{"id":798912,"date":"2025-04-10T15:41:05","date_gmt":"2025-04-10T11:41:05","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=798912"},"modified":"2025-04-10T15:41:05","modified_gmt":"2025-04-10T11:41:05","slug":"btq-butun-dunyanin-fransa-haqqinda-bilm%c9%99li-oldugu-iyr%c9%99nclikl%c9%99ri-uz%c9%99-cixarir-deputat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=798912","title":{"rendered":"BTQ b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n Fransa haqq\u0131nda bilm\u0259li oldu\u011fu iyr\u0259nclikl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r &#8211; Deputat"},"content":{"rendered":"<p>Fransan\u0131n D\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 naziri Manuel Vals Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunu tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bununla bel\u0259 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 quruma cavab verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur, m\u00fcraci\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlama verm\u0259k ehtiyac\u0131 duyur. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, onlar BTQ-in f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015fd\u0131rlar, onun h\u0259r add\u0131m\u0131n\u0131 izl\u0259yirl\u0259r v\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259t onlar\u0131 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131r. \u00c7\u00fcnki BTQ b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n Fransa haqq\u0131nda bilm\u0259li oldu\u011fu iyr\u0259nclikl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Trend x\u0259b\u0259r verir ki, bunu deputat P\u0259rvan\u0259 V\u0259liyeva deyib.<\/p>\n<p>\u201c\u00d6z\u00fcn\u00fc demokratiyan\u0131n v\u0259t\u0259ni adland\u0131ran Fransan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n on min kilometrl\u0259rl\u0259 uzaqda ya\u015fayan dig\u0259r xalqlar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 21-ci \u0259srd\u0259 bel\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 alt\u0131nda saxlamaqda davam etm\u0259si, onlara \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yinetm\u0259 h\u00fcququnu tan\u0131mamas\u0131 bar\u0259d\u0259 art\u0131q d\u00fcnya ictimaiyy\u0259ti davaml\u0131 olaraq BTQ vasit\u0259sil\u0259, onun h\u0259yata ke\u00e7irdiyi beyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 m\u0259lumatland\u0131r\u0131l\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259, imperiya t\u0259f\u0259kk\u00fcrl\u00fc b\u00fct\u00fcn r\u0259smil\u0259r narahatl\u0131q ke\u00e7irirl\u0259r\u201d, &#8211; o qeyd edib.<\/p>\n<p>Deputat\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, Fransan\u0131n koloniyalar\u0131nda azadl\u0131q h\u0259r\u0259katlar\u0131n\u0131n, siyasi f\u0259allar\u0131n Fransaya qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259tinin s\u0259b\u0259bkar\u0131 BTQ deyil, r\u0259smi Paris v\u0259 onun h\u0259yata ke\u00e7irdiyi s\u0259rt kolonial siyas\u0259tdir:<\/p>\n<p>\u201cBTQ-in f\u0259aliyy\u0259ti is\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquq \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259dir. Bu \u0259razil\u0259rin Fransaya tarix\u0259n he\u00e7 bir aidiyy\u0259ti olmay\u0131b v\u0259 onlar i\u015f\u011fal edil\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirilm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131b. 17-ci \u0259srd\u0259 qul ticar\u0259tinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si il\u0259 1635-ci ild\u0259 Martinik v\u0259 Qvadalupun Fransa m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sind\u0259n ba\u015flayaraq, 1883-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 Vyetnam\u0131n son olaraq Fransa t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilm\u0259si ba\u015f vermi\u015fdi. Frans\u0131z tacirl\u0259r bu \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131 qul kimi i\u015fl\u0259dir, sat\u0131r, al\u0131r, ucuz i\u015f\u00e7i kimi faydalan\u0131rd\u0131lar. Torpaqlar\u0131n t\u0259bii v\u0259 m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259rini d\u0259 da\u015f\u0131y\u0131b Paris\u0259 apar\u0131rd\u0131lar. Xalqlar\u0131n dill\u0259rini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rini, dinl\u0259rini, irql\u0259rini d\u0259yi\u015fm\u0259k, frans\u0131zla\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259ll\u0259rind\u0259n g\u0259l\u0259ni edirdil\u0259r.<\/p>\n<p>1946-c\u0131 ild\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 h\u00fcququ verilm\u0259y\u0259n 74 \u0259razini siyah\u0131ya ald\u0131. Bu \u0259razil\u0259r aras\u0131nda Frans\u0131z Qvianas\u0131, Martinik v\u0259 Yeni Kaledoniya kimi Fransan\u0131n z\u0259bt etdiyi torpaqlar da var idi. 1947-ci ild\u0259 is\u0259 Fransa bu \u0259razil\u0259r haqq\u0131nda BMT-y\u0259 hesabat verm\u0259yi dayand\u0131rd\u0131 v\u0259 onlar\u0131 BMT-nin n\u0259zar\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xard\u0131. Bu, BMT-nin \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 \u00fczr\u0259 standartlar\u0131 tam formala\u015fd\u0131rmas\u0131ndan \u0259vv\u0259l ba\u015f verdi \u2013 bu standartlar is\u0259 yaln\u0131z 1960-c\u0131 ild\u0259 Dekolonizasiya B\u0259yannam\u0259si il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edildi.<\/p>\n<p>Fransa 1947-ci ild\u0259, 1946-c\u0131 ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc Respublikan\u0131n Konstitusiyas\u0131n\u0131 \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k, m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259l\u0259rini birt\u0259r\u0259fli qaydada BMT siyah\u0131s\u0131ndan \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. Bu add\u0131m beyn\u0259lxalq h\u00fcququn normalar\u0131n\u0131 pozdu v\u0259 Fransaya ba\u011fl\u0131 \u0259razil\u0259rin tam v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli dekolonizasiyas\u0131na mane oldu.