{"id":800168,"date":"2025-04-15T14:02:24","date_gmt":"2025-04-15T10:02:24","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=800168"},"modified":"2025-04-15T14:02:24","modified_gmt":"2025-04-15T10:02:24","slug":"moskvada-yeralti-s%c9%99h%c9%99r-stalin-ucun-bunker-tik%c9%99n-insaatcilar-oldurulubl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=800168","title":{"rendered":"Moskvada yeralt\u0131 \u015f\u0259h\u0259r &#8211; Stalin \u00fc\u00e7\u00fcn bunker tik\u0259n in\u015faat\u00e7\u0131lar \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcbl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>1917-ci ild\u0259n sonra Rusiyan\u0131n paytaxt\u0131 Moskvaya n\u0259h\u0259ng d\u0259rin yeralt\u0131 \u201ckrall\u0131q\u201d miras qal\u0131b. Metronun tikintisi il\u0259 o, geni\u015fl\u0259nib v\u0259 gizli tunell\u0259r, komanda m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri, bomba s\u0131\u011f\u0131nacaqlar\u0131 v\u0259 h\u0259tta g\u0259mil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yanalma k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri olan \u0259razil\u0259r \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirilib. B\u00fct\u00fcn bu x\u00fcsusi obyektl\u0259r d\u00f6vl\u0259t sirri t\u0259snifat\u0131na daxildir. Onlar\u0131n aras\u0131nda \u0130osif Stalinin be\u015f bunkeri d\u0259 var, b\u0259zil\u0259ri m\u0259xfilikd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b, dig\u0259rl\u0259rin\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 giri\u015f qada\u011fand\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Kreml vasit\u0259sil\u0259 ba\u011fa ged\u0259n yol<\/strong><\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/f29e72a36a2db6adb89b05b10002ed43.jpg\" alt=\"20ddabf2-79b3-4a46-b17d-ca4609288b49.jpg (115 KB)\" width=\"755\" height=\"369\" \/><\/strong><\/p>\n<p>1937-1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 metro tikintisi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan d\u00f6vl\u0259t strukturu \u201cKirovskaya\u201d metrostansiyas\u0131n\u0131n (indiki \u201c\u00c7istye Prud\u0131\u201d) yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda gizli yeralt\u0131 x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 obyektl\u0259r tikib. Hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 q\u0259rargah\u0131 v\u0259 SSR\u0130 Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n (sonralar DTK) komanda m\u0259nt\u0259q\u0259si burada yerl\u0259\u015fib. M\u00fcharib\u0259nin ba\u015flamas\u0131 il\u0259 ba\u015f q\u0259rargah buraya k\u00f6\u00e7\u00fcb. Obyektin bir ne\u00e7\u0259 m\u0259rt\u0259b\u0259si olub, onun \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 n\u00f6qt\u0259si 70 metr d\u0259rinlikd\u0259 yerl\u0259\u015fib. Qatarlar is\u0259 orada dayanmay\u0131b.<\/p>\n<p>Platforma h\u00fcnd\u00fcr divarla hasarlan\u0131b, onun arxas\u0131nda Stalin \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f ota\u011f\u0131 v\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin ist\u0259nil\u0259n n\u00f6qt\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn rabit\u0259 qov\u015fa\u011f\u0131 qurulub. Burada d\u00f6vl\u0259t m\u00fcdafi\u0259 komit\u0259sinin iclaslar\u0131 ke\u00e7irilib v\u0259 Stalin hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 komandanl\u0131\u011f\u0131na ged\u0259n gizli \u015faxtadan ke\u00e7\u0259r\u0259k buraya g\u0259lib.<br \/>\n1942-ci ilin mart\u0131na q\u0259d\u0259r, 15 metr d\u0259rinlikd\u0259, Stalinin Kuntsevoda yerl\u0259\u015f\u0259n ba\u011f\u0131n\u0131n yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda ba\u015fqa bir ki\u00e7ik, lakin \u00e7ox yax\u015f\u0131 qorunan bunker tikilib. Moskvada M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin Myasnitskayadak\u0131 haz\u0131rk\u0131 ictimai q\u0259bul \u015f\u00f6b\u0259sind\u0259n ba\u015flayan yol Kremlin alt\u0131ndan ke\u00e7\u0259r\u0259k ba\u011fa q\u0259d\u0259r davam edib. H\u0259r iki bunker haz\u0131rda giri\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u011fl\u0131d\u0131r. Burada Stalin \u201cgeneral ota\u011f\u0131\u201dnda pal\u0131d v\u0259 a\u011fcaqay\u0131n a\u011fac\u0131 il\u0259 b\u0259z\u0259dilmi\u015f geni\u015f kabinetd\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fcdafi\u0259 komit\u0259sinin iclaslar\u0131n\u0131 ke\u00e7irib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/fd1a792dff25f56158c137bd59f04654.jpg\" alt=\"34457282-2eec-408e-913f-b7a9944042f6.jpg (810 KB)\" width=\"755\" height=\"503\" \/><\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, 1953-c\u00fc ild\u0259 Kuntsevo metrosunun meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar \u201cPlo\u015fad Revolyutsiyi\u201d &#8211; \u201cKiyev\u201d metro x\u0259ttinin dublikat hiss\u0259si istifad\u0259y\u0259 verilib.