{"id":798356,"date":"2025-04-08T16:45:57","date_gmt":"2025-04-08T12:45:57","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=798356"},"modified":"2025-04-08T16:45:57","modified_gmt":"2025-04-08T12:45:57","slug":"pul-qarsiliginda-balinizi-artirariq-kimi-v%c9%99dl%c9%99r-c%c9%99miyy%c9%99tin-t%c9%99hsil-sistemin%c9%99-birbasa-z%c9%99rb%c9%99-vurur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=798356","title":{"rendered":"&#8220;&#8221;Pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bal\u0131n\u0131z\u0131 art\u0131rar\u0131q&#8221; kimi v\u0259dl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hsil sistemin\u0259 birba\u015fa z\u0259rb\u0259 vurur&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 imtahanlarda az bal toplayan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 maraql\u0131, lakin \u015f\u00fcbh\u0259li t\u0259klifl\u0259r edildiyi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bel\u0259 ki, b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 abituriyentl\u0259r\u0259 pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda imtahan ballar\u0131n\u0131 art\u0131ra bil\u0259c\u0259kl\u0259rini v\u0259d edirl\u0259r.<\/p>\n<p>B\u0259s bu iddialar n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 do\u011frudur? Toplan\u0131lan ballar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc?<\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<a title=\"xeberler son xeberler 2025\" href=\"https:\/\/big.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">BiG.AZ<\/a>-a a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirib ki, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 abituriyentl\u0259r\u0259 v\u0259 imtahan ver\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 &#8220;pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bal\u0131n\u0131z\u0131 art\u0131rar\u0131q&#8221; kimi v\u0259dl\u0259rl\u0259 edil\u0259n m\u00fcraci\u0259tl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hsil sistemin\u0259 olan etibar\u0131na birba\u015fa z\u0259rb\u0259 vurur. Bu c\u00fcr \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar v\u0259 saxta v\u0259dl\u0259r ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 iki m\u0259s\u0259l\u0259ni g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir: birincisi, ictimaiyy\u0259t aras\u0131nda imtahan sisteminin g\u00fcv\u0259nliyin\u0259 dair formala\u015fm\u0131\u015f \u015f\u00fcbh\u0259, ikincisi is\u0259 imtahan n\u0259tic\u0259l\u0259rinin manipulyasiya oluna bilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 texniki v\u0259 ya institusional z\u0259iflik ehtimallar\u0131:<\/p>\n<p><img class=\"imgbcode\" src=\"https:\/\/upload.az\/foto\/arxiv\/873_21744107334.png\" alt=\"&quot;&quot;Pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bal\u0131n\u0131z\u0131 art\u0131rar\u0131q&quot; kimi v\u0259dl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hsil sistemin\u0259 birba\u015fa z\u0259rb\u0259 vurur&quot;\" \/>&#8220;D\u00f6vl\u0259t \u0130mtahan M\u0259rk\u0259zinin f\u0259aliyy\u0259ti qanunvericilikl\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259nir v\u0259 bu qurum &#8220;T\u0259hsil haqq\u0131nda&#8221; v\u0259 &#8220;D\u00f6vl\u0259t qullu\u011fu haqq\u0131nda&#8221; qanunlar\u0131n 22-ci madd\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f, \u015f\u0259ffaf v\u0259 obyektiv qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 aparmaqla m\u0259suldur. D\u0130M-in texniki bazas\u0131 \u2014 optik oxuyucular, \u015fifr\u0259l\u0259nmi\u015f cavab kartlar\u0131, avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f n\u0259tic\u0259 sisteml\u0259ri v\u0259 x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik protokollar\u0131 il\u0259 t\u0259chiz olunmu\u015fdur. B\u00fct\u00fcn bu mexanizml\u0259r texniki m\u00fcdaxil\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 ciddi m\u00fchafiz\u0259 sisteml\u0259ri il\u0259 qorunur v\u0259 r\u0259smi statistikaya \u0259sas\u0259n, son 5 ild\u0259 imtahan n\u0259tic\u0259l\u0259rinin saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya qeyri-qanuni d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 fakt qeyd\u0259 al\u0131nmay\u0131b.