{"id":797132,"date":"2025-04-03T11:46:15","date_gmt":"2025-04-03T07:46:15","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=797132"},"modified":"2025-04-03T11:46:15","modified_gmt":"2025-04-03T07:46:15","slug":"ai-m%c9%99rk%c9%99zi-asiya-sammiti-boyuk-gucl%c9%99rin-region-ugrunda-mubariz%c9%99sinin-az%c9%99rbaycana-hansi-t%c9%99sirl%c9%99ri-olacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=797132","title":{"rendered":"A\u0130-M\u0259rk\u0259zi Asiya sammiti: b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin region u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259sinin Az\u0259rbaycana hans\u0131 t\u0259sirl\u0259ri olacaq?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Aprelin 4-d\u0259 \u00d6zb\u0259kistan\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 2024-c\u00fc ild\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nan Avropa \u0130ttifaq\u0131-M\u0259rk\u0259zi Asiya sammiti ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Bu, sayca \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sammitdir: birinci 2022-ci ild\u0259 Qazax\u0131standa, ikinci is\u0259 2023-c\u00fc ild\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa ba\u015f tutub.<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6zb\u0259kistan Prezidenti \u015eavkat Mirziyoyevin s\u0259drliyi il\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k t\u0259dbird\u0259 Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Tacikistan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan liderl\u0259ri i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k. Sammit zaman\u0131 A\u0130-nin M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 n\u0259qliyyat v\u0259 r\u0259q\u0259msal \u0259laq\u0259, m\u00fch\u00fcm xammal, iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 enerji ke\u00e7idi daxil olmaqla, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraq do\u011furan sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 sadiqliyini bir daha t\u0259sdiql\u0259m\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir. Apreld\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k sammitl\u0259 paralel olaraq, mart\u0131n 4-d\u0259 A\u015fqabadda nazirl\u0259rin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7iril\u0259c\u0259k v\u0259 burada g\u00fcnd\u0259liyin t\u0259f\u0259rr\u00fcatlar\u0131 m\u00fczakir\u0259 olunacaq.<\/p>\n<p>Avropa Komissiyas\u0131n\u0131n (AK) r\u0259hb\u0259ri Ursula fon der Lyayen bildirib ki,\u00a0 \u00d6zb\u0259kistanda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k sammiti A\u0130-nin xarici t\u0259r\u0259fda\u015flarla ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si strategiyas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si v\u0259 AB\u015e-\u0131n tarifl\u0259rin\u0259 Avropan\u0131n reaksiyas\u0131n\u0131n elementl\u0259rind\u0259n biri kimi qiym\u0259tl\u0259ndirir: \u201cBizim AB\u015e tarifl\u0259rin\u0259 cavab verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn strategiyam\u0131z\u0131n bir hiss\u0259si ticar\u0259tin diversifikasiyas\u0131 olacaq. Ticar\u0259t biznesin oldu\u011fu yerd\u0259 gedir. Avropan\u0131n art\u0131q 76 \u00f6lk\u0259 il\u0259 ticar\u0259t m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri var v\u0259 A\u0130 bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259ni geni\u015fl\u0259ndirir\u201d.<\/p>\n<p>Fon der Lyayen qeyd edib ki, sammitd\u0259 i\u015ftirak etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn o v\u0259 Avropa \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri Antonio Kosta S\u0259m\u0259rq\u0259nd\u0259 ged\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>Sammitd\u0259 Br\u00fcsselin \u00c7inin \u201cBir k\u0259m\u0259r, bir yol\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259 iqtisadi alternativ v\u0259 davaml\u0131 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn al\u0259t kimi &#8220;Global Gateway&#8221; t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc t\u0259klif ed\u0259c\u0259yi g\u00f6zl\u0259nilir. &#8220;Qlobal Gateway&#8221; Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n v\u0259saiti hesab\u0131na Asiya v\u0259 Afrikada infrastruktur v\u0259 r\u0259q\u0259msal layih\u0259l\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fcqavil\u0259l\u0259rin ba\u011flanmas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f A\u0130 proqram\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>G\u00fcnd\u0259likd\u0259 Transx\u0259z\u0259r n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin inki\u015faf\u0131, r\u0259q\u0259msalla\u015fma, enerji, ya\u015f\u0131l texnologiyalar v\u0259 transs\u0259rh\u0259d su t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 olacaq.