{"id":800784,"date":"2025-04-17T15:07:02","date_gmt":"2025-04-17T11:07:02","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=800784"},"modified":"2025-04-17T15:07:02","modified_gmt":"2025-04-17T11:07:02","slug":"dogusayardim-komissiyasinin-s%c9%99dri-az%c9%99rbaycanda-follikul-donorlugu-qanunsuzdur-musahib%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=800784","title":{"rendered":"Do\u011fu\u015fayard\u0131m Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri: Az\u0259rbaycanda follikul donorlu\u011fu qanunsuzdur -M\u00dcSAH\u0130B\u018f"},"content":{"rendered":"<p>T\u018fB\u0130B-in\u00a0Do\u011fu\u015fayard\u0131m Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri, Sumqay\u0131t Tibb M\u0259rk\u0259zinin direktor m\u00fcavini, Perinatal M\u0259rk\u0259zin r\u0259hb\u0259ri T\u0259ran\u0259 R\u0259c\u0259blinin\u00a0APA-ya m\u00fcsahib\u0259si<\/p>\n<p><strong>Son ill\u0259r hamil\u0259l\u0259r aras\u0131nda x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00e7ox art\u0131b<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycanda\u00a0ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri\u00a0il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259 yerd\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Az\u0259rbaycanda son ill\u0259rin statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 azalma tendensiyas\u0131 var. Bel\u0259 ki, 2023-c\u00fc ild\u0259 33, 2024-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 29 ana \u00f6l\u00fcm\u00fc qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Lakin d\u00f6vl\u0259timizin sosial-iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131nda qar\u015f\u0131ya qoyulan h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n \u00e7ox uza\u011f\u0131q. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259tind\u0259 bir \u00e7ox i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin r\u0259q\u0259ml\u0259rin\u0259 istinad\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, son ill\u0259r hamil\u0259l\u0259r aras\u0131nda x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00e7ox art\u0131b. Onlarda \u00fcr\u0259k, qan-damar sistemi x\u0259st\u0259likl\u0259ri, t\u0259n\u0259ff\u00fcs pozuntusu, karbohidrat m\u00fcbadil\u0259 poz\u011funlu\u011fu, endokrin poz\u011funluq x\u0259st\u0259likl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bunlar da t\u0259bii ki, analoji olaraq ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri statistikas\u0131na \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/DSC_1973_1744878612.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u0259s ana \u00f6l\u00fcml\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox hans\u0131 hallarda rast g\u0259linir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri \u0259sas\u0259n, birba\u015fa v\u0259 dolay\u0131 yolla olmaqla, iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Dolay\u0131 yolla ba\u015f vermi\u015f ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri daha \u00e7ox olur. Bu, fizioloji hamil\u0259liyin h\u0259r hans\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259 a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 dem\u0259kdir. Son ill\u0259rd\u0259 52-58<br \/>\nfaiz olmaqla dolay\u0131 yolla \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edib.\u00a0M\u0259s\u0259l\u0259n, 2024-c\u00fc ild\u0259 epilepsiyadan bir ana d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdi. Qad\u0131n epilepsiya x\u0259st\u0259si imi\u015f. Hamil\u0259 qald\u0131qdan sonra \u00f6z preparatlar\u0131n\u0131 saxlay\u0131b ki, bird\u0259n k\u00f6rp\u0259sin\u0259 pis t\u0259sir ed\u0259r. Bu is\u0259 h\u0259m anan\u0131n, h\u0259m d\u0259 d\u00f6l\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. Bu hallara tez-tez rast g\u0259linir.<\/p>\n<p>Eyni analoji hal 2023-c\u00fc ild\u0259 d\u0259 ba\u015f vermi\u015fdi. Bundan ba\u015fqa, 2024-c\u00fc ild\u0259 2 qad\u0131n a\u011f\u0131r pnevmoniyadan \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc ki, bu da ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri statistikas\u0131nda yer alm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa \u015f\u0259k\u0259rli diabeti olan qad\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 \u0259traflar\u0131n\u0131n d\u0259rialt\u0131 toxumalar\u0131nda fleqmona (<em>d\u0259rialt\u0131, fasiyaaras\u0131, \u0259z\u0259l\u0259aras\u0131 geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f irinli iltihab-red.)<\/em>\u00a0septiki hal a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131. Bu da hamil\u0259liyin a\u011f\u0131rla\u015fmas\u0131 v\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Birba\u015fa \u00f6l\u00fcml\u0259r d\u0259, dolay\u0131 yolla ba\u015f vermi\u015f \u00f6l\u00fcml\u0259r d\u0259 dem\u0259k olar, h\u0259r il t\u0259krarlan\u0131r. Rayonlar\u0131m\u0131z\u0131n birind\u0259 ana \u00f6l\u00fcm\u00fc ba\u015f vermi\u015fdi. Q\u0259fl\u0259ti \u00f6l\u00fcm patanotomik t\u0259\u015frih zaman\u0131 ayd\u0131nla\u015fm\u0131\u015fd\u0131 ki, bu qad\u0131nda 8 h\u0259ft\u0259lik hamil\u0259lik var. Bu da diaqnostik tap\u0131nt\u0131d\u0131r v\u0259 ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri statistikas\u0131na \u0259lav\u0259 olunub. Birba\u015fa ana \u00f6l\u00fcml\u0259rinin i\u00e7\u0259risind\u0259 is\u0259 \u0259sas yerl\u0259ri qanaxmalar v\u0259 a\u011f\u0131r preeklampsiyalar (<em>hamil\u0259liyin 20. h\u0259ft\u0259sind\u0259n sonra y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq v\u0259 sidikd\u0259 z\u00fclal\u0131n olmas\u0131-red.)<\/em>\u00a0tutur.