<\/p>\n<p><strong>M\u0259xfilikd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131lan Taqanka<\/strong><\/p>\n<p>Taqanka rayonunda 1950-ci ill\u0259rd\u0259 soyuq m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 n\u00fcv\u0259 z\u0259rb\u0259sind\u0259n sovet h\u00f6kum\u0259tinin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tikilmi\u015f bunker haz\u0131rda muzeydir. Orada ekskursiyada olan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 n\u00fcv\u0259 v\u0259 termon\u00fcv\u0259 partlay\u0131\u015flar\u0131 haqq\u0131nda t\u0259bli\u011fat filmi n\u00fcmayi\u015f etdirilir. \u0130\u00e7\u0259ri girm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259rbi hiss\u0259nin giri\u015fin\u0259 b\u0259nz\u0259r ulduzlu adi bir darvazadan ke\u00e7m\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Bir vaxtlar burada y\u00fczl\u0259rl\u0259 insan i\u015fl\u0259yib v\u0259 h\u0259yat \u00f6z axar\u0131 il\u0259 davam edib. \u018frazid\u0259 d\u00f6y\u00fc\u015f raketl\u0259ri h\u0259r zaman haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 olub, 1951-ci ild\u0259 Stalinin \u015f\u0259xsi sifari\u015fi il\u0259 layih\u0259l\u0259ndirilmi\u015f, lakin yaln\u0131z 1956-c\u0131 ild\u0259 tamamlanan Rabit\u0259 Nazirliyinin yeralt\u0131 teleqraf idar\u0259si d\u0259 burada yerl\u0259\u015fib. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Taqanka yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 bunker uzun m\u00fcdd\u0259t rabit\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259si olaraq qal\u0131b v\u0259 yeralt\u0131 idar\u0259d\u0259 2,5 min n\u0259f\u0259r i\u015fl\u0259yib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/7ab215bb4c640ab7725aa319c2c6e94d.jpg\" alt=\"823328e2-e104-4a8b-a093-bf3d7904e25e.jpg (136 KB)\" width=\"755\" height=\"519\" \/><\/p>\n<p>Yaln\u0131z 1980-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda t\u0259rk edil\u0259n bunker\u0259 getm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 60 m d\u0259rinliy\u0259 enm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Tozlu tunell\u0259r r\u0259smi otaqlardan daha \u00e7ox yard\u0131m\u00e7\u0131 tikilil\u0259r\u0259 b\u0259nz\u0259yir &#8211; z\u0259if i\u015f\u0131qland\u0131rma, d\u0259mir pill\u0259k\u0259nl\u0259r, as\u0131lm\u0131\u015f naqill\u0259r v\u0259 kommunal borular. \u0130ki filmin \u00e7\u0259kildiyi \u0259razid\u0259 5 min insan 6 ay tam qida il\u0259 ya\u015faya bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u201c\u00c7erkizon\u201d yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 bunker<\/strong><\/p>\n<p>Daha bir yeralt\u0131 \u015f\u0259h\u0259r \u0130zmailovo \u0259razisind\u0259 1930-cu ill\u0259rd\u0259 rekord m\u00fcdd\u0259td\u0259 in\u015fa edilib. O, r\u0259hb\u0259rlik \u00fc\u00e7\u00fcn ehtiyat komanda m\u0259nt\u0259q\u0259si kimi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. Tikintiy\u0259 \u015f\u0259xs\u0259n L. Beriya r\u0259hb\u0259rlik edib v\u0259 o m\u0259\u015fhur ifad\u0259ni s\u0259sl\u0259ndirib: \u201cYeralt\u0131 h\u0259r \u015fey m\u0259nimdir!\u201d Ona Stalinin \u015f\u0259xsi m\u00fchafiz\u0259sinin r\u0259isi general N. Vlasik k\u00f6m\u0259k edib.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/c6d48e7a9e1da782813486c4cc445098.jpg\" alt=\"52d9afe8-4506-4698-9f0b-af2517a29380.jpg (565 KB)\" width=\"755\" height=\"503\" \/><\/p>\n<p>Bunker 120 000 tama\u015fa\u00e7\u0131 tutumuna malik n\u0259h\u0259ng \u201cStalinets\u201d stadionunun alt\u0131nda olub. Orada is\u0259 \u201clider\u201d \u00fc\u00e7\u00fcn iclas ota\u011f\u0131, ofis, istirah\u0259t ota\u011f\u0131 v\u0259 m\u00fchafiz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn 500-\u0259 yax\u0131n d\u00f6y\u00fc\u015f tank\u0131 olub. Stadionun alt\u0131ndan Kreml\u0259 v\u0259 \u201cSokolniki\u201d metrostansiyas\u0131na ged\u0259n iki avtomobil tuneli tikilib. 1996-c\u0131 ild\u0259n burada ali ba\u015f komandan muzeyinin ehtiyat komandanl\u0131\u011f\u0131 (silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rin m\u0259rk\u0259zi muzeyinin filial\u0131) yerl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/767a3bca372cac0b8954f6870f46c49c.jpg\" alt=\"2d8bfa93-47f3-4aa3-adfd-67873f6a9fc1.jpg (111 KB)\" width=\"755\" height=\"503\" \/><\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 t\u0259min ed\u0259n sisteml\u0259r i\u015fl\u0259k v\u0259ziyy\u0259td\u0259dir &#8211; d\u00f6vl\u0259t v\u0259 yerli rabit\u0259, siqnalizasiya, liftl\u0259r, x\u00fcsusi metro x\u0259tl\u0259ri, avtonom hava regenerasiyas\u0131 sistemi, elektrik stansiyas\u0131, kanalizasiya sistemi. Stalin n\u0259inki \u0130zmailovski bunkerin\u0259 ba\u015f \u00e7\u0259kib, h\u0259m d\u0259 1941-ci ilin noyabr v\u0259 dekabr aylar\u0131nda orada i\u015fl\u0259yib.