<\/strong><\/p>\n<p>A\u0130-nin ba\u015f diplomat\u0131 Kaya Kallas sammit\u0259 haz\u0131rl\u0131q m\u0259qs\u0259dil\u0259 27-28 mart tarixl\u0259rind\u0259 A\u015fqabada s\u0259f\u0259r edib. Onun Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Tacikistan, T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan\u0131n xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra q\u0259bul edilmi\u015f komm\u00fcnike \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fc, \u201cUkraynada h\u0259rt\u0259r\u0259fli, \u0259dal\u0259tli v\u0259 davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn \u0259ld\u0259 edilm\u0259si\u201d il\u0259 ba\u011fl\u0131 b\u0259yanatla ba\u015flay\u0131r, M\u0259rk\u0259zi Asiyada \u201cqanunun aliliyi, yax\u015f\u0131 insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, universal insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n v\u0259 demokratiyan\u0131n\u201d t\u0259\u015fviq edilm\u0259sinin vacibliyinin vur\u011fulanmas\u0131 il\u0259 bitir.<\/p>\n<p><strong>Kaya Kallas s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirib ki, A\u0130 M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin suverenliyin\u0259 h\u00f6rm\u0259t ed\u0259r\u0259k, texnoloji, t\u0259hsil v\u0259 infrastruktur d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u201c\u015f\u0259rtsiz t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q\u201d t\u0259klif edir.<\/strong><\/p>\n<p>A\u0130-nin M\u0259rk\u0259zi Asiya il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri d\u0259rinl\u0259\u015fdirm\u0259k istiqam\u0259tind\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri iki paytaxtda &#8211; Moskva v\u0259 Pekind\u0259 \u00e7ox h\u0259ssasl\u0131qla izl\u0259nilir. Regionu \u201c\u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc\u201d hesab ed\u0259n Rusiya \u00c7inin b\u00f6lg\u0259d\u0259 n\u00fcfuzunu art\u0131rmas\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r d\u00f6z\u00fcml\u00fc yana\u015fma\u011fa m\u0259hkumdur &#8211; Q\u0259rbl\u0259 ticar\u0259ti s\u0131f\u0131rlanm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir, \u0259sas g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi olan neftinin iki b\u00f6y\u00fck al\u0131c\u0131s\u0131ndan biri Pekindir. Lakin bu d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fck \u00c7inin b\u00f6lg\u0259y\u0259 getdikc\u0259 daha d\u0259rin n\u00fcfuz ed\u0259n iqtisadi\u00a0 maraqlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131ndan tamamil\u0259 \u00e7\u0259kilm\u0259k anlam\u0131na g\u0259lmir. Moskva x\u00fcsusil\u0259 Q\u0259rb sanksiyalar\u0131ndan sonra M\u0259rk\u0259zi Asiyaya diqq\u0259tini d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131r\u0131b. B\u00f6lg\u0259 Rusiyan\u0131n \u0259sas ticar\u0259t t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131na \u00e7evrilmi\u015f olan Asiya regionu il\u0259 \u0259sas kommunikasiya mar\u015frutudur. \u00dcst\u0259lik, Rusiyan\u0131n Q\u0259rbd\u0259n \u00e7\u0259kil\u0259n investisiyalar\u0131n\u0131n y\u00f6n\u0259ltm\u0259k ist\u0259diyi ba\u015fl\u0131ca istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biridir &#8211; d\u0259miryol, n\u00fcv\u0259 enerjisind\u0259n tutmu\u015f, enerji m\u0259hsullar\u0131n\u0131n sat\u0131\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7in is\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyaya h\u0259m \u00f6z m\u0259hsullar\u0131n\u0131n ixrac bazar\u0131, h\u0259m d\u0259 Avropaya a\u00e7\u0131lan qap\u0131 kimi bax\u0131r. Son onillikd\u0259 