<\/p>\n<p>Qeyd edim ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 iki anan\u0131n evd\u0259 selektiv\u00a0abort\u00a0etm\u0259si \u00f6l\u00fcml\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nmi\u015fdi. Qad\u0131nlar aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259, endokrin poz\u011funluqlar, \u00e7\u0259ki art\u0131mlar\u0131 da trombolitik a\u011f\u0131rla\u015fmalara g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. 2024-c\u00fc ild\u0259 iki anam\u0131zdan biri zah\u0131l\u0131q d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, biri is\u0259 hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 trombembalitik (<em>damarlarda formala\u015fan qan laxtas\u0131-red.)<\/em>\u00a0a\u011f\u0131rla\u015fmadan \u00f6l\u00fcb v\u0259 ana \u00f6l\u00fcm\u00fc statistikas\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, 2024-c\u00fc ild\u0259 iki ana anafilaktik \u015fokdan h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, d\u00fcnyada h\u0259r il 0.7 faiz insan\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 d\u0259rman preparatlar\u0131n\u0131n t\u0259sirind\u0259n z\u0259r\u0259r\u0259 u\u011fray\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin r\u0259q\u0259ml\u0259rin\u0259 istinad\u0259n dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda qeys\u0259riyy\u0259 k\u0259sikl\u0259ri, c\u0259rrahi do\u011fu\u015flar\u0131n say\u0131 art\u0131b. H\u0259m d\u0259 hamil\u0259lik patologiyalar\u0131, cift g\u0259li\u015fl\u0259ri, cift patologiyalar\u0131 da artd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri statistikas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rir. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, \u0259lb\u0259tt\u0259 ana v\u0259 u\u015faq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas determinat\u0131 qad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z reproduktiv sa\u011flaml\u0131qlar\u0131na sahib \u00e7\u0131xmalar\u0131d\u0131r. Qad\u0131nlar\u0131m\u0131z \u00f6z reproduktiv sa\u011flaml\u0131qlar\u0131na sahib \u00e7\u0131xarsa, hamil\u0259liy\u0259 planl\u0131 haz\u0131rlanarsa, \u00f6zl\u0259rinin ekstrogenital (<em>anan\u0131n daxili orqanlar\u0131nda olan probleml\u0259r-red.)<\/em>\u00a0x\u0259st\u0259likl\u0259rini vaxt\u0131nda m\u00fcalic\u0259 edib bu i\u015f\u0259 daha diqq\u0259tli yana\u015fsalar, ana \u00f6l\u00fcml\u0259rinin say\u0131nda azalma ba\u015f ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>H\u0259kim s\u0259hvi do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259tind\u0259 d\u0259 olur<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Qeyd etdiniz ki, epilepsiya, pnevmoniya v\u0259 s. x\u0259st\u0259liyi olan analar\u0131n \u00f6l\u00fcm hallar\u0131nda art\u0131m var. Bu c\u00fcr x\u0259st\u0259likl\u0259ri olan qad\u0131nlar m\u00fcalic\u0259 olunub sa\u011falandan sonra hamil\u0259lik perioduna ba\u015flamal\u0131d\u0131r, yoxsa hamil\u0259lik zaman\u0131 da m\u00fcalic\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, respublikam\u0131zda do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259ti g\u00f6st\u0259r\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r ilkin s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259ti, antenatal xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rir. M\u00f6vcud s\u00fcbutlu t\u0259bab\u0259t\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n \u0259mr v\u0259 t\u0259limatlara uy\u011fun \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131q. Eyni zamanda, epilepsiyal\u0131 qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn yenil\u0259nmi\u015f kliniki protokolumuz var. Bu protokolda epilepsiyas\u0131 olan qad\u0131nlar\u0131m\u0131z hamil\u0259lik d\u00f6n\u0259mind\u0259 n\u0259inki \u00f6z preparatlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etm\u0259li, h\u0259tta onu kombin\u0259 olunmu\u015f daha y\u00fcks\u0259k dozada q\u0259bul etm\u0259lidir. Amma ba\u015f vermi\u015f hadis\u0259l\u0259rin ara\u015fd\u0131rmas\u0131nda h\u0259r iki halda qad\u0131n k\u00f6rp\u0259sin\u0259 pis t\u0259sir ed\u0259r d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si il\u0259 preparatlar\u0131 saxlay\u0131r. Bu da epileptik statusa d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 v\u0259 asfiksiya il\u0259 (<em>k\u0259skin t\u0259n\u0259ff\u00fcs \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259n a\u011f\u0131r formas\u0131-red.)<\/em><em><strong>\u00a0<\/strong><\/em>ana \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/2_1744878671.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259min x\u0259st\u0259likl\u0259rin k\u00f6rp\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259 riski var?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Xeyr, yoxdur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259kim s\u0259hl\u0259nkarl\u0131\u011f\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n ba\u015f ver\u0259n \u00f6l\u00fcm faktlar\u0131 da var. Buna m\u00fcnasib\u0259tiniz nec\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Biz Do\u011fu\u015fayard\u0131m Komissiyas\u0131nda h\u0259kim s\u0259hvl\u0259rini ara\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q. H\u0259kim s\u0259hl\u0259nkarl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 m\u0259\u015f\u011ful olur. H\u0259kim s\u0259hvi b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 oldu\u011fu kimi, bu do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259tind\u0259 d\u0259 olur v\u0259 birba\u015fa insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259miyy\u0259td\u0259 birm\u0259nal\u0131 qar\u015f\u0131lanm\u0131r. B\u00fct\u00fcn tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rimizin v\u0259zif\u0259 borcuna dair 70 n\u00f6mr\u0259li \u0259mrimiz var. Bu v\u0259zif\u0259 borcunun pozulmas\u0131 h\u0259kim s\u0259hl\u0259nkarl\u0131\u011f\u0131 say\u0131l\u0131r. Bununla da h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131 m\u0259\u015f\u011ful olur.