{"id":800767,"date":"2025-04-17T14:51:59","date_gmt":"2025-04-17T10:51:59","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=800767"},"modified":"2025-04-17T14:51:59","modified_gmt":"2025-04-17T10:51:59","slug":"iyn%c9%99-ucunda-olum-tibbi-personalin-s%c9%99hvi-yoxsa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=800767","title":{"rendered":"\u0130yn\u0259 ucunda \u00f6l\u00fcm &#8211; tibbi personal\u0131n s\u0259hvi, yoxsa&#8230;"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u0259kiml\u0259r qeyd edir ki, \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bi ciddi ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r; \u201cX\u0259st\u0259 d\u0259rmanlar\u0131n keyfiyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259 \u015foka gir\u0259 bil\u0259r, h\u0259kim m\u0259suliyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259&#8230;\u201d<\/strong><\/p>\n<p>L\u0259nk\u0259randa 32 ya\u015fl\u0131 ki\u015fi iyn\u0259 vurulmas\u0131ndan sonra \u00f6l\u00fcb. Hadis\u0259 rayonun Viy\u0259n k\u0259ndind\u0259 ba\u015f verib. K\u0259nd sakini 1993-c\u00fc il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc \u0130mran M\u0259mm\u0259dovun h\u0259rar\u0259ti y\u00fcks\u0259k olub v\u0259 vurulan antibiotikd\u0259n sonra hal\u0131 pisl\u0259\u015fib. Hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259cili tibbi yard\u0131m briqadas\u0131 \u0130.M\u0259mm\u0259dovun h\u0259kim\u0259q\u0259d\u0259r \u00f6l\u00fcm fakt\u0131n\u0131 qeyd\u0259 al\u0131b. Bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, k\u0259nd sakini allergiyan\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc formas\u0131 olan anafilaktik \u015fokdan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. Buna tibbd\u0259 \u201c\u0130yn\u0259 ucunda \u00f6l\u00fcm\u201d d\u0259 deyilir.<\/p>\n<p>B\u0259s bu c\u00fcr faci\u0259vi hallardan nec\u0259 qa\u00e7maq olar? Y\u00fcks\u0259k h\u0259rar\u0259t zaman\u0131 x\u0259st\u0259y\u0259 antibiotik vurmaq olarm\u0131? Konkret halda m\u0259suliyy\u0259t kimin \u00fcz\u0259rind\u0259dir &#8211; tibbi personal\u0131n, yoxsa? Hans\u0131 hallarda x\u0259st\u0259y\u0259 antibiotik vurula bilm\u0259z?<\/p>\n<p>Xat\u0131rladaq ki, tan\u0131nm\u0131\u015f jurnalist F\u0259rahim \u0130lqaro\u011flunun anas\u0131 Bahar Qas\u0131movaya da yoxlan\u0131lmadan sistem k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, sonra v\u0259ziyy\u0259ti pisl\u0259mi\u015f v\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itirmi\u015fdi.<\/p>\n<p><strong>Bundan \u0259lav\u0259, zaman-zaman u\u015faqlara vurulan antibiotikl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6l\u00fcm hallar\u0131n\u0131n oldu\u011funun \u015fahidi olmu\u015fuq.<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/pravda.az\/cdn\/2022\/august\/06\/adilqeybulla.jpg\" alt=\"Adil Qeybulla istefa verdi Pravda.az\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>Adil Qeybulla<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259kim-c\u0259rrah, professor Adil Qeybulla m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da deyib ki, x\u0259st\u0259y\u0259 antibiotik vurulmadan \u00f6nc\u0259 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fcayin\u0259 olunmal\u0131d\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201c\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, x\u0259st\u0259nin v\u0259ziyy\u0259ti d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. X\u0259st\u0259nin allergiyas\u0131, h\u0259r hans\u0131 irsi x\u0259st\u0259liyi