Pekinin b\u00f6lg\u0259y\u0259 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 y\u00fcz milyard dollar\u0131 \u00f6t\u00fcb. \u00c7in b\u00f6lg\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rini \u201cBir k\u0259m\u0259r, bir yol\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u0259 daxil edib, bu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 infrastruktur layih\u0259l\u0259rin\u0259 irih\u0259cmli v\u0259saitl\u0259r yat\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Kallas\u0131n Qazax\u0131stana s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 m\u0259lum olub ki, Qazax\u0131stan hakimiyy\u0259ti \u00c7in v\u0259 Rusiya il\u0259 birlikd\u0259 Qazax\u0131stan\u0131n Zaysan \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yeni hava liman\u0131n\u0131n, Tuq\u0131l k\u0259ndind\u0259 \u00e7ay liman\u0131n\u0131n v\u0259 \u00c7in, Qazax\u0131stan v\u0259 Rusiyan\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n d\u0259mir yolu ke\u00e7id m\u0259nt\u0259q\u0259sinin tikintisi daxil olmaqla, \u015e\u0259rqi Qazax\u0131stan vilay\u0259tind\u0259 logistika qov\u015fa\u011f\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 layih\u0259sini haz\u0131rlay\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Mart\u0131n 26-da Kallas A\u015fqabada g\u0259lm\u0259mi\u015fd\u0259n bir g\u00fcn \u0259vv\u0259l Astanada prezident Tokayevl\u0259 \u00c7in Kommunist Partiyas\u0131 M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259sinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si Liu Jian\u00e7ao aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f ke\u00e7irilib v\u0259 bu g\u00f6r\u00fc\u015fd\u0259 \u00c7in s\u0259dri Si Cinpinin 2025-ci ilin iyununda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k ikinci \u00c7in-M\u0259rk\u0259zi Asiya sammitin\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n s\u0259f\u0259ri m\u00fczakir\u0259 olunub. Bununla da Pekin Avrasiya maraqlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 Qazax\u0131stana \u0259sas \u00f6lk\u0259 kimi baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizl\u0259tm\u0259d\u0259n, uzunm\u00fcdd\u0259tli strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verdiyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Ukraynadak\u0131 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 m\u00fcharib\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r Rusiya \u00c7inin bu siyas\u0259tin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xmaqla b\u0259zi layih\u0259l\u0259rin s\u0259n\u0259d \u00fcz\u0259rind\u0259 qalmas\u0131na nail olsa da, Q\u0259rb sanksiyalar\u0131na g\u00f6r\u0259 Pekind\u0259n \u00e7ox ciddi as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra m\u00fcqavim\u0259ti bir q\u0259d\u0259r z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olub. Lakin Moskvan\u0131n Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiyaya artan mara\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 eyni d\u00f6z\u00fcm n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259y\u0259c\u0259yi ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir. Lakin h\u0259l\u0259lik beyn\u0259lxalq izolyasiyaya g\u00f6r\u0259 z\u0259if durumda olan Rusiya M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin Avropa il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259ki d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 a\u00e7\u0131q narahatl\u0131q bildirm\u0259y\u0259 t\u0259l\u0259smir. Halbuki bel\u0259 narahatl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r \u0259saslar var: \u0259vv\u0259la, b\u00f6lg\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n \u0259sas\u0131 qoyulan m\u00fcbahis\u0259 ocaqlar\u0131 bir-birinin ard\u0131nca l\u0259\u011fv edilir. Mart\u0131n 31-d\u0259 \u00d6zb\u0259kistan, Tacikistan v\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 aralar\u0131nda d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 qanl\u0131 toqqu\u015fmalara s\u0259b\u0259b olan s\u0259rh\u0259d m\u00fcnaqi\u015f\u0259sini tamamil\u0259 aradan qald\u0131ran \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli m\u00fcqavil\u0259 imzalay\u0131blar. Bundan \u0259vv\u0259l h\u0259r \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259 ikit\u0259r\u0259fli qaydada s\u0259rh\u0259dl\u0259rin delimitasiyas\u0131n\u0131 ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131b. Bu, Rusiyada b\u00f6y\u00fck narahatl\u0131qla qar\u015f\u0131lan\u0131b, \u00e7\u00fcnki uzun ill\u0259r boyu m\u0259hz s\u0259rh\u0259d m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131b, onlar\u0131 Rusiyadan as\u0131l\u0131l\u0131qda saxlay\u0131b. Art\u0131q bu amil tarix\u0259 qovu\u015fur v\u0259 Rusiya m\u0259tbuat\u0131nda ged\u0259n m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259n ayd\u0131n olur ki, prosesl\u0259rin bel\u0259 axar\u0131 Moskvan\u0131 q\u0259tiyy\u0259n qane etmir.<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n narahatl\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olan dig\u0259r m\u00fch\u00fcm amil Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n h\u0259m r\u0259smi Br\u00fcssel x\u0259tti il\u0259, h\u0259m d\u0259 Fransa v\u0259 Almaniyan\u0131n timsal\u0131nda ayr\u0131-ayr\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin x\u0259tti il\u0259 b\u00f6lg\u0259y\u0259 n\u00fcfuzunun artmas\u0131d\u0131r. \u00d6zb\u0259kistanda ke\u00e7iril\u0259n sammit \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 &#8211; Kallas mart\u0131n 28-d\u0259 Astanada Qazax\u0131stan Prezidenti Qas\u0131m-Jomart Tokayevl\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar aparark\u0259n Rusiya medias\u0131 Rusiyan\u0131n enerji n\u0259h\u0259ngi \u201cTatneft\u201din Qazax\u0131stan\u0131n Pavlodar v\u0259 At\u0131rau neft emal\u0131 zavodlar\u0131nda paylar\u0131n \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259c\u0259yin\u0259 dair m\u0259lumat\u0131 geni\u015f i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131b. Moskva bununla g\u00f6st\u0259rm\u0259k ist\u0259yir ki, Qazax\u0131standa t\u0259kc\u0259 iqtisadi t\u0259sirini saxlamaq deyil, h\u0259m d\u0259 onu strateji sektorlar &#8211; neft emal\u0131 v\u0259 neft-kimya vasit\u0259sil\u0259 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k niyy\u0259tind\u0259dir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, Rusiya K\u0130V-i mart\u0131n 28-d\u0259 yaz\u0131b ki, d\u00fcz bir ay sonra, aprelin 28-d\u0259 Da\u015fk\u0259ndd\u0259 \u201c\u0130nnoprom. M\u0259rk\u0259zi Asiya\u201d be\u015finci Beyn\u0259lxalq S\u0259naye S\u0259rgisi a\u00e7\u0131lacaq v\u0259 burada \u0259sas diqq\u0259t Rusiya il\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259ri, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u00d6zb\u0259kistan aras\u0131nda s\u0259naye \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259ldil\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Rusiya \u015firk\u0259tl\u0259rinin M\u0259rk\u0259zi Asiya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n \u0259sas sektorlar\u0131nda olmas\u0131 Kremlin t\u0259kc\u0259 resurslar\u0131n ixrac\u0131n\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 istehsal z\u0259ncirl\u0259rinin t\u0259tbiqini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan uzunm\u00fcdd\u0259tli strategiyas\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>Bu \u015f\u0259raitd\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f xarici siyas\u0259t qura v\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015flar aras\u0131nda r\u0259qab\u0259ti sinerjiy\u0259 \u00e7evir\u0259 bil\u0259n M\u0259rk\u0259zi Asiya liderl\u0259ri strateji bax\u0131mdan qalib g\u0259l\u0259c\u0259kl\u0259r. B\u00f6lg\u0259nin \u0259sas d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri olan Qazax\u0131stan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259rin artan r\u0259qab\u0259tind\u0259n \u00f6zl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn maksimum fayda g\u00f6t\u00fcrm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. T\u0259qdir\u0259layiq hald\u0131r ki, h\u0259r iki \u00f6lk\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259rd\u0259n he\u00e7 birin\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q