{"id":799193,"date":"2025-04-11T17:06:48","date_gmt":"2025-04-11T13:06:48","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=799193"},"modified":"2025-04-11T17:06:48","modified_gmt":"2025-04-11T13:06:48","slug":"kiberfirildaqcilar-yagli-must%c9%99ri-ovuna-bel%c9%99-cixir-ekspert-aciqladi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=799193","title":{"rendered":"Kiberf\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar &#8220;ya\u011fl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259ri&#8221; ovuna bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r &#8211; Ekspert A\u00c7IQLADI"},"content":{"rendered":"<p><strong>G\u00f6z g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 talan: bank kartlar\u0131ndan g\u00fcnd\u0259lik minl\u0259rl\u0259 manat o\u011furlan\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p><strong><em>B\u0259s f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar &#8220;ya\u011fl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259ri&#8221; nec\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir?<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ <\/strong>\u00a0bildirir ki, Az\u0259rbaycan \u0130nternet Forumunun r\u0259hb\u0259ri Osman G\u00fcnd\u00fcz m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bu c\u00fcr \u015f\u0259rh verib:<\/p>\n<p>&#8220;Son bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259 Kibercinay\u0259tkarl\u0131qla M\u00fcbariz\u0259 Ba\u015f \u0130dar\u0259sinin, D\u0130N r\u0259smisi El\u015fad Hac\u0131yevin a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 izl\u0259yir\u0259m. Statistika sad\u0259c\u0259 a\u011flas\u0131\u011fmazd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u0259kc\u0259 son 3 g\u00fcnd\u0259 bank kartlar\u0131ndan o\u011furlanan m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259r:<\/strong><\/p>\n<p>7 aprel \u2014 66,997 AZN<br \/>\n8 aprel \u2014 87,067 AZN<br \/>\n10 aprel \u2014 24,864 AZN<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259, D\u0130N-in art\u0131q g\u00fcnd\u0259lik bel\u0259 statistikalar\u0131 payla\u015fmas\u0131 \u00f6z\u00fc diqq\u0259t c\u0259lb ed\u0259ndir. \u018fvv\u0259ll\u0259r g\u00fcnd\u0259lik statistikada ad\u0259t\u0259n ayr\u0131 n\u00f6v cinay\u0259tl\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131 g\u00f6z\u0259 d\u0259yirdi. Y\u0259ni g\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, D\u0130N-in Kibercinay\u0259tkarl\u0131qla M\u00fcbariz\u0259 Ba\u015f \u0130dar\u0259si v\u0259 banklar n\u0259hay\u0259t ki, real vaxtda i\u015fl\u0259y\u0259n bir anti-fraud sistem qura bilibl\u0259r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/0536a167e0ac7f95cb3e47e5545e745f.jpg\" alt=\"osman.jpg (66 KB)\" width=\"700\" height=\"379\" \/><\/p>\n<p>Bu, art\u0131q bank sektorunda kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. Art\u0131q kibercinay\u0259tkarl\u0131q, bank sektorundak\u0131 cinay\u0259tl\u0259r tam, real vaxtda monitorinq oluna bilir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bunlar is\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, cinay\u0259tkar sxeml\u0259rin vaxt\u0131nda if\u015fas\u0131na v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na daha yax\u015f\u0131 \u015f\u0259rait yaradacaq.<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131qlanan m\u0259lumatlardan is\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, yen\u0259 h\u0259min koordinat, h\u0259min dal\u011fad\u0131r.<\/p>\n<p>F\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar m\u00fcxt\u0259lif sxeml\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n etibar\u0131n\u0131 qazan\u0131r, m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla z\u0259ng etm\u0259kl\u0259 \u00f6zl\u0259rini bank i\u015f\u00e7isi, s\u0131\u011forta agenti, vergi \u0259m\u0259kda\u015f\u0131 kimi t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k \u015f\u0259xsi v\u0259 maliyy\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 \u0259ld\u0259 edirl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p><strong><em>&#8220;N\u0259l\u0259r\u0259 diqq\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r?