<\/p>\n<p><strong>Son 3 ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u00f6l\u00fcml\u0259rd\u0259 c\u0259rrahi do\u011fu\u015f zaman\u0131 \u00f6l\u00fcm fakt\u0131 daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edib<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Ana \u00f6l\u00fcml\u0259rin\u0259 daha \u00e7ox hans\u0131 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlarda rast g\u0259linir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Ana \u00f6l\u00fcml\u0259rin\u0259 daha \u00e7ox regionlarda rast g\u0259linir. Respublikam\u0131zda do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259ti b\u00fct\u00fcn qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atand\u0131r.\u00a0\u0130cbari Tibbi S\u0131\u011forta\u00a0xidm\u0259ti hamil\u0259liyin ilk g\u00fcn\u00fcnd\u0259n zah\u0131l\u0131q d\u00f6n\u0259min\u0259 q\u0259d\u0259r olan d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir. Sad\u0259c\u0259 onlar\u0131n bir m\u00fcraci\u0259ti kifay\u0259t edir ki, diqq\u0259td\u0259 saxlan\u0131ls\u0131n v\u0259 risk qruplar\u0131 a\u015fkarlans\u0131n.<\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259l\u0259 d\u0259 b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 evd\u0259 do\u011fum hallar\u0131na rast g\u0259linir. Bu, ana v\u0259 u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 riskl\u0259ri yarada bil\u0259r? Bunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Respublikada bununla ba\u011fl\u0131 o q\u0259d\u0259r d\u0259 narahatedici durum yoxdur. \u00c7\u00fcnki respublikan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259ti \u0259l\u00e7atand\u0131r. Bundan ba\u015fqa 2001-ci ild\u0259 \u201cV\u0259t\u0259nda\u015fl\u0131q v\u0259ziyy\u0259ti aktlar\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131 Qaydas\u0131\u201dna uy\u011fun olaraq, do\u011fum evl\u0259rind\u0259n k\u0259narda ba\u015f vermi\u015f do\u011fu\u015flarda do\u011fum \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259si m\u0259hk\u0259m\u0259 yolu il\u0259 verilir. H\u00fcquqi m\u00fcst\u0259vid\u0259 bu i\u015fl\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259t edilir. \u018flb\u0259tt\u0259, evd\u0259 do\u011fum hallar\u0131 ist\u0259r anaya, ist\u0259r k\u00f6rp\u0259y\u0259 \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. H\u0259r hans\u0131 s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u00fc\u0259ssis\u0259d\u0259n k\u0259narda do\u011fum ba\u015f ver\u0259rs\u0259, m\u00fctl\u0259q ana v\u0259 k\u00f6rp\u0259ni yax\u0131nl\u0131qdak\u0131 do\u011fu\u015fayard\u0131m m\u00fc\u0259ssis\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/3_1744878712.jpg\" alt=\"G\u00fcnay El\u015f\u0259n\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; \u00d6l\u00fcm faktlar\u0131 daha \u00e7ox qeys\u0259riyy\u0259, yoxsa t\u0259bii do\u011fu\u015f zaman\u0131 ba\u015f verir? Hans\u0131 do\u011fu\u015f \u00fcsulu daha t\u0259hl\u00fck\u0259sizdir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; 58 faiz \u00f6l\u00fcm fakt\u0131 c\u0259rrahi do\u011fu\u015f zaman\u0131 olub. Ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259, son 3 ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f \u00f6l\u00fcml\u0259rd\u0259 c\u0259rrahi do\u011fu\u015f zaman\u0131 \u00f6l\u00fcm faktlar\u0131 daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir. C\u0259rrahi do\u011fu\u015f ancaq qa\u00e7\u0131lmaz hallarda se\u00e7ilm\u0259lidir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 respublikada c\u0259rrahi do\u011fu\u015fun artmas\u0131 analar aras\u0131nda x\u0259st\u0259lik hallar\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p><strong>Hamil\u0259lik m\u00fcr\u0259kk\u0259b prosesdir v\u0259 qad\u0131n orqanizmind\u0259 \u00e7ox d\u0259yi\u015fiklik edir<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211;\u00a0Plastik \u0259m\u0259liyyatlar\u00a0ke\u00e7ir\u0259n qad\u0131nlar g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 hamil\u0259lik zaman\u0131 h\u0259r hans\u0131 probleml\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Plastik \u0259m\u0259liyyatlar h\u0259r bir qad\u0131n\u0131n \u00f6z h\u0259yat hekay\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 olur. B\u0259z\u0259n el\u0259 hallar olur ki, qad\u0131n m\u0259cburiyy\u0259td\u0259n plastik \u0259m\u0259liyyat etdirm\u0259li olur. Bel\u0259 halda maksimum diqq\u0259tli olmal\u0131, h\u0259m plastik c\u0259rrah, h\u0259m mama-ginekoloq m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r ki, riskl\u0259r minimuma endirilsin. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u00fcd v\u0259zil\u0259rini plastik \u0259m\u0259liyyat etdir\u0259n qad\u0131n bilm\u0259lidir ki, sabah hamil\u0259 olanda \u00f6vlad\u0131na ana s\u00fcd\u00fc verm\u0259lidir. Bunun he\u00e7 bir problemi yoxdur, ana s\u00fcd\u00fc ver\u0259 bil\u0259r. Amma riskl\u0259r qa\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259kim m\u0259sl\u0259h\u0259ti il\u0259 m\u00fct\u0259madi m\u00fcayin\u0259l\u0259rl\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259 olmal\u0131d\u0131r. Bununla da riskl\u0259ri minimuma endirm\u0259k olar.<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u0259d\u0259n\u015f\u0259kill\u0259ndirm\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131 etdir\u0259nl\u0259r nec\u0259?