{"id":798791,"date":"2025-04-10T09:57:55","date_gmt":"2025-04-10T05:57:55","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=798791"},"modified":"2025-04-10T09:57:55","modified_gmt":"2025-04-10T05:57:55","slug":"transs%c9%99rh%c9%99d-caylarla-bagli-durum-acinacaqlidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=798791","title":{"rendered":"Transs\u0259rh\u0259d \u00e7aylarla ba\u011fl\u0131 durum ac\u0131nacaql\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>H\u0259r il Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n 350 milyon kubmetr su kimy\u0259vi, radioaktiv madd\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131r metallarla \u00e7irkl\u0259ndirilir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 qon\u015fu Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n bu g\u00fcn d\u0259 ekoloji t\u0259sirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Bu ekoloji t\u0259hdidl\u0259rin \u0259sas\u0131nda is\u0259 Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, art\u0131q ill\u0259rdir, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 h\u0259m kimy\u0259vi s\u0259naye qal\u0131qlar\u0131n\u0131n tullant\u0131lar\u0131 Araz \u00e7ay\u0131na at\u0131l\u0131r, eyni zamanda, \u201cMetsamor\u201d AES-in soyudulmas\u0131nda da bu \u00e7ay\u0131n suyundan istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k \u00e7irkl\u0259nmi\u015f su sonra yenid\u0259n \u00e7aya ax\u0131d\u0131l\u0131r. \u00c7ay\u0131n bu c\u00fcr \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n axd\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u0259 ekologiyas\u0131n\u0131 ciddi t\u0259hdid edir.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, Araz \u00e7ay\u0131 \u00f6z ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n Bing\u00f6l da\u011flar\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcr v\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131n\u0131n \u0130ranla, Nax\u00e7\u0131vandan sonra is\u0259 Erm\u0259nistanla s\u0259rh\u0259din\u0259 \u00e7evrilir, sonra Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0259razisin\u0259 daxil olana q\u0259d\u0259r \u0130ran\u0131n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 il\u0259 s\u0259rh\u0259di boyunca ax\u0131r v\u0259 n\u0259hay\u0259t, X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 t\u00f6k\u00fclm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Suqovu\u015fanda K\u00fcr \u00e7ay\u0131na qo\u015fulur. Suyu z\u0259h\u0259rl\u0259nmi\u015f Araz \u00e7ay\u0131, eyni zamanda, t\u00f6k\u00fcld\u00fcy\u00fc X\u0259z\u0259r d\u0259nizin\u0259 d\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir edir. Bel\u0259likl\u0259, X\u0259z\u0259r sahilind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 \u00f6z m\u0259nfi t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 v\u0259 onun ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si olan Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131, Erm\u0259nistan v\u0259 \u0130ran bu \u00e7aydan b\u0259hr\u0259l\u0259nirl\u0259r v\u0259 \u00e7ay\u0131n ekoloji t\u0259mizliyinin m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin h\u0259r biri m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n suyundan 4 \u00f6lk\u0259 istifad\u0259 edir. D\u00fcnyadak\u0131 su problemini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si v\u0259 bu s\u0259rh\u0259d \u00e7ay\u0131n\u0131n istifad\u0259y\u0259 yarars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 daha k\u0259skin v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Bu g\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r d\u0259 h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7al\u0131rlar ki, erm\u0259nil\u0259r Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 ekoloji f\u0259lak\u0259tin qurban\u0131na \u00e7eviribl\u0259r. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, h\u0259r il Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n 350 milyon kubmetr su kimy\u0259vi, radioaktiv madd\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131r metallarla \u00e7irkl\u0259ndirilir. G\u00fcmr\u00fcd\u0259n S\u0259d\u0259r\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u00fcmun\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n Araz \u00e7ay\u0131ndak\u0131 ekoloji g\u00f6st\u0259ricil\u0259r d\u00fcnyada t\u0259yin olunmu\u015f normalardan d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 art\u0131qd\u0131r. Bu \u00e7aya at\u0131lan a\u011f\u0131r metallar\u0131n, fenollar\u0131n, a\u011f\u0131r fosfor duzlar\u0131n\u0131n v\u0259 radioaktiv tullant\u0131lar\u0131n miqdar\u0131 normalardan d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7oxdur. H\u0259tta 2022-ci ild\u0259 \u201cResearch Journal of Border Studies\u201d jurnal\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc say\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunaraq \u201c\u0130\u00e7m\u0259li suyun \u00e7irkl\u0259nm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 s\u0259rh\u0259dyan\u0131 \u0259razil\u0259rd\u0259ki sakinl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin say\u0131 artmaqdad\u0131r\u201d yazm\u0131\u015fd\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259li jurnalistl\u0259r d\u0259 h\u0259y\u0259can t\u0259bili \u00e7alaraq bildirirl\u0259r ki, \u0130\u011fd\u0131rdan 16 kilometr, Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131ndan is\u0259 50 kilometr m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cMetsamor\u201d AES-in f\u0259sadlar\u0131 s\u0259rh\u0259d b\u00f6lg\u0259l\u0259rin\u0259 yax\u0131n \u0259razil\u0259r\u0259 \u00f6z m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259 davam edir. Son ill\u0259rd\u0259 \u0130\u011fd\u0131r vilay\u0259tind\u0259 hamil\u0259 qad\u0131nlarda rast g\u0259lin\u0259n bir \u00e7ox x\u0259st\u0259likl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 heyvanlar aras\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f anormal do\u011fu\u015f hallar\u0131n\u0131n (iki v\u0259 \u00fc\u00e7ayaql\u0131 do\u011fulan heyvanlar) say\u0131 xeyli art\u0131b. Eyni zamanda t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 bostan\u00e7\u0131l\u0131q m\u0259hsullar\u0131nda da m\u00fcxt\u0259lif x\u0259st\u0259likl\u0259rin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 \u201cMetsamor\u201d AES t\u0259r\u0259find\u0259n havan\u0131n v\u0259 su m\u0259nb\u0259l\u0259rinin \u00e7irkl\u0259nm\u0259sinin n\u0259tic\u0259si kimi q\u0259bul edilir. Atom Elektrik Stansiyas\u0131n\u0131n soyutma sistemind\u0259 Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n suyundan istifad\u0259 olunaraq sonra yenid\u0259n h\u0259min suyun Araza ax\u0131d\u0131lmas\u0131, t\u0259bii ki, \u00f6z m\u0259nfi t\u0259sirl\u0259rini g\u00f6st\u0259rm\u0259kd\u0259dir. B\u00fct\u00fcn bunlar is\u0259 n\u0259inki yax\u0131n b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r, qeyd etdiyimiz kimi, \u0259hali aras\u0131nda onkoloji x\u0259st\u0259likl\u0259rin artmas\u0131na da s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n Araz \u00e7ay\u0131n\u0131 \u00e7irkl\u0259ndirm\u0259si, m\u0259s\u0259l\u0259si daim b\u00f6lg\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259find\u0259n d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lsa da, indiy\u0259d\u0259k buna qar\u015f\u0131 he\u00e7 bir t\u0259dbir g\u00f6r\u00fclm\u0259yib. H\u0259tta bu ilin mart ay\u0131nda bizim v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259tinin \u00fczvl\u0259ri Br\u00fcsseld\u0259 ke\u00e7iril\u0259n N\u00fcv\u0259 Enerjisi Sammitinin h\u0259ms\u0259drl\u0259rin\u0259 d\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 m\u0259ktub yazaraq stansiyan\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin dayand\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti qar\u015f\u0131s\u0131nda m\u0259s\u0259l\u0259 qald\u0131rma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Bunu da \u0259lav\u0259 ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan Ekologiya v\u0259 T\u0259bii S\u0259rv\u0259tl\u0259r Nazirliyinin Monitorinq Departamentinin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n, Mehri, Qacaran, Qafan v\u0259 D\u0259st\u0259kert da\u011f-m\u0259d\u0259n kombinatlar\u0131n\u0131n y\u00fcz min tonlarla qat\u0131 tur\u015f sular\u0131, a\u011f\u0131r metal duzlar\u0131 v\u0259 ba\u015fqa tullant\u0131lar\u0131 da Araz\u0131n qolu olan Ox\u00e7u\u00e7aya ax\u0131d\u0131l\u0131r. Ayr\u0131-ayr\u0131 vaxtlarda suyun t\u0259rkibind\u0259 misin miqdar\u0131 normadan 25-50 d\u0259f\u0259, fenollar\u0131n miqdar\u0131 is\u0259 normadan 6-15 d\u0259f\u0259 art\u0131q olmu\u015fdur. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, \u201cMetsamor\u201d AES-in f\u0259aliyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259r sutka \u0259rzind\u0259 Araz \u00e7ay\u0131na 12-16 min kubmetr radioaktiv tullant\u0131 ax\u0131d\u0131l\u0131r. Bu is\u0259 \u00e7ay\u0131n suyunun Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 h\u0259m i\u00e7m\u0259li, h\u0259m d\u0259 suvarma m\u0259nb\u0259yi kimi istifad\u0259sini t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na sal\u0131r. 2021-ci ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 Avropa Komissiyas\u0131 Erm\u0259nistanla t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q sazi\u015finin 2020-ci ild\u0259 icra olunmas\u0131na dair hesabat\u0131nda qeyd edib ki, \u201cMetsamor\u201d AES qurulu\u015funa g\u00f6r\u0259 n\u00fcv\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 dair beyn\u0259lxalq standartlara uy\u011fun yenid\u0259n qurula bilm\u0259diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259n tez bir vaxtda ba\u011flan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sevinc Azadi, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r il Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n 350 milyon kubmetr su kimy\u0259vi, radioaktiv madd\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131r metallarla \u00e7irkl\u0259ndirilir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 qon\u015fu Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n bu g\u00fcn d\u0259 ekoloji t\u0259sirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Bu ekoloji t\u0259hdidl\u0259rin \u0259sas\u0131nda is\u0259 Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, art\u0131q ill\u0259rdir, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 h\u0259m kimy\u0259vi s\u0259naye qal\u0131qlar\u0131n\u0131n tullant\u0131lar\u0131 Araz \u00e7ay\u0131na at\u0131l\u0131r, eyni zamanda, \u201cMetsamor\u201d AES-in soyudulmas\u0131nda da bu \u00e7ay\u0131n suyundan istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k \u00e7irkl\u0259nmi\u015f su sonra yenid\u0259n \u00e7aya ax\u0131d\u0131l\u0131r. \u00c7ay\u0131n bu c\u00fcr \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6z\u00fc il\u0259 b\u0259rab\u0259r, Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n axd\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin d\u0259 ekologiyas\u0131n\u0131 ciddi t\u0259hdid&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":798792,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/988f9153162557366069463632310151150.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259r il Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n 350 milyon kubmetr su kimy\u0259vi, radioaktiv madd\u0259l\u0259rl\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131r metallarla \u00e7irkl\u0259ndirilir Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 qon\u015fu Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n bu g\u00fcn d\u0259 ekoloji t\u0259sirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r. Bu ekoloji t\u0259hdidl\u0259rin \u0259sas\u0131nda is\u0259 Araz \u00e7ay\u0131n\u0131n Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n \u00e7irkl\u0259ndirilm\u0259si x\u00fcsusil\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, art\u0131q ill\u0259rdir, Erm\u0259nistan \u0259razisind\u0259 h\u0259m kimy\u0259vi s\u0259naye qal\u0131qlar\u0131n\u0131n tullant\u0131lar\u0131 Araz \u00e7ay\u0131na&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798791"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=798791"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":798794,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798791\/revisions\/798794"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/798792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=798791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=798791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=798791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}