&#8221; sual\u0131na is\u0259 ekspert bel\u0259 cavab verib:<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Bank kart\u0131n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 \u2013 CVV\/CVC kodunu, SMS il\u0259 g\u0259l\u0259n OTP \u015fifr\u0259ni, login v\u0259 parolu, PIN kodu payla\u015fmaq t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. \u00d6z\u00fcn\u00fc &#8220;bank i\u015f\u00e7isi&#8221;, hans\u0131sa d\u00f6vl\u0259t qurumu n\u00fcmay\u0259nd\u0259si kimi t\u0259qdim ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259 birba\u015fa \u015f\u0259xsi v\u0259 bank m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n m\u00fczakir\u0259sin\u0259 ke\u00e7m\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bank kartlar\u0131 il\u0259 olan kibercinay\u0259tkarl\u0131qda \u0259sas vasit\u0259l\u0259rd\u0259n biri xaricd\u0259 oturan f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131n\u0131n yerli n\u00f6mr\u0259 il\u0259 z\u0259ng etm\u0259sidir. Ad\u0259t\u0259n bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 S\u0130M-box adlanan qur\u011fulardan istifad\u0259 edilir. Y\u0259ni cinay\u0259tkar xaricd\u0259 bir \u00f6lk\u0259d\u0259 oturur, ba\u015fqa bir \u00f6lk\u0259d\u0259 server qurur, Az\u0259rbaycanda \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015f tap\u0131r, S\u0130M-box-lar Az\u0259rbaycana g\u00f6nd\u0259rilir v\u0259 hans\u0131sa bir m\u0259kanda yerl\u0259\u015fdirilir, potensial &#8211; &#8220;ya\u011fl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259ri&#8221; hesab olunacaq v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fc\u0259yy\u0259n olunur.<\/p>\n<p>Onlarla, y\u00fczl\u0259rl\u0259 mobil n\u00f6mr\u0259l\u0259r &#8211; sim kartlar al\u0131naraq S\u0130M-box a yerl\u0259\u015fdirilir.<\/p>\n<p>F\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar xaricd\u0259n olan z\u0259ngi m\u0259hz h\u0259min S\u0130M-box-la yerli z\u0259ng olaraq v\u0259t\u0259nda\u015fa y\u00f6n\u0259ldirl\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, bu tip avadanl\u0131qlar\u0131n \u00f6lk\u0259y\u0259 g\u0259tirilm\u0259si v\u0259 t\u0259tbiqi il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r d\u0259 s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Osman G\u00fcnd\u00fcz bildirib ki, f\u0259rdi m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 daha s\u0259rt t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259sin\u0259 ehtiyac var:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Gizli deyil ki, xaricd\u0259ki cinay\u0259tkarlar hans\u0131sa bank m\u00fc\u015ft\u0259risi olan, kart\u0131nda v\u0259sait olan (balans\u0131, bank \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 diqq\u0259t c\u0259lb ed\u0259n) v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n siyah\u0131s\u0131n\u0131 yaln\u0131z sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259n, internetd\u0259n \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259z.<\/p>\n<p>M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar potensial h\u0259d\u0259fl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sind\u0259 daha g\u00fcv\u0259nli m\u0259lumatlardan istifad\u0259 edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259l\u0259nm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259saslar var ki, real bank \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 olan, kartlar\u0131nda v\u0259sait olan v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n siyah\u0131lar\u0131 bank v\u0259 ya mobil operatorlardak\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n d\u0259 s\u0131za bil\u0259r. Qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259sin\u0259 baxanda da g\u00f6rm\u0259k olur ki, bu tip siyah\u0131lar qara bazarlarda sat\u0131\u015fdad\u0131r.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, h\u00f6kum\u0259t, h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 qurumlar\u0131 kibercinay\u0259tkarl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 banklarda v\u0259 mobil operatorlarda v\u0259t\u0259nda\u015flarla ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131na, bu tip informasiyalar\u0131 f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lara s\u0131zd\u0131ranlara qar\u015f\u0131 daha s\u0259rt t\u0259drbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t yetirm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>Son zamanlar apar\u0131lan m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, Qazax\u0131standa, Rusiyada bu istiqam\u0259td\u0259 qanunvericilik xeyli s\u0259rtl\u0259\u015fdirilib.