<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq, bu tip saxta v\u0259dl\u0259rin sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 yay\u0131lmas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, ictimai narahatl\u0131q v\u0259 texnoloji savads\u0131zl\u0131q bu f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lara f\u00fcrs\u0259t verir. Bu hallar daha \u00e7ox insanlar\u0131n m\u0259lumats\u0131zl\u0131\u011f\u0131, imtahan sistemin\u0259 dair psixoloji narahatl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 u\u011fursuzluq qorxusu \u00fcz\u0259rind\u0259n manipulyasiya olunur. D\u0130M-in sistemin\u0259 k\u0259nardan m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k, v\u0259 ya &#8220;bal art\u0131rmaq&#8221; real texniki bax\u0131mdan m\u00fcmk\u00fcn deyil \u2014 \u00e7\u00fcnki n\u0259tic\u0259l\u0259r avtomatik sistemd\u0259, kodla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u015f\u0259kild\u0259 oxunur, serverl\u0259r\u0259 giri\u015f yaln\u0131z s\u0259lahiyy\u0259tli \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 m\u0259xsusdur v\u0259 loqlar daim izl\u0259nilir.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259nin daha d\u0259rin\u0259 getm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, imtahan ballar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si yaln\u0131z texniki bax\u0131mdan deyil, h\u00fcquqi bax\u0131mdan da ciddi cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259ti da\u015f\u0131y\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sinin 320.1 v\u0259 320.2-ci madd\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, r\u0259smi s\u0259n\u0259dl\u0259rin saxtala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 ya bu yolla h\u00fcquqlar\u0131n \u0259ld\u0259 olunmas\u0131 hallar\u0131 cinay\u0259t t\u0259rkibli \u0259m\u0259l say\u0131l\u0131r v\u0259 azadl\u0131qdan m\u0259hrumetm\u0259 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bel\u0259 v\u0259dl\u0259r\u0259 aldanan abituriyent v\u0259 ail\u0259l\u0259r yaln\u0131z pullar\u0131n\u0131 itirmir, h\u0259m d\u0259 h\u00fcquqi m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb olunma riski il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qala bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259f ondan ibar\u0259tdir ki, D\u0130M bel\u0259 hallarla m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn ictimai maarifl\u0259ndirm\u0259 apar\u0131r, h\u0259r il imtahan \u00f6nc\u0259si v\u0259 sonras\u0131 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 saxta elanlara qar\u015f\u0131 x\u0259b\u0259rdarl\u0131qlar yay\u0131r. D\u0130M-in r\u0259smi kanallar\u0131, imtahan n\u0259tic\u0259l\u0259rinin \u015f\u0259ffaf \u015f\u0259kild\u0259 elan olunmas\u0131, apellyasiya mexanizml\u0259rinin m\u00f6vcudlu\u011fu v\u0259 ictimai m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259rin i\u015ftirak\u0131 sistemi daha g\u00fcv\u0259nli edir. H\u0259m\u00e7inin, n\u0259tic\u0259l\u0259r yaln\u0131z r\u0259smi portalda v\u0259 \u015f\u0259xsi identifikasiya n\u00f6mr\u0259si il\u0259 elan olunur, bu da k\u0259nar manipulyasiyan\u0131 istisna edir.<\/p>\n<p>D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r sald\u0131qda is\u0259 analoji probleml\u0259rl\u0259 bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131l\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Hindistanda v\u0259 Pakistanda imtahan f\u0131r\u0131ldaqlar\u0131 s\u0259b\u0259bil\u0259 h\u0259r il minl\u0259rl\u0259 \u015f\u0259xs saxlan\u0131l\u0131r, bir \u00e7ox hallarda y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259rin bu hallarda i\u015ftirak\u0131 a\u015fkarlan\u0131r. AB\u015e-da SAT v\u0259 GRE kimi beyn\u0259lxalq test sisteml\u0259rind\u0259 saxtakarl\u0131q hallar\u0131 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131qda d\u0259rhal h\u00fcquqi proses i\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 diplomlar, imtahan n\u0259tic\u0259l\u0259ri l\u0259\u011fv olunur. Az\u0259rbaycanda is\u0259 h\u00fcquqi mexanizml\u0259r olsa da, bu c\u00fcr f\u0131r\u0131ldaq \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rinin if\u015fa olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n v\u0259 K\u0130V-l\u0259rin aktiv i\u015ftirak\u0131 z\u0259ruridir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 olaraq, &#8220;pul ver, bal\u0131n\u0131 art\u0131raq&#8221; kimi t\u0259klifl\u0259r D\u0130M-in v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 t\u0259hsil sisteminin real texniki z\u0259ifliyin\u0259 deyil, psixoloji t\u0259zyiql\u0259rin v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 bo\u015flu\u011funun istismar\u0131na \u0259saslan\u0131r. T\u0259hsil sisteminin ictimai g\u00fcv\u0259ni