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bu da eyni qaydada. U\u015faql\u0131qda d\u00f6l inki\u015faf edir. Bir qad\u0131n bu \u0259m\u0259liyyat\u0131 arzulay\u0131rsa, \u00f6nc\u0259d\u0259n planla\u015fd\u0131rmal\u0131d\u0131r ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ana olmaq ist\u0259yir, ya yox. \u0130st\u0259yirs\u0259, bilm\u0259lidir ki, onsuz da o forma yenid\u0259n pozulacaq. Hamil\u0259lik m\u00fcr\u0259kk\u0259b prosesdir v\u0259 qad\u0131n orqanizmind\u0259 \u00e7ox d\u0259yi\u015fiklik edir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/4_1744878777.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; Hamil\u0259lik periodunda kosmetoloji proseduralar &#8211; dol\u011fu, botoks, el\u0259c\u0259 d\u0259 lazer epilyasiyas\u0131 etdir\u0259nl\u0259ri hans\u0131 riskl\u0259r g\u00f6zl\u0259yir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qad\u0131n h\u0259m \u00f6z sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 k\u00f6rp\u0259nin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259lidir. O, h\u0259r hans\u0131 kimy\u0259vi, h\u0259tta allopatik m\u00fcalic\u0259l\u0259rd\u0259n qa\u00e7mal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n ham\u0131s\u0131 d\u00f6l\u0259 t\u0259sir ed\u0259n faktordur. Ana v\u0259 u\u015faq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259sas determinantlar\u0131ndan biri reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011fa sahib \u00e7\u0131x\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, bu prosedurlar\u0131n hamil\u0259lik d\u00f6n\u0259mind\u0259 edilm\u0259si d\u00fczg\u00fcn deyil.<\/p>\n<p><strong>\u201cReproduktiv sa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda\u201d qanunun q\u0259bul olunmas\u0131 bu g\u00fcn\u00fcn t\u0259l\u0259bidir<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Reproduktiv sa\u011flaml\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxundunuz. \u201cReproduktiv sa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda\u201d qanun layih\u0259si\u00a0<\/strong><strong>n\u0259 zaman q\u0259bul olunacaq? Sizc\u0259, bu qanunun q\u0259bulu ana \u00f6l\u00fcml\u0259rinin azalmas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Reproduktiv sa\u011flaml\u0131q insan orqanizminin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir v\u0259 reproduktiv orqanlar\u0131n fiziki sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, sosial m\u0259s\u0259l\u0259dir. Qad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00f6z sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na sahib \u00e7\u0131xmas\u0131 ana v\u0259 u\u015faq sah\u0259sinin \u0259sas determinantlar\u0131ndand\u0131r. 2000-ci ild\u0259 BMT 189 \u00f6lk\u0259nin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 minilliyin h\u0259d\u0259fl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi v\u0259 bu h\u0259d\u0259fl\u0259rin \u0259saslar\u0131ndan biri d\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131qd\u0131r. Respublikam\u0131zda da 1999-cu ild\u0259 \u201c\u018fhalinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d Qanun q\u0259bul edilib v\u0259 onun V f\u0259slind\u0259 \u201cail\u0259 planla\u015fmas\u0131 v\u0259 reproduktiv funksiyalar\u201d haqq\u0131nda b\u0259ndl\u0259r var. Lakin elm inki\u015faf edir v\u0259 minilliyin h\u0259d\u0259fl\u0259rin\u0259 \u00e7atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 \u201cReproduktiv sa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda\u201d qanun layih\u0259sinin q\u0259bul olunmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn t\u0259l\u0259bidir. Bu, mill\u0259timizin demoqrafiyas\u0131na, genofonduna t\u0259sir ed\u0259n qanundur. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fctl\u0259q q\u0259bul olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/DSC_1910_1744878819.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>H\u0259r min u\u015fa\u011fa irsi x\u0259st\u0259liyin inki\u015faf anomaliyas\u0131 3.7% t\u0259\u015fkil edir<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; X\u0259st\u0259 do\u011fulan k\u00f6rp\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259 yerd\u0259dir? \u00d6t\u0259n il ne\u00e7\u0259 x\u0259st\u0259 u\u015faq do\u011fulub? Onlar\u0131n aras\u0131nda hans\u0131 x\u0259st\u0259lik \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil edir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; X\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fulmu\u015flarda rast g\u0259linir. Respublikam\u0131zda do\u011fulma meyarlar\u0131 2015-ci ild\u0259n 22 h\u0259ft\u0259y\u0259 ke\u00e7mi\u015fdi v\u0259 h\u0259ft\u0259l\u0259r az olduqda, m\u0259s\u0259l\u0259n, 23-25 h\u0259ft\u0259sind\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 g\u00f6st\u0259ricisi 91% olub. Bu h\u0259ft\u0259l\u0259r artd\u0131qca, 30-31 h\u0259ft\u0259sind\u0259 52% x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 g\u00f6st\u0259ricisi olur. Vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fulmu\u015f k\u00f6rp\u0259l\u0259r respublikam\u0131zda perinatal konsepsiyaya uy\u011fun olaraq, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0259viyy\u0259li do\u011fu\u015fayard\u0131m m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fcalic\u0259 al\u0131rlar. Bu do\u011fu\u015fayard\u0131m m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri h\u0259ddind\u0259n art\u0131q bahal\u0131 avadanl\u0131qlarla, texniki baza il\u0259, 7\/24 instrumental laborator m\u00fcayin\u0259 v\u0259 ixtisasl\u0131 h\u0259kiml\u0259 t\u0259min olunub. M\u00fcalic\u0259 zaman\u0131 k\u00f6rp\u0259l\u0259rin sa\u011f qalmalar\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r onlar\u0131n \u0259lil olmamalar\u0131na da s\u0259y g\u00f6st\u0259rilir. Onlar \u00e7ox a\u011f\u0131r m\u00fcalic\u0259d\u0259n ke\u00e7irl\u0259r. Bu