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan qon\u015fular\u0131m\u0131zda bu sah\u0259d\u0259 olan &#8220;m\u00fcnbit \u015f\u0259raitd\u0259n&#8221; \u0259li \u00fcz\u00fcl\u0259nl\u0259r aras\u0131nda \u00f6lk\u0259mizi kiberh\u0259d\u0259f olaraq g\u00f6rm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131n artaca\u011f\u0131n\u0131 da proqnozla\u015fd\u0131rmaq olar&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00f6z g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 talan: bank kartlar\u0131ndan g\u00fcnd\u0259lik minl\u0259rl\u0259 manat o\u011furlan\u0131r. B\u0259s f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar &#8220;ya\u011fl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259ri&#8221; nec\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir? ARANTV.AZ \u00a0bildirir ki, Az\u0259rbaycan \u0130nternet Forumunun r\u0259hb\u0259ri Osman G\u00fcnd\u00fcz m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bu c\u00fcr \u015f\u0259rh verib: &#8220;Son bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259 Kibercinay\u0259tkarl\u0131qla M\u00fcbariz\u0259 Ba\u015f \u0130dar\u0259sinin, D\u0130N r\u0259smisi El\u015fad Hac\u0131yevin a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 izl\u0259yir\u0259m. Statistika sad\u0259c\u0259 a\u011flas\u0131\u011fmazd\u0131r. T\u0259kc\u0259 son 3 g\u00fcnd\u0259 bank kartlar\u0131ndan o\u011furlanan m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259r: 7 aprel \u2014 66,997 AZN 8 aprel \u2014 87,067 AZN 10 aprel \u2014 24,864 AZN \u018fslind\u0259, D\u0130N-in art\u0131q g\u00fcnd\u0259lik bel\u0259 statistikalar\u0131 payla\u015fmas\u0131 \u00f6z\u00fc diqq\u0259t c\u0259lb ed\u0259ndir. \u018fvv\u0259ll\u0259r g\u00fcnd\u0259lik statistikada ad\u0259t\u0259n ayr\u0131 n\u00f6v cinay\u0259tl\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131 g\u00f6z\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":799194,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86.jpg",850,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86.jpg",850,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86.jpg",850,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86-621x365.jpg",621,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86-840x494.jpg",640,376,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86.jpg",850,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86.jpg",850,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/3a06716381bcb757f763ce05d9e85d86.jpg",850,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"G\u00f6z g\u00f6r\u0259-g\u00f6r\u0259 talan: bank kartlar\u0131ndan g\u00fcnd\u0259lik minl\u0259rl\u0259 manat o\u011furlan\u0131r. B\u0259s f\u0131r\u0131ldaq\u00e7\u0131lar &#8220;ya\u011fl\u0131 m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259ri&#8221; nec\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir? ARANTV.AZ \u00a0bildirir ki, Az\u0259rbaycan \u0130nternet Forumunun r\u0259hb\u0259ri Osman G\u00fcnd\u00fcz m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bu c\u00fcr \u015f\u0259rh verib: &#8220;Son bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259 Kibercinay\u0259tkarl\u0131qla M\u00fcbariz\u0259 Ba\u015f \u0130dar\u0259sinin, D\u0130N r\u0259smisi El\u015fad Hac\u0131yevin a\u00e7\u0131qlad\u0131\u011f\u0131 m\u0259lumatlar\u0131 izl\u0259yir\u0259m. Statistika sad\u0259c\u0259 a\u011flas\u0131\u011fmazd\u0131r. T\u0259kc\u0259 son 3 g\u00fcnd\u0259 bank kartlar\u0131ndan o\u011furlanan m\u0259bl\u0259\u011fl\u0259r:&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/799193"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=799193"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/799193\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":799195,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/799193\/revisions\/799195"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/799194"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=799193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=799193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=799193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}