daha da art\u0131rmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bu c\u00fcr f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131l\u0131q hallar\u0131na qar\u015f\u0131 inzibati v\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259ti t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, valideynl\u0259r v\u0259 abituriyentl\u0259r aras\u0131nda maarifl\u0259ndirm\u0259 g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir. G\u0259l\u0259c\u0259yini z\u0259hm\u0259tl\u0259 quran insan he\u00e7 vaxt onu bir yalan\u0131n \u00fcst\u00fcnd\u0259 in\u015fa etm\u0259m\u0259lidir&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 imtahanlarda az bal toplayan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 maraql\u0131, lakin \u015f\u00fcbh\u0259li t\u0259klifl\u0259r edildiyi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bel\u0259 ki, b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 abituriyentl\u0259r\u0259 pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda imtahan ballar\u0131n\u0131 art\u0131ra bil\u0259c\u0259kl\u0259rini v\u0259d edirl\u0259r. B\u0259s bu iddialar n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 do\u011frudur? Toplan\u0131lan ballar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc? M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0BiG.AZ-a a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirib ki, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 abituriyentl\u0259r\u0259 v\u0259 imtahan ver\u0259n t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 &#8220;pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda bal\u0131n\u0131z\u0131 art\u0131rar\u0131q&#8221; kimi v\u0259dl\u0259rl\u0259 edil\u0259n m\u00fcraci\u0259tl\u0259r c\u0259miyy\u0259tin t\u0259hsil sistemin\u0259 olan etibar\u0131na birba\u015fa z\u0259rb\u0259 vurur. Bu c\u00fcr \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar v\u0259 saxta v\u0259dl\u0259r ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 iki m\u0259s\u0259l\u0259ni g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir: birincisi, ictimaiyy\u0259t&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":798357,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[23],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",649,401,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",649,401,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",649,401,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334-500x280.png",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334-591x365.png",591,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",640,395,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",649,401,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",649,401,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334-240x172.png",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/872_21744107334.png",649,401,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=23\" rel=\"category\">T\u0259hsil<\/a>","rttpg_excerpt":"Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 imtahanlarda az bal toplayan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 maraql\u0131, lakin \u015f\u00fcbh\u0259li t\u0259klifl\u0259r edildiyi m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bel\u0259 ki, b\u0259zi \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259l\u0259b\u0259 v\u0259 abituriyentl\u0259r\u0259 pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda imtahan ballar\u0131n\u0131 art\u0131ra bil\u0259c\u0259kl\u0259rini v\u0259d edirl\u0259r. B\u0259s bu iddialar n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 do\u011frudur? Toplan\u0131lan ballar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc? M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0BiG.AZ-a a\u00e7\u0131qlama ver\u0259n t\u0259hsil eksperti Kamran \u018fs\u0259dov bildirib ki, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798356"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=798356"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798356\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":798358,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798356\/revisions\/798358"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/798357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=798356"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=798356"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=798356"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}