-XX \u0259srl\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n b\u00fct\u00fcn faci\u0259l\u0259ri torpaqlar\u0131n z\u0259bti il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunaraq, erm\u0259nil\u0259rin az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f, planl\u0131 sur\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi soyq\u0131r\u0131m siyas\u0259tinin ayr\u0131-ayr\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rini t\u0259\u015fkil edib. Bu hadis\u0259l\u0259rin yaln\u0131z birin\u0259 &#8211; 1918-ci il mart q\u0131r\u011f\u0131n\u0131na siyasi qiym\u0259t verm\u0259k c\u0259hdi g\u00f6st\u0259rilib. Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin varisi kimi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 bu g\u00fcn onun ax\u0131ra q\u0259d\u0259r h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259diyi q\u0259rarlar\u0131n m\u0259ntiqi davam\u0131 olaraq, soyq\u0131r\u0131m hadis\u0259l\u0259rin\u0259 siyasi qiym\u0259t verm\u0259k borcunu tarixin h\u00f6km\u00fc kimi q\u0259bul edir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">\u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin 1998-ci il 26 mart tarixli f\u0259rman\u0131ndan sonra h\u0259r il 31 mart Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fc kimi d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qeyd edilir.<\/div>\n<div dir=\"auto\">Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fcn\u00fcn yad edilm\u0259si ke\u00e7mi\u015fd\u0259 v\u0259 haz\u0131rda az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n q\u0131r\u011f\u0131n v\u0259 etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131 bar\u0259d\u0259 d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>31 mart \u2013 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu tarixd\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259si an\u0131l\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015finin obyektiv m\u0259nz\u0259r\u0259sini yaratmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edilib. Uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan, \u00fcz\u0259rin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131r, t\u0259hrif edilmi\u015f hadis\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259sl qiym\u0259tini al\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f v\u0259 uzun ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri \u00f6z siyasi-h\u00fcquqi qiym\u0259tini almam\u0131\u015f soyq\u0131r\u0131m da tarixin a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f s\u0259hif\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. 1813 v\u0259 1828-ci ill\u0259rd\u0259 imzalanan G\u00fcl\u00fcstan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131n, tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6l\u00fcnm\u0259sinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n bu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":796365,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[2],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n-365x365.jpg",365,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/488221743_613879241606760_435466987033538869_n.jpg",600,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=2\" rel=\"category\">Region X\u0259b\u0259rl\u0259ri<\/a>","rttpg_excerpt":"31 mart \u2013 Az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n Soyq\u0131r\u0131m\u0131 G\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Bu tarixd\u0259 1918-ci ilin mart\u0131nda erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131lara qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f qanl\u0131 q\u0131r\u011f\u0131n qurbanlar\u0131n\u0131n xatir\u0259si an\u0131l\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qillik qazand\u0131qdan sonra xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi ke\u00e7mi\u015finin obyektiv m\u0259nz\u0259r\u0259sini yaratmaq imkan\u0131 \u0259ld\u0259 edilib. Uzun ill\u0259r gizli saxlan\u0131lan, \u00fcz\u0259rin\u0259 qada\u011fa qoyulmu\u015f h\u0259qiq\u0259tl\u0259r a\u00e7\u0131l\u0131r, t\u0259hrif edilmi\u015f hadis\u0259l\u0259r \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259sl qiym\u0259tini al\u0131r. Az\u0259rbaycan xalq\u0131na qar\u015f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796364"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=796364"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796364\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":796366,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796364\/revisions\/796366"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/796365"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=796364"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=796364"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=796364"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}