salmadan, ham\u0131 il\u0259 balansl\u0131 siyas\u0259t y\u00fcr\u00fcd\u00fcrl\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>Ekspertl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, S\u0259m\u0259rq\u0259ndd\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k sammit Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiya il\u0259 sistemli v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 haz\u0131r oldu\u011funu g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Br\u00fcssel s\u00fcbut etm\u0259lidir ki, onun t\u0259klifl\u0259ri Rusiyan\u0131n Ukraynaya t\u0259cav\u00fcz\u00fcn\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 diplomatik f\u0259aliyy\u0259td\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti canlanma deyil, tamh\u00fcquqlu strateji m\u00f6vcudlu\u011fun ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Br\u00fcssel \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas problem \u00c7in v\u0259 Rusiyan\u0131n M\u0259rk\u0259zi Asiyada onsuz da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nmi\u015f maraqlar\u0131 il\u0259 r\u0259qab\u0259tdir. S\u0259m\u0259rq\u0259nd sammiti b\u00f6y\u00fck oyunda yaln\u0131z ilk add\u0131md\u0131r, burada sonrak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r he\u00e7 d\u0259 az \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etmir: Avropa \u0130ttifaq\u0131 b\u00f6lg\u0259d\u0259 \u00c7in v\u0259 Rusiya il\u0259 t\u0259kc\u0259 normalar v\u0259 s\u00f6zl\u0259r sah\u0259sind\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 iqtisadi al\u0259tl\u0259r, logistik h\u0259ll\u0259r v\u0259 investisiya siyas\u0259tind\u0259 r\u0259qab\u0259t\u0259 n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 haz\u0131rd\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, Avropa \u0130ttifaq\u0131 regionun be\u015f \u00f6lk\u0259sini (Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Tacikistan, T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan) Avropa sistemin\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259c\u0259k n\u0259qliyyat, logistika v\u0259 enerji proqramlar\u0131na \u0259sas diqq\u0259t yetirir. Bel\u0259 ki, 2023-c\u00fc ilin pay\u0131z\u0131nda Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Qazax\u0131stan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistana r\u0259smi s\u0259f\u0259r\u0259 g\u0259lib. G\u00fcnd\u0259min \u0259sas m\u00f6vzular\u0131ndan biri enerji, x\u00fcsusil\u0259 Qazax\u0131stan uran\u0131n\u0131n Fransaya t\u0259dar\u00fck\u00fc olub. Makrondan bir il sonra Almaniya kansleri Olaf \u015eols da ilk d\u0259f\u0259 Orta Asiyaya s\u0259f\u0259r etdi.<\/p>\n<p>Br\u00fcssel sanksiyalar\u0131n t\u0259sirini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 Rusiya aras\u0131nda ticar\u0259t-iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259ri z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. 2024-c\u00fc ild\u0259 Br\u00fcsselin Rusiyadan yan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 Qafqaz v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiyadan Avropaya n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin yarad\u0131lmas\u0131na 10 milyard avroya q\u0259d\u0259r investisiya c\u0259lb etm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 oldu\u011fu a\u00e7\u0131qlan\u0131b. \u0130lkin olaraq iki kredit \u015f\u0259klind\u0259 2,97 milyard avronun ayr\u0131lmas\u0131na dair sazi\u015fl\u0259r imzalan\u0131b.\u00a0 Avropa Birliyinin dig\u0259r mara\u011f\u0131 M\u0259rk\u0259zi Asiya bazarlar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>X\u0259z\u0259rin o tay\u0131nda ged\u0259n bu regional v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259h\u0259miyy\u0259tli iqtisadi-siyasi prosesl\u0259rin Az\u0259rbaycana t\u0259sirl\u0259ri kifay\u0259t q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck ola bil\u0259r. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan Asiyadan Avropaya m\u0259hz M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259n y\u00f6n\u0259l\u0259n bir ne\u00e7\u0259 ticar\u0259t-iqtisadi mar\u015frutun \u0259sas ke\u00e7id n\u00f6qt\u0259sidir. X\u00fcsusil\u0259 Transx\u0259z\u0259r n\u0259qliyyat d\u0259hlizi layih\u0259sinin aktiv i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olan Bak\u0131 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n bu layih\u0259y\u0259 yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan b\u00f6y\u00fck fayda \u0259ld\u0259 ed\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki layih\u0259nin z\u0259if h\u0259lq\u0259l\u0259rinin \u00e7oxu m\u0259hz X\u0259z\u0259rin o tay\u0131ndad\u0131r, A\u0130 investisiyalar\u0131 onlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k. Bu is\u0259 d\u0259hlizin aktivl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi faydalar\u0131n\u0131n, eyni zamanda siyasi \u00e7\u0259kisinin artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaracaq&#8230;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aprelin 4-d\u0259 \u00d6zb\u0259kistan\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 2024-c\u00fc ild\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nan Avropa \u0130ttifaq\u0131-M\u0259rk\u0259zi Asiya sammiti ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Bu, sayca \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sammitdir: birinci 2022-ci ild\u0259 Qazax\u0131standa, ikinci is\u0259 2023-c\u00fc ild\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa ba\u015f tutub. \u00d6zb\u0259kistan Prezidenti \u015eavkat Mirziyoyevin s\u0259drliyi il\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k t\u0259dbird\u0259 Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Tacikistan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan liderl\u0259ri i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k. Sammit zaman\u0131 A\u0130-nin M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 n\u0259qliyyat v\u0259 r\u0259q\u0259msal \u0259laq\u0259, m\u00fch\u00fcm xammal, iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 enerji ke\u00e7idi daxil olmaqla, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraq do\u011furan sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 sadiqliyini bir daha t\u0259sdiql\u0259m\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir. Apreld\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k sammitl\u0259 paralel olaraq, mart\u0131n 4-d\u0259 A\u015fqabadda nazirl\u0259rin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ke\u00e7iril\u0259c\u0259k&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":797133,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fd6073bd05a61108ab9faeedbb492b04.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Aprelin 4-d\u0259 \u00d6zb\u0259kistan\u0131n S\u0259m\u0259rq\u0259nd \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 2024-c\u00fc ild\u0259 t\u0259xir\u0259 sal\u0131nan Avropa \u0130ttifaq\u0131-M\u0259rk\u0259zi Asiya sammiti ke\u00e7iril\u0259c\u0259k. Bu, sayca \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sammitdir: birinci 2022-ci ild\u0259 Qazax\u0131standa, ikinci is\u0259 2023-c\u00fc ild\u0259 Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa ba\u015f tutub. \u00d6zb\u0259kistan Prezidenti \u015eavkat Mirziyoyevin s\u0259drliyi il\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k t\u0259dbird\u0259 Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Tacikistan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan liderl\u0259ri i\u015ftirak ed\u0259c\u0259k. Sammit zaman\u0131 A\u0130-nin M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 n\u0259qliyyat v\u0259 r\u0259q\u0259msal&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/797132"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=797132"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/797132\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":797135,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/797132\/revisions\/797135"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/797133"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=797132"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=797132"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=797132"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}