<\/p>\n<p>Stalinizm d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Moskvan\u0131n yeralt\u0131 bunkerl\u0259rinin h\u0259r hans\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131n \u00e7\u0259kilm\u0259si \u201cYerin t\u0259ki haqq\u0131nda\u201d qanuna \u0259sas\u0259n cinay\u0259t hesab olunub v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xs ciddi \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259zaland\u0131r\u0131l\u0131b. Onlar SSR\u0130 Xalq Daxili \u0130\u015fl\u0259r Komissarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n himay\u0259si alt\u0131nda tikilib. B\u0259zi versiyalar var ki, in\u015faat\u00e7\u0131lar i\u015fl\u0259ri ba\u015fa \u00e7atd\u0131rd\u0131qdan sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcbl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u0130lkin N\u0259c\u0259f, x\u00fcsusi olaraq Musavat.com \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1917-ci ild\u0259n sonra Rusiyan\u0131n paytaxt\u0131 Moskvaya n\u0259h\u0259ng d\u0259rin yeralt\u0131 \u201ckrall\u0131q\u201d miras qal\u0131b. Metronun tikintisi il\u0259 o, geni\u015fl\u0259nib v\u0259 gizli tunell\u0259r, komanda m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri, bomba s\u0131\u011f\u0131nacaqlar\u0131 v\u0259 h\u0259tta g\u0259mil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yanalma k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri olan \u0259razil\u0259r \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirilib. B\u00fct\u00fcn bu x\u00fcsusi obyektl\u0259r d\u00f6vl\u0259t sirri t\u0259snifat\u0131na daxildir. Onlar\u0131n aras\u0131nda \u0130osif Stalinin be\u015f bunkeri d\u0259 var, b\u0259zil\u0259ri m\u0259xfilikd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b, dig\u0259rl\u0259rin\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 giri\u015f qada\u011fand\u0131r. Kreml vasit\u0259sil\u0259 ba\u011fa ged\u0259n yol 1937-1940-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 metro tikintisi il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan d\u00f6vl\u0259t strukturu \u201cKirovskaya\u201d metrostansiyas\u0131n\u0131n (indiki \u201c\u00c7istye Prud\u0131\u201d) yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda gizli yeralt\u0131 x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 obyektl\u0259r tikib. Hava h\u00fccumundan m\u00fcdafi\u0259 q\u0259rargah\u0131 v\u0259 SSR\u0130&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":800170,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",800,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",800,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",800,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064-584x365.jpg",584,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",640,400,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",800,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",800,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/0ebf19ea061d7fe167892b4cfb0e5064.jpg",800,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"1917-ci ild\u0259n sonra Rusiyan\u0131n paytaxt\u0131 Moskvaya n\u0259h\u0259ng d\u0259rin yeralt\u0131 \u201ckrall\u0131q\u201d miras qal\u0131b. Metronun tikintisi il\u0259 o, geni\u015fl\u0259nib v\u0259 gizli tunell\u0259r, komanda m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259ri, bomba s\u0131\u011f\u0131nacaqlar\u0131 v\u0259 h\u0259tta g\u0259mil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn yanalma k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri olan \u0259razil\u0259r \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirilib. B\u00fct\u00fcn bu x\u00fcsusi obyektl\u0259r d\u00f6vl\u0259t sirri t\u0259snifat\u0131na daxildir. Onlar\u0131n aras\u0131nda \u0130osif Stalinin be\u015f bunkeri d\u0259 var, b\u0259zil\u0259ri m\u0259xfilikd\u0259n \u00e7\u0131xar\u0131l\u0131b, dig\u0259rl\u0259rin\u0259 h\u0259l\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800168"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=800168"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":800171,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800168\/revisions\/800171"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/800170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=800168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=800168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=800168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}