{"id":801103,"date":"2025-04-18T15:45:29","date_gmt":"2025-04-18T11:45:29","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=801103"},"modified":"2025-04-18T15:45:29","modified_gmt":"2025-04-18T11:45:29","slug":"ail%c9%99-d%c9%99y%c9%99rl%c9%99rinin-transformasiyasi-qloballasma-fonunda-cagirislar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=801103","title":{"rendered":"Ail\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rinin transformasiyas\u0131: Qloballa\u015fma fonunda \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar"},"content":{"rendered":"<p>XXI \u0259srin m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan qloballa\u015fma, yaln\u0131z iqtisadi v\u0259 texnoloji sah\u0259l\u0259rd\u0259 deyil, sosial institutlarda da d\u0259rin d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259n\u0259n strukturlardan biri d\u0259 ail\u0259 institutudur. \u0130nformasiya c\u0259miyy\u0259tin\u0259 ke\u00e7id, f\u0259rdiyy\u0259t\u00e7iliyin artmas\u0131, texnologiyan\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yata inteqrasiyas\u0131 v\u0259 sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259ki \u00e7evrilm\u0259l\u0259r bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi ail\u0259 modelini sars\u0131d\u0131b. Lakin bu prosesin t\u0259siri h\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 eyni olmay\u0131b. Az\u0259rbaycan h\u0259m m\u00fcasir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara cavab ver\u0259 bil\u0259n, h\u0259m d\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259ri qoruma\u011f\u0131 bacaran unikal bir ail\u0259 modeli il\u0259 se\u00e7ilir.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0bu m\u0259qal\u0259d\u0259 qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ail\u0259 institutunda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan tendensiyalar\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131n ail\u0259 siyas\u0259tini v\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 \u0259saslanan u\u011furlu modelini t\u0259hlil edir.<\/p>\n<p><strong>Qloballa\u015fma v\u0259 ail\u0259 institutunda \u0259sas d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Qloballa\u015fma il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ail\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir edib. \u0130nki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259rdiyy\u0259t\u00e7iliyin artmas\u0131 v\u0259 maddi rifah\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259d kimi q\u0259bul edilm\u0259si, ail\u0259nin emosional v\u0259 sosial funksiyalar\u0131n\u0131 ikinci plana ke\u00e7irib. D\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259sind\u0259 ail\u0259 institutunun sabitliyi z\u0259ifl\u0259yib. Ail\u0259daxili \u00fcnsiyy\u0259tin yerini sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r v\u0259 virtual m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r al\u0131b, n\u0259tic\u0259d\u0259 insanlar aras\u0131ndak\u0131 emosional ba\u011flar z\u0259ifl\u0259yib. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi ail\u0259 modell\u0259ri art\u0131q aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 itirib.<\/p>\n<p>Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ail\u0259 funksiyalar\u0131n\u0131n, \u2013 sosialla\u015fma, psixoloji d\u0259st\u0259k, maddi t\u0259minat v\u0259 m\u0259n\u0259vi dayaq, \u2013 z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259, sosial t\u0259crid, psixoloji probleml\u0259r v\u0259 ail\u0259daxili zorak\u0131l\u0131q hallar\u0131 art\u0131r. T\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, da\u011f\u0131lm\u0131\u015f ail\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n u\u015faqlar aras\u0131nda psixoloji g\u0259rginlik, emosional qeyri-sabitlik, aqressiv davran\u0131\u015flar v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259 inteqrasiyada \u00e7\u0259tinlikl\u0259r daha \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n ail\u0259 modeli: D\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti v\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin sintezi<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan ail\u0259y\u0259 yaln\u0131z h\u00fcquqi birlik kimi deyil, milli-m\u0259n\u0259vi institut kimi yana\u015f\u0131r. Az\u0259rbaycanda ail\u0259 rifah\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 geni\u015f sosial islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irilir. Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si, \u018fm\u0259k v\u0259 \u018fhalinin Sosial M\u00fcdafi\u0259si Nazirliyi, T\u0259hsil Nazirliyi v\u0259 dig\u0259r qurumlar birg\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 ail\u0259nin m\u00fcdafi\u0259si, qad\u0131n h\u00fcquqlar\u0131, erk\u0259n nikahlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 v\u0259 gender b\u0259rab\u0259rliyi sah\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc proqramlar h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r.<\/p>\n<p>Qad\u0131nlar\u0131n iqtisadi f\u0259all\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, ail\u0259daxili zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259hk\u0259m\u0259-h\u00fcquq islahatlar\u0131n\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si v\u0259 regionlarda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n u\u015faq v\u0259 ail\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259k m\u0259rk\u0259zl\u0259ri \u0259halinin ail\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 daha m\u0259suliyy\u0259tli yana\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. B\u00fct\u00fcn bunlar Az\u0259rbaycan\u0131n ail\u0259 siyas\u0259tinin yaln\u0131z qoruyucu deyil, eyni zamanda, inki\u015faf etdirici bir mahiyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>Modernl\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 ail\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rinin harmoniyas\u0131<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00fcnyada \u0259n\u0259n\u0259vi il\u0259 yeni d\u0259y\u0259rl\u0259r aras\u0131nda d\u00fczg\u00fcn tarazl\u0131q tapmaq h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin sosial siyas\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan is\u0259 bu balans\u0131 saxlama\u011f\u0131 bacaran nadir \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259ti m\u00fcasirl\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin harmoniyas\u0131n\u0131 qoruma\u011f\u0131 bacar\u0131b. G\u0259nc n\u0259slin t\u0259hsil\u0259, pe\u015f\u0259kar inki\u015faf v\u0259 karyeraya y\u00f6n\u0259lm\u0259si ail\u0259 institutuna s\u0259daq\u0259tl\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil etmir. \u018fksin\u0259, bu, ail\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini daha \u015f\u00fcurlu v\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011fa \u0259saslanan model\u0259 \u00e7evirir.