n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rd\u0259n d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 3 neanotal skrininq h\u0259yata ke\u00e7irilir. Bu neanotal skrininql\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, u\u015faqlarda b\u00fct\u00fcn q\u00fcsurlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fcr\u0259k, e\u015fitm\u0259 q\u00fcsurlar\u0131 vaxt\u0131nda a\u015fkarlan\u0131r. Bu proses t\u0259kc\u0259 erk\u0259n do\u011fulmu\u015flarda yox, b\u00fct\u00fcn do\u011fulmu\u015f k\u00f6rp\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir v\u0259 5 irsi x\u0259st\u0259liyi a\u015fkarlayan daban testi apar\u0131l\u0131r. Bunlar ham\u0131s\u0131 \u0130cbari Tibbi S\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259minat\u0131ndad\u0131r. Bunlar\u0131 apararaq vaxt\u0131nda u\u015faqlarda x\u0259st\u0259likl\u0259r a\u015fkarlan\u0131r. Bu c\u00fcr x\u0259st\u0259likl\u0259ri vaxt\u0131nda a\u015fkarlay\u0131b m\u00fcalic\u0259 ed\u0259r\u0259k tam aradan qald\u0131rmaq olur. Qeyd edim ki, D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin r\u0259q\u0259ml\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, h\u0259r min u\u015fa\u011fa irsi x\u0259st\u0259liyin inki\u015faf anomaliyas\u0131 3.7% t\u0259\u015fkil edir. Bunlar\u0131n da azalmas\u0131na respublikam\u0131zda qohum nikahlar\u0131n\u0131n l\u0259\u011fvi k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 hamil\u0259l\u0259rin bir \u00e7oxu ail\u0259daxili m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 yoxlan\u0131\u015flara, USM m\u00fcayin\u0259sin\u0259 vaxtl\u0131-vaxt\u0131nda getmir. H\u0259tta b\u0259zil\u0259ri he\u00e7 getmir. Bu hans\u0131 probleml\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; B\u0259z\u0259n az gedirl\u0259r, b\u0259z\u0259n d\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7ox gedirl\u0259r. Respublikam\u0131zda 2023-c\u00fc ilin 4 noyabr\u0131nda S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi v\u0259 T\u018fB\u0130B-in icra\u00e7\u0131 direktoru t\u0259r\u0259find\u0259n do\u011fu\u015fayard\u0131m m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 fizioloji hamil\u0259liyi olan qad\u0131nlara antenatal qulluqla ba\u011fl\u0131 protokollar imzalan\u0131b. Bunlar h\u0259r biri s\u00fcbutlu t\u0259bab\u0259t\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n t\u0259limatlar v\u0259 protokollard\u0131r. Bunlara \u0259sas\u0259n, qad\u0131n hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 7 d\u0259f\u0259 h\u0259kim m\u00fcayin\u0259sind\u0259n ke\u00e7m\u0259lidir. Bu 7 gedi\u015fd\u0259 is\u0259 4 d\u0259f\u0259 ultras\u0259s m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7m\u0259lidir. Hamil\u0259liyin 12 h\u0259ft\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259r birinci USM m\u00fcayin\u0259si, 18-20 h\u0259ft\u0259sind\u0259 ikinci USM m\u00fcayin\u0259sin\u0259 gedilm\u0259lidir. Bu zaman d\u00f6ld\u0259 ola bil\u0259c\u0259k irsi x\u0259st\u0259likl\u0259r a\u015fkarlan\u0131r. Bu, ikili v\u0259 \u00fc\u00e7l\u00fc testl\u0259rl\u0259 paralel apar\u0131l\u0131r. Hamil\u0259liyin 26-28-ci h\u0259ft\u0259sind\u0259ki USM m\u00fcayin\u0259si fetal-exofetal biometriya (<em>d\u00f6l\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri-red.<\/em>) \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. D\u00f6ld\u0259 ba\u015f vermi\u015f orqanagenez (<em>orqanlar\u0131n formala\u015fmas\u0131-red.<\/em>) art\u0131q formala\u015f\u0131b. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc USM m\u00fcayin\u0259si hamil\u0259liyin 34-35 h\u0259ft\u0259sind\u0259 d\u00f6l\u00fcn g\u0259li\u015fi, \u00e7\u0259kisi v\u0259 s. haqda m\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcnd\u00fcr. Lakin d\u00f6ld\u0259 v\u0259 ya anada bu v\u0259 ya dig\u0259r s\u0259b\u0259bd\u0259n h\u0259r hans\u0131sa bir x\u0259st\u0259lik, yaxud patoloji hal a\u015fkarlanarsa, bu zaman art\u0131q h\u0259kim t\u0259r\u0259find\u0259n x\u00fcsusi m\u00fcayin\u0259 plan\u0131 t\u0259\u015fkil olunur.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/DSC_1939_1744878847.jpg\" alt=\"G\u00fcnay El\u015f\u0259n\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; USM m\u00fcayin\u0259sin\u0259 h\u0259ddind\u0259n \u00e7ox getm\u0259yin z\u0259r\u0259ri var?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Yersiz m\u00fcayin\u0259l\u0259r etm\u0259k m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil. Hamil\u0259l\u0259rimiz bilsin ki, onlar\u0131n normal fizioloji hamil\u0259lik zaman\u0131 USM m\u00fcayin\u0259y\u0259 4 d\u0259f\u0259 getm\u0259k kifay\u0259tdir.<\/p>\n<p><strong>N\u0259 q\u0259d\u0259r erk\u0259n nikahlar olursa, ana \u00f6l\u00fcm\u00fc riski d\u0259 bir o q\u0259d\u0259r art\u0131r<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Bu yax\u0131nlarda 13 ya\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131n ana olmas\u0131 g\u00fcnd\u0259mi z\u0259bt etmi\u015fdi. Nec\u0259 olur ki, 9 ay boyunca bu a\u015fkarlanmay\u0131b, u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259ldikd\u0259n sonra \u00fcst\u00fc a\u00e7\u0131l\u0131b? U\u015faq m\u00fcayin\u0259y\u0259 he\u00e7 getm\u0259yib, yoxsa gedib, amma \u00fcst\u00fc ba\u011fl\u0131 qal\u0131b? M\u00fcayin\u0259y\u0259 he\u00e7 getm\u0259diyini n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, 13 ya\u015fl\u0131 q\u0131z\u0131n v\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flam olmas\u0131, h\u0259yatda qalmalar\u0131 m\u00f6c\u00fcz\u0259 say\u0131la bil\u0259r? Erk\u0259n ya\u015fda do\u011fu\u015f ed\u0259nl\u0259rin v\u0259 k\u00f6rp\u0259nin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131nda hans\u0131 probleml\u0259r yarana bil\u0259r? \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, erk\u0259n ya\u015fda do\u011fum hallar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 nec\u0259 almaq olar? Bununla ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Erk\u0259n ya\u015fda do\u011fum \u00e7ox aktual problemdir. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin r\u0259q\u0259ml\u0259rin\u0259 istinad\u0259n deyir\u0259m ki, 2011-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r respublikam\u0131zda 5-7 min aral\u0131\u011f\u0131nda erk\u0259n nikahlar olurdu. Bu h\u0259ddind\u0259n art\u0131q b\u00f6y\u00fck r\u0259q\u0259m idi. 2011-ci ild\u0259n sonra is\u0259 bu r\u0259q\u0259m getdikc\u0259 azald\u0131. 2023-c\u00fc ild\u0259 c\u0259mi 223 erk\u0259n nikah olub. H\u0259r 210 erk\u0259n nikaha bir ana \u00f6l\u00fcm\u00fc riski d\u00fc\u015f\u00fcr. Y\u0259ni n\u0259 q\u0259d\u0259r erk\u0259n nikahlar olursa, ana \u00f6l\u00fcm\u00fc riski d\u0259 bir o q\u0259d\u0259r art\u0131r. Psixi-emosional inki\u015faf etm\u0259mi\u015f orqanizmin hamil\u0259liyi h\u0259m anaya, h\u0259m d\u0259 d\u00f6l\u0259 \u00e7ox t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fu\u015flar d\u00fc\u015f\u00fckl\u0259r\u0259, a\u011f\u0131r preeklamsiyalara, a\u011f\u0131r toksikozlara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Bu probleml\u0259 t\u0259kc\u0259 s\u0259hiyy\u0259 deyil, b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 c\u0259miyy\u0259t m\u00fcbariz\u0259 aparmal\u0131d\u0131r. Bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259timizin sosial-iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131nda qar\u015f\u0131m\u0131za maarifl\u0259ndirm\u0259 h\u0259d\u0259fi qoyulmal\u0131d\u0131r. Bu maarifl\u0259ndirm\u0259 h\u0259d\u0259fin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0130ctimai S\u0259hiyy\u0259 v\u0259 \u0130slahatlar M\u0259rk\u0259zind\u0259 mobil applikasiyalar haz\u0131rlan\u0131l\u0131r. Bu mobil applikasiyalardan istifad\u0259 edilm\u0259lidir. Sosial \u00e7arxlar haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/6_1744878913.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>M\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimiz\u0259 azya\u015fl\u0131 analar m\u00fcraci\u0259t etdikd\u0259, biz m\u00fctl\u0259q h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131na m\u0259lumat veririk<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Ayd\u0131nd\u0131r, amma 13 ya\u015fl\u0131 q\u0131zla olan m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunmad\u0131n\u0131z&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; M\u0259n Do\u011fu\u015fayard\u0131m Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri oldu\u011fuma g\u00f6r\u0259 bu haqda dan\u0131\u015fa bilm\u0259r\u0259m. M\u0259s\u0259l\u0259d\u0259n m\u0259lumatl\u0131yam. Milli M\u0259clisd\u0259 d\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin m\u00fczakir\u0259sini, komit\u0259 s\u0259drinin dedikl\u0259rini dinl\u0259dim. \u018flb\u0259tt\u0259, bu haqda i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r, n\u0259zar\u0259tin b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259ti var. Bizim m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rimiz\u0259 azya\u015fl\u0131 analar m\u00fcraci\u0259t etdikd\u0259, biz m\u00fctl\u0259q h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131na m\u0259lumat veririk. N\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 ba\u015f verib, h\u0259min m\u00fcdd\u0259td\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 gedibmi, nec\u0259 a\u015fkarlanmay\u0131b? Bu d\u0259rind\u0259n ara\u015fd\u0131r\u0131las\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259dir v\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n predmetidir.<\/p>\n<p><strong>S\u00fcni mayalanma m\u00fctl\u0259q qanunla t\u0259nziml\u0259nm\u0259lidir<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Haz\u0131rda follikul donorlu\u011fu tendensiyas\u0131 yay\u0131l\u0131b. G\u0259nc xan\u0131mlardan pul qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda follikullunu al\u0131b, ba\u015fqalar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn suni mayaland\u0131rma edirl\u0259r. Bununla ba\u011fl\u0131 n\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrs\u00fcn\u00fcz? Qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259 edilm\u0259lidir? V\u0259 donor olan qad\u0131nlar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na hans\u0131 z\u0259r\u0259rl\u0259r t\u00f6r\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u0130lk d\u0259f\u0259 s\u00fcni mayalanma prosesin\u0259 Amerikada ba\u015flan\u0131l\u0131b. H\u0259tta orada bir h\u0259kim \u00f6z reproduktiv h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri il\u0259 100-\u0259 q\u0259d\u0259r qad\u0131n\u0131n \u00f6vlad\u0131n\u0131n olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Bu, m\u00fctl\u0259q qanunla t\u0259nziml\u0259nm\u0259lidir. \u018flb\u0259tt\u0259, bu, h\u0259m d\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n predmetidir. \u201c\u018fhalinin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d Qanunda qamet h\u00fcceyr\u0259l\u0259rinin saxlan\u0131lmas\u0131, onlar\u0131n donorlu\u011fu n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmay\u0131b. Bu da o dem\u0259kdir ki, proses qanunsuzdur. Donor olan qad\u0131nlar bu prosesd\u0259n ke\u00e7m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 hormonal preparatlar q\u0259bul edirl\u0259r. \u018flb\u0259tt\u0259, bu sa\u011flaml\u0131\u011fa \u00e7ox z\u0259r\u0259rlidir. Bu, eyni zamanda, bizim genofondumuza \u00e7ox pis t\u0259sir edir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/7_1744878942.