varm\u0131, yana\u015f\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259ri, d\u0259rmanlara reaksiyas\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 yoxlanmal\u0131d\u0131r. Ondan sonra x\u0259st\u0259y\u0259 c\u0259rrahi m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k v\u0259 ya antibiotikl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. X\u0259st\u0259 d\u0259rmanlar\u0131n keyfiyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259 \u015foka gir\u0259 bil\u0259r, h\u0259kim m\u0259suliyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259 \u00f6l\u0259 bil\u0259r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, x\u0259st\u0259xana \u015f\u0259raitind\u0259 x\u0259st\u0259nin d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259si tibb i\u015f\u00e7il\u0259rinin s\u0259hvi ucbat\u0131ndan da ola bil\u0259r. \u0130st\u0259r x\u0259st\u0259xanada, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 ev \u015f\u0259raitind\u0259 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259n adam m\u00fctl\u0259q ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131, \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bi bilinm\u0259lidir. \u00d6l\u00fcm s\u0259b\u0259bini bilm\u0259d\u0259n h\u0259kimi g\u00fcnahland\u0131rmaq d\u00fczg\u00fcn deyil. Tibb i\u015f\u00e7il\u0259ri pasiyentl\u0259rin allergik tarix\u00e7\u0259sini diqq\u0259tl\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259li v\u0259 tibbi m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rd\u0259 daha diqq\u0259tli olmal\u0131d\u0131rlar\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/www.adalet.az\/uploads\/photos\/adalet\/2019-12-20-11-30-39vaq.jpg\" alt=\"Vaqif Qarayev: Amma he\u00e7 kim o haray\u0131 e\u015fitm\u0259di...\" \/><\/p>\n<p><strong>Vaqif Qarayev<\/strong><\/p>\n<p><strong>H\u0259kim-pediatr Vaqif Qarayev biziml\u0259 s\u00f6hb\u0259td\u0259 deyib ki, antibiotikl\u0259r m\u00fctl\u0259q h\u0259kim g\u00f6st\u0259ri\u015fi il\u0259 edilm\u0259lidir:<\/strong>\u00a0\u201cB\u0259z\u0259n g\u00f6r\u00fcrs\u0259n, telefonla ya qon\u015fu, ya da tibb bac\u0131s\u0131n\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 edirl\u0259r. Ya da aptekd\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259nl\u0259ri h\u0259kim say\u0131rlar, onlardan soru\u015furlar. H\u0259r zaman aptekd\u0259 diqq\u0259t edir\u0259m, al\u0131c\u0131 deyir, u\u015fa\u011f\u0131n q\u0131zd\u0131rmas\u0131 var, \u0259cza\u00e7\u0131 is\u0259 antibiotik \u00e7\u0131xar\u0131r. Tamamil\u0259 yanl\u0131\u015fd\u0131r. Q\u0131zd\u0131rman\u0131n s\u0259b\u0259bini bilm\u0259d\u0259n bu q\u0259d\u0259r antibiotik vurmaq olmaz. Kor-koran\u0259 valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131na antibiotik verirl\u0259r. D\u00fczd\u00fcr, b\u0259zi h\u0259kiml\u0259r d\u0259 antibiotik\u0259 \u00e7ox meyllidir. Amma t\u0259bab\u0259tin \u00f6z qayda-qanunu var. M\u00fcayin\u0259 olunmal\u0131d\u0131r, qan\u0131n \u00fcmumi m\u00fcayin\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 m\u00fctl\u0259q bax\u0131lmal\u0131d\u0131r. Qan\u0131n \u00fcmumi analizi \u00e7ox sad\u0259 analizdir. Ancaq oradak\u0131 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n h\u0259kim q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lir ki, virus ba\u015fqad\u0131r, bakteriya ba\u015fqa. Bakterial infeksiya analizd\u0259 g\u00f6st\u0259rir. \u018fg\u0259r\u00a0 g\u00f6st\u0259ricil\u0259r yuxar\u0131d\u0131rsa, biz m\u00fctl\u0259q antibiotikl\u0259r t\u0259yin etm\u0259liyik. \u0130kincisi, tibb t\u0259l\u0259b edir ki, antibiotikl\u0259r ancaq x\u0259st\u0259xana \u015f\u0259raitind\u0259 vurulsun. \u018fg\u0259r antibiotik t\u0259yin ediriks\u0259, dem\u0259li, bu u\u015faqda ciddi problem var. Dem\u0259li, o, x\u0259st\u0259xana \u015f\u0259raitind\u0259, tibbi personal\u0131n n\u0259zar\u0259ti alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Amma bizd\u0259 bunun \u0259ksini g\u00f6r\u00fcr\u00fck. Bir qayda da var. Antibiotikl\u0259r h\u0259kim resepti \u0259sas\u0131nda burax\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aptekin ixtiyar\u0131 yoxdur ki, m\u00fc\u015ft\u0259riy\u0259 reseptsiz antibiotik versin. Bizd\u0259 aptekd\u0259 he\u00e7 soru\u015fmurlar da. Valideyn h\u0259kimd\u0259n telefonla soru\u015fub yaz\u0131r. Sat\u0131c\u0131 da telefondak\u0131 yaz\u0131ya bax\u0131r, sonra d\u0259rman\u0131 verir. Bu d\u00fczg\u00fcn deyil\u201d.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 olaraq bildir\u0259k ki, h\u0259kiml\u0259r h\u0259r hans\u0131 antibiotik v\u0259 ya d\u0259rman preparat\u0131 vurulmadan \u0259vv\u0259l x\u0259st\u0259nin allergik tarix\u00e7\u0259sini \u00f6yr\u0259nm\u0259li, \u0259vv\u0259ll\u0259r h\u0259min preparata qar\u015f\u0131 reaksiyas\u0131 olub-olmamas\u0131n\u0131 soru\u015fmal\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r bu d\u0259rman\u0131 q\u0259bul etm\u0259yibs\u0259 v\u0259 allergik reaksiyalar ke\u00e7mi\u015fi varsa, h\u0259ssasl\u0131q testi (d\u0259ri testi) apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bununla bel\u0259, t\u0259cili yard\u0131m vasit\u0259l\u0259ri haz\u0131r olmal\u0131d\u0131r: d\u0259rman vurulan yerd\u0259 adrenalin, kortikosteroidl\u0259r v\u0259 antihistamin preparatlar, h\u0259m\u00e7inin oksigen v\u0259 reanimasiya avadanl\u0131qlar\u0131 haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259td\u0259 olmal\u0131d\u0131r. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, tibbi personal t\u0259limli olmal\u0131d\u0131r: anafilaktik \u015foka qar\u015f\u0131 nec\u0259 davranmal\u0131 olduqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 praktiki bilikl\u0259r\u0259 sahib olmal\u0131d\u0131rlar. H\u0259kiml\u0259r qeyd edir ki, antibiotikl\u0259r yaln\u0131z bakterial infeksiyalara qar\u015f\u0131 effektivdir. \u018fg\u0259r h\u0259rar\u0259t viral infeksiya s\u0259b\u0259bind\u0259ndirs\u0259 (m\u0259s\u0259l\u0259n, qrip, koronavirus v\u0259 s.), antibiotik t\u0259yin edilm\u0259si m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun deyil v\u0259 z\u0259r\u0259rlidir. H\u0259rar\u0259tin s\u0259b\u0259bi m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmadan antibiotik vurmaq t\u00f6vsiy\u0259 edilmir. \u018fg\u0259r antibiotik h\u0259kim g\u00f6st\u0259ri\u015fi olmadan, sad\u0259c\u0259, t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n vurulubsa, allergik reaksiya riski n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmay\u0131bsa, t\u0259cili yard\u0131m v\u0259 ya ilkin tibbi yard\u0131m zaman\u0131 protokollara \u0259m\u0259l edilm\u0259yibs\u0259, bu zaman m\u0259suliyy\u0259t birba\u015fa tibbi personal\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u018fg\u0259r tibb i\u015f\u00e7isi d\u0259rman\u0131 h\u0259kim t\u0259yinat\u0131 il\u0259 v\u0259 b\u00fct\u00fcn qaydalara uy\u011fun vurubsa, amma x\u0259st\u0259nin \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u0259lum olmayan allergiyas\u0131 olubsa, o zaman m\u0259suliyy\u0259t h\u0259kiml\u0259 v\u0259 sisteml\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcr, \u00e7\u00fcnki bel\u0259 hallar\u0131 b\u0259z\u0259n proqnozla\u015fd\u0131rmaq \u00e7\u0259tin olur. Allergik anamnez varsa (m\u0259s\u0259l\u0259n, penisilin\u0259 qar\u015f\u0131 ke\u00e7mi\u015fd\u0259 reaksiyalar olubsa), viral infeksiya diaqnozu varsa, hamil\u0259lik v\u0259 ya laktasiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u0259zi antibiotikl\u0259r kontrendik edir. Qaraciy\u0259r v\u0259 ya b\u00f6yr\u0259k funksiyalar\u0131 pozulubsa, m\u00fc\u0259yy\u0259n antibiotikl\u0259r istifad\u0259 olunmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259kiml\u0259r qeyd edir ki, \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bi ciddi ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r; \u201cX\u0259st\u0259 d\u0259rmanlar\u0131n keyfiyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259 \u015foka gir\u0259 bil\u0259r, h\u0259kim m\u0259suliyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259&#8230;\u201d L\u0259nk\u0259randa 32 ya\u015fl\u0131 ki\u015fi iyn\u0259 vurulmas\u0131ndan sonra \u00f6l\u00fcb. Hadis\u0259 rayonun Viy\u0259n k\u0259ndind\u0259 ba\u015f verib. K\u0259nd sakini 1993-c\u00fc il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc \u0130mran M\u0259mm\u0259dovun h\u0259rar\u0259ti y\u00fcks\u0259k olub v\u0259 vurulan antibiotikd\u0259n sonra hal\u0131 pisl\u0259\u015fib. Hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259cili tibbi yard\u0131m briqadas\u0131 \u0130.M\u0259mm\u0259dovun h\u0259kim\u0259q\u0259d\u0259r \u00f6l\u00fcm fakt\u0131n\u0131 qeyd\u0259 al\u0131b. Bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, k\u0259nd sakini allergiyan\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc formas\u0131 olan anafilaktik \u015fokdan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. Buna tibbd\u0259 \u201c\u0130yn\u0259 ucunda \u00f6l\u00fcm\u201d d\u0259 deyilir. B\u0259s bu c\u00fcr faci\u0259vi hallardan nec\u0259 qa\u00e7maq olar?&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":800768,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad-450x280.jpg",450,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/fdf291db1b9e2bbe6d75a0ebd3998dad.jpg",450,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259kiml\u0259r qeyd edir ki, \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bi ciddi ara\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r; \u201cX\u0259st\u0259 d\u0259rmanlar\u0131n keyfiyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259 \u015foka gir\u0259 bil\u0259r, h\u0259kim m\u0259suliyy\u0259tsizliyind\u0259n d\u0259&#8230;\u201d L\u0259nk\u0259randa 32 ya\u015fl\u0131 ki\u015fi iyn\u0259 vurulmas\u0131ndan sonra \u00f6l\u00fcb. Hadis\u0259 rayonun Viy\u0259n k\u0259ndind\u0259 ba\u015f verib. K\u0259nd sakini 1993-c\u00fc il t\u0259v\u0259ll\u00fcdl\u00fc \u0130mran M\u0259mm\u0259dovun h\u0259rar\u0259ti y\u00fcks\u0259k olub v\u0259 vurulan antibiotikd\u0259n sonra hal\u0131 pisl\u0259\u015fib. Hadis\u0259 yerin\u0259 g\u0259l\u0259n t\u0259cili tibbi yard\u0131m briqadas\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800767"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=800767"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800767\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":800769,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800767\/revisions\/800769"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/800768"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=800767"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=800767"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=800767"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}