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n h\u0259m ail\u0259, h\u0259m d\u0259 ictimai h\u0259yatda rolunun artmas\u0131 m\u00fcasir ail\u0259 modelind\u0259 yeni bir harmoniya yarad\u0131b. Art\u0131q g\u0259nc qad\u0131nlar yaln\u0131z evd\u0259 deyil, i\u015f d\u00fcnyas\u0131nda, elm v\u0259 siyas\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259 d\u0259 aktiv i\u015ftirak edir v\u0259 bu zaman ail\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rind\u0259n uzaqla\u015fm\u0131r. D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qdim olunan anal\u0131q m\u0259zuniyy\u0259tl\u0259ri, u\u015faq ba\u011f\u00e7alar\u0131n\u0131n \u0259l\u00e7atan olmas\u0131 v\u0259 qad\u0131n sahibkarl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6st\u0259ril\u0259n d\u0259st\u0259k onlar\u0131n bu iki sah\u0259d\u0259, \u2013 ail\u0259 v\u0259 ictimai h\u0259yat, \u2013 paralel u\u011fur qazanmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n u\u011fur modeli onun milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259r\u0259k qloballa\u015fman\u0131n neqativ t\u0259sirl\u0259rind\u0259n qorunmaq strategiyas\u0131na \u0259saslan\u0131r. Ail\u0259 yaln\u0131z bir sosial qurum deyil, h\u0259m d\u0259 xalq\u0131n genetik yadda\u015f\u0131, milli kimliyinin da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Az\u0259rbaycan ail\u0259si t\u0259kc\u0259 h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259 qorunmur, eyni zamanda, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, \u0259d\u0259biyyat, inc\u0259s\u0259n\u0259t v\u0259 t\u0259hsil vasit\u0259sil\u0259 t\u0259bli\u011f olunur.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan ail\u0259si \u2013 h\u0259m tariximizin miras\u0131, h\u0259m bu g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn daya\u011f\u0131, h\u0259m d\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yimizin t\u0259minat\u0131d\u0131r. Qloballa\u015fman\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar qar\u015f\u0131s\u0131nda Az\u0259rbaycan ail\u0259 institutunu, sad\u0259c\u0259, qorumaqla kifay\u0259tl\u0259nmir, eyni zamanda, onu zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 modernl\u0259\u015fdirir. Bu model ail\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 n\u00fcmun\u0259 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin elan etdiyi m\u00fcsabiq\u0259y\u0259 t\u0259qdim olunur.<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XXI \u0259srin m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan qloballa\u015fma, yaln\u0131z iqtisadi v\u0259 texnoloji sah\u0259l\u0259rd\u0259 deyil, sosial institutlarda da d\u0259rin d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259n\u0259n strukturlardan biri d\u0259 ail\u0259 institutudur. \u0130nformasiya c\u0259miyy\u0259tin\u0259 ke\u00e7id, f\u0259rdiyy\u0259t\u00e7iliyin artmas\u0131, texnologiyan\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yata inteqrasiyas\u0131 v\u0259 sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259ki \u00e7evrilm\u0259l\u0259r bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi ail\u0259 modelini sars\u0131d\u0131b. Lakin bu prosesin t\u0259siri h\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 eyni olmay\u0131b. Az\u0259rbaycan h\u0259m m\u00fcasir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara cavab ver\u0259 bil\u0259n, h\u0259m d\u0259 milli d\u0259y\u0259rl\u0259ri qoruma\u011f\u0131 bacaran unikal bir ail\u0259 modeli il\u0259 se\u00e7ilir. AZ\u018fRTAC\u00a0bu m\u0259qal\u0259d\u0259 qloballa\u015fma d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ail\u0259 institutunda ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, d\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":801104,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630.jpg",922,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630.jpg",922,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630.jpg",922,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630-534x365.jpg",534,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630-840x574.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630.jpg",922,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630.jpg",922,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/17449672472277454995_1200x630-922x620.jpg",922,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"XXI \u0259srin m\u00fch\u00fcm x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri olan qloballa\u015fma, yaln\u0131z iqtisadi v\u0259 texnoloji sah\u0259l\u0259rd\u0259 deyil, sosial institutlarda da d\u0259rin d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olub. Bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n \u0259n \u00e7ox t\u0259sirl\u0259n\u0259n strukturlardan biri d\u0259 ail\u0259 institutudur. \u0130nformasiya c\u0259miyy\u0259tin\u0259 ke\u00e7id, f\u0259rdiyy\u0259t\u00e7iliyin artmas\u0131, texnologiyan\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yata inteqrasiyas\u0131 v\u0259 sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259ki \u00e7evrilm\u0259l\u0259r bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi ail\u0259 modelini sars\u0131d\u0131b. Lakin bu prosesin t\u0259siri h\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/801103"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=801103"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/801103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":801106,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/801103\/revisions\/801106"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/801104"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=801103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=801103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=801103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}