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; H\u0259min qad\u0131nlar\u0131n sonradan \u00f6z hamil\u0259liyind\u0259 problem yaran\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; \u018flb\u0259tt\u0259, bu prosesl\u0259rd\u0259n ke\u00e7m\u0259k qad\u0131n orqanizminin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n faktorlard\u0131r.<\/p>\n<p><strong>2024-c\u00fc ild\u0259 selektiv abort c\u0259hdin\u0259 g\u00f6r\u0259 iki qad\u0131n \u00f6l\u00fcb<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Az\u0259rbaycanda yenido\u011fulanlar\u0131n cins nisb\u0259tinin pozulmas\u0131na g\u00f6r\u0259 ilk yerl\u0259rd\u0259 oldu\u011fu deyilir. Bununla ba\u011fl\u0131 n\u0259 dey\u0259 bil\u0259rsiniz? Abort prosesin\u0259 nec\u0259 n\u0259zar\u0259t edilir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; DSK-n\u0131n r\u0259q\u0259ml\u0259rin\u0259 istinad\u0259n 2023-c\u00fc ild\u0259 do\u011fulmu\u015f q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131n say\u0131 52 802, o\u011flanlar\u0131n is\u0259 59 812-dir. Bu nisb\u0259t\u0259 baxanda o q\u0259d\u0259r d\u0259 ciddi pozulma m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmur. Sad\u0259c\u0259 nisb\u0259tin saxlan\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn selektiv abortlara ciddi n\u0259zar\u0259t olunmal\u0131d\u0131r. Bizim d\u0259 buna uy\u011fun S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015f t\u0259limatlar\u0131m\u0131z var. Arzu olunmayan hamil\u0259likl\u0259rd\u0259n qad\u0131nlar\u0131n qurtulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn kontraseptiya v\u0259 ail\u0259 planlamas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilir. Daha sonra 2023-c\u00fc ilin avqust ay\u0131nda Xidm\u0259tl\u0259r Z\u0259rfi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik oldu v\u0259 u\u015faql\u0131qdaxili spirallar\u0131n tax\u0131l\u0131b \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 da t\u0259minata al\u0131nd\u0131. Bu da arzuolunmayan hamil\u0259likl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqda istifad\u0259 olunur. Selektiv abortlar\u0131n olmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn konkret t\u0259minat\u0131m\u0131z var. D\u00f6l\u00fcn cinsi 12 h\u0259ft\u0259d\u0259n sonra m\u0259lum olur. Bizim kliniki protokollar sosial v\u0259 tibbi g\u00f6st\u0259ri\u015f yoxdursa, selektiv aborta icaz\u0259 vermir. Bu halda selektiv abortlar edilirs\u0259, qeyri-qanunidir. Abortlar demoqrafiyam\u0131za v\u0259 genofondumuza \u00e7ox m\u0259nfi t\u0259sir ed\u0259n faktordur. Bununla ba\u011fl\u0131 davaml\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri apar\u0131lmald\u0131r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, 2024-c\u00fc ild\u0259 selektiv abort c\u0259hdin\u0259 g\u00f6r\u0259 iki qad\u0131n \u00f6lm\u00fc\u015fd\u00fc. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, abortlar qad\u0131n orqanizmi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox t\u0259hl\u00fck\u0259lidir. Beyn\u0259lxalq standart medikamentoz\u00a0<em>(d\u0259rmanla-red.)<\/em>\u00a0aborta \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. \u0130nvaziv m\u00fcdaxil\u0259l\u0259ri azaltma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verir. \u0130nvanzif m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r u\u015faql\u0131qda infeksiyalar\u0131n, mexaniki travmalar\u0131n al\u0131nmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu da a\u011f\u0131rla\u015fmalara v\u0259 \u00f6l\u00fcml\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. \u00dcST 2000-ci ild\u0259 386 min qad\u0131n aras\u0131nda \u00f6l\u00fcml\u0259ri ara\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. V\u0259 14% halda abortdan sonra \u00f6l\u00fcml\u0259r ba\u015f verib. Qad\u0131nlar\u0131m\u0131z ail\u0259 planlamas\u0131 etm\u0259li, arzu olunmayan hamil\u0259likd\u0259n qorunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Hamil\u0259 qad\u0131na ail\u0259d\u0259, c\u0259miyy\u0259td\u0259, i\u015f yerind\u0259 diqq\u0259tli yana\u015fma olmal\u0131d\u0131r<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; Hamil\u0259lik d\u00f6n\u0259mind\u0259 bay\u0131lmas\u0131, \u00fcr\u0259kgetm\u0259si olan qad\u0131nlar olur. Bu zaman ana v\u0259 u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 riskl\u0259r yaran\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bay\u0131lmalar olmamal\u0131d\u0131r. Bunun \u0259sas s\u0259b\u0259bi t\u0259zyiqin oynamas\u0131, qan azl\u0131\u011f\u0131, h\u0259dsiz yor\u011funluq v\u0259 y\u00fckl\u0259nm\u0259 zaman\u0131 olur. Bunlar olmas\u0131n dey\u0259 hamil\u0259liy\u0259 planl\u0131 haz\u0131rla\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. \u018flb\u0259tt\u0259, bay\u0131lma zaman\u0131 d\u00f6l\u0259 z\u0259r\u0259r g\u0259l\u0259 bil\u0259r. Sad\u0259c\u0259 hamil\u0259 qad\u0131na ail\u0259d\u0259, c\u0259miyy\u0259td\u0259, i\u015f yerind\u0259 diqq\u0259tli yana\u015fma olmal\u0131d\u0131r. Qad\u0131n da \u00f6z reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na sahib \u00e7\u0131xmal\u0131d\u0131r. H\u0259r hans\u0131 yan x\u0259st\u0259liyi varsa, hamil\u0259liyi planl\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/apa.az\/storage\/news\/upload\/DSC_1986_1744879005.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>&#8211; BMT-y\u0259 \u00fczv olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tind\u0259\u00a0HPV peyv\u0259ndi\u00a0pulsuzdur. Ancaq Az\u0259rbaycan bu siyah\u0131da yoxdur. Bunun s\u0259b\u0259bi n\u0259dir? \u00dcST deyir ki, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi il\u0259 bu bar\u0259d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar gedir. Az\u0259rbaycan\u0131n da bu siyah\u0131ya daxil olmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilirmi?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bizim m\u00fc\u0259ssis\u0259mizd\u0259 kalpaskopumuz var. Qad\u0131nlar\u0131m\u0131z\u0131n HPV virusunu k\u0259miyy\u0259t v\u0259 keyfiyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 yoxlay\u0131r\u0131q. Sad\u0259c\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmirl\u0259r. Peyv\u0259ndin olunmas\u0131 qad\u0131nlara t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Bu etaplar ham\u0131s\u0131 \u0130cbari Tibbi S\u0131\u011fortan\u0131n t\u0259minat\u0131ndad\u0131r. Dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 bizim do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259ti y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li d\u0259rmanlarla t\u0259min olunub v\u0259 inan\u0131ram ki, peyv\u0259ndl\u0259 d\u0259 t\u0259min olunacaq. Az\u0259rbaycanda ikili, \u00fc\u00e7l\u00fc testl\u0259r, 3 neanotal sklininq t\u0259minatdad\u0131r v\u0259 5 irsi x\u0259st\u0259liyi a\u015fkarlayan topuq testi var.<\/p>\n<p><strong>&#8211; G\u00f6z z\u0259ifliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259m\u0259liyyat etdir\u0259n qad\u0131nlar do\u011fu\u015f zaman\u0131 hans\u0131 \u00fcsulu se\u00e7m\u0259lidir?<\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Bizim klinik protokollar\u0131m\u0131zda bu hala g\u00f6r\u0259 x\u00fcsusi qeydl\u0259r var. M\u00fctl\u0259q qaydada h\u0259kim-oftalmoloqun s\u0259n\u0259di olmal\u0131d\u0131r. H\u0259kim-oftalmoloq h\u0259min g\u00f6z dibinin m\u00fcayin\u0259sini t\u0259qdim edir. \u018fg\u0259r g\u00f6z\u00fcn tor qi\u015fas\u0131ndan \u0259m\u0259liyyat ke\u00e7irilibs\u0259, fizioloji do\u011fu\u015f \u0259ks g\u00f6st\u0259ri\u015f olacaq. Amma c\u00fczi miyopiyalara g\u00f6r\u0259 c\u0259rrahi do\u011fu\u015fu se\u00e7m\u0259k m\u0259sl\u0259h\u0259t deyil. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bel\u0259 hallar olanda qad\u0131n m\u0259sl\u0259h\u0259txanalar\u0131nda, ilkin s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259tl\u0259rind\u0259 mama-ginekoloqla h\u0259kim-oftolmoloq m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k m\u00fcayin\u0259l\u0259r t\u0259\u015fkil ed\u0259r\u0259k hans\u0131 do\u011fu\u015f \u00fcsulunu se\u00e7m\u0259yin daha m\u0259sl\u0259h\u0259tli oldu\u011funa q\u0259rar verirl\u0259r. C\u00fczi z\u0259ifliy\u0259 g\u00f6r\u0259\u00a0qeys\u0259riyy\u0259\u00a0se\u00e7m\u0259k t\u00f6vsiy\u0259 olunmur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u018fB\u0130B-in\u00a0Do\u011fu\u015fayard\u0131m Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri, Sumqay\u0131t Tibb M\u0259rk\u0259zinin direktor m\u00fcavini, Perinatal M\u0259rk\u0259zin r\u0259hb\u0259ri T\u0259ran\u0259 R\u0259c\u0259blinin\u00a0APA-ya m\u00fcsahib\u0259si Son ill\u0259r hamil\u0259l\u0259r aras\u0131nda x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00e7ox art\u0131b &#8211; Az\u0259rbaycanda\u00a0ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri\u00a0il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259 yerd\u0259dir? &#8211; Az\u0259rbaycanda son ill\u0259rin statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 azalma tendensiyas\u0131 var. Bel\u0259 ki, 2023-c\u00fc ild\u0259 33, 2024-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 29 ana \u00f6l\u00fcm\u00fc qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Lakin d\u00f6vl\u0259timizin sosial-iqtisadi inki\u015faf strategiyas\u0131nda qar\u015f\u0131ya qoyulan h\u0259d\u0259fl\u0259rd\u0259n \u00e7ox uza\u011f\u0131q. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fu\u015fayard\u0131m xidm\u0259tind\u0259 bir \u00e7ox i\u015f g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin r\u0259q\u0259ml\u0259rin\u0259 istinad\u0259n dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, son ill\u0259r hamil\u0259l\u0259r aras\u0131nda x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":800785,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/9621765e0ec0483f7c31ab8671833372.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u018fB\u0130B-in\u00a0Do\u011fu\u015fayard\u0131m Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri, Sumqay\u0131t Tibb M\u0259rk\u0259zinin direktor m\u00fcavini, Perinatal M\u0259rk\u0259zin r\u0259hb\u0259ri T\u0259ran\u0259 R\u0259c\u0259blinin\u00a0APA-ya m\u00fcsahib\u0259si Son ill\u0259r hamil\u0259l\u0259r aras\u0131nda x\u0259st\u0259l\u0259nm\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri \u00e7ox art\u0131b &#8211; Az\u0259rbaycanda\u00a0ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri\u00a0il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t n\u0259 yerd\u0259dir? &#8211; Az\u0259rbaycanda son ill\u0259rin statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, ana \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 azalma tendensiyas\u0131 var. Bel\u0259 ki, 2023-c\u00fc ild\u0259 33, 2024-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 29&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800784"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=800784"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800784\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":800786,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/800784\/revisions\/800786"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/800785"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=800784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=800784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=800784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}