<\/p>\n<p>1953-c\u00fc ild\u0259 BMT q\u0259rara ald\u0131 ki, bir \u0259razinin Tam \u00d6z\u00fcn\u00fcidar\u0259etm\u0259 S\u0259viyy\u0259sin\u0259 \u00e7at\u0131b-\u00e7atmad\u0131\u011f\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259r deyil, m\u0259hz BMT olmal\u0131d\u0131r. Fransan\u0131n 1947-ci ild\u0259 \u00f6z \u0259razil\u0259rini BMT n\u0259zar\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xarmas\u0131 kolonial d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzi v\u0259 irqi ayr\u0131-se\u00e7kilik yeritm\u0259kl\u0259 \u0259laq\u0259li idi.<\/p>\n<p>BMT-nin siyah\u0131dan \u00e7\u0131xar\u0131lan \u0259razil\u0259ri yenid\u0259n siyah\u0131ya qaytarmas\u0131 t\u0259xmin\u0259n 40 il \u00e7\u0259kdi. Kanaki (Yeni Kaledoniya) v\u0259 Ma\u2019ohi Nui (Frans\u0131z Polineziyas\u0131) m\u00fcvafiq olaraq 1986 v\u0259 2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 yenid\u0259n BMT-nin qeyri-muxtar \u0259razil\u0259r siyah\u0131s\u0131na qaytar\u0131ld\u0131. Dig\u0259r Fransa \u0259razil\u0259ri, m\u0259s\u0259l\u0259n, Vallis v\u0259 Futuna, Qvadelup v\u0259 Martinik is\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 &#8220;as\u0131l\u0131l\u0131q v\u0259ziyy\u0259tind\u0259 olan periferiyalar&#8221; olaraq qal\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Mill\u0259t v\u0259kili \u0259lav\u0259 edib ki, BTQ beyn\u0259lxalq QHT olaraq h\u0259min \u0259razil\u0259rin dekolonizasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Fransa h\u00f6kum\u0259ti il\u0259 Kanaki aras\u0131nda vasit\u0259\u00e7ilik ed\u0259 bil\u0259r:<\/p>\n<p>\u201cBununla ba\u011fl\u0131 BTQ Fransan\u0131n D\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 \u0259razil\u0259r nazirin\u0259 m\u0259ktub da \u00fcnvanlay\u0131b.<\/p>\n<p>QHT-l\u0259r v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti diplomatiyas\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 vasit\u0259\u00e7i v\u0259 ya t\u0259\u015fviqat\u00e7\u0131 rolunu oynaya bil\u0259rl\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0130taliyada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Sant\u2019Egidio C\u0259miyy\u0259ti (katolik QHT) 1992-ci ild\u0259 Mozambikd\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sini bitir\u0259n s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131na vasit\u0259\u00e7ilik etmi\u015fdi. Bu, bir QHT-nin m\u00fcnaqi\u015f\u0259 t\u0259r\u0259fl\u0259ri aras\u0131nda u\u011furla vasit\u0259\u00e7i oldu\u011funa n\u00fcmun\u0259dir.<\/p>\n<p>\u0130nan\u0131r\u0131q ki, BTQ d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 u\u011furlu vasit\u0259\u00e7i ola bil\u0259r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Fransan\u0131n D\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 naziri Manuel Vals Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunu tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bununla bel\u0259 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 quruma cavab verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur, m\u00fcraci\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlama verm\u0259k ehtiyac\u0131 duyur. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, onlar BTQ-in f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015fd\u0131rlar, onun h\u0259r add\u0131m\u0131n\u0131 izl\u0259yirl\u0259r v\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259t onlar\u0131 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131r. \u00c7\u00fcnki BTQ b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n Fransa haqq\u0131nda bilm\u0259li oldu\u011fu iyr\u0259nclikl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r. Trend x\u0259b\u0259r verir ki, bunu deputat P\u0259rvan\u0259 V\u0259liyeva deyib. \u201c\u00d6z\u00fcn\u00fc demokratiyan\u0131n v\u0259t\u0259ni adland\u0131ran Fransan\u0131n \u00f6z\u00fcnd\u0259n on min kilometrl\u0259rl\u0259 uzaqda ya\u015fayan dig\u0259r xalqlar\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 21-ci \u0259srd\u0259 bel\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 alt\u0131nda saxlamaqda davam etm\u0259si, onlara \u00f6z m\u00fcq\u0259dd\u0259rat\u0131n\u0131 t\u0259yinetm\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":798913,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9b92ca891b32dd5c3ad0f191bfd6d470.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Fransan\u0131n D\u0259niza\u015f\u0131r\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 naziri Manuel Vals Bak\u0131 T\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs Qrupunu tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirir. Bununla bel\u0259 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 quruma cavab verm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olur, m\u00fcraci\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlama verm\u0259k ehtiyac\u0131 duyur. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, onlar BTQ-in f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 yax\u0131ndan tan\u0131\u015fd\u0131rlar, onun h\u0259r add\u0131m\u0131n\u0131 izl\u0259yirl\u0259r v\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259t onlar\u0131 t\u0259\u015fvi\u015f\u0259 sal\u0131r. \u00c7\u00fcnki BTQ b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n Fransa haqq\u0131nda bilm\u0259li oldu\u011fu iyr\u0259nclikl\u0259ri \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131r.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798912"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=798912"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":798915,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/798912\/revisions\/798915"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/798913"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=798912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=798912"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=798912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}