{"id":801579,"date":"2025-04-21T13:19:32","date_gmt":"2025-04-21T09:19:32","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=801579"},"modified":"2025-04-21T13:19:32","modified_gmt":"2025-04-21T09:19:32","slug":"n%c9%99sli-tuk%c9%99nmis-heyvanlarin-yenid%c9%99n-canlandirilmasi-ulu-qurd-numun%c9%99si-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=801579","title":{"rendered":"N\u0259sli t\u00fck\u0259nmi\u015f heyvanlar\u0131n yenid\u0259n canland\u0131r\u0131lmas\u0131: Ulu qurd n\u00fcmun\u0259si &#8211; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p>Canl\u0131 al\u0259m daim d\u0259yi\u015fir. T\u0259bi\u0259t \u00f6z\u00fc zaman-zaman b\u0259zi canl\u0131 n\u00f6vl\u0259ri yoxa \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 ya yenil\u0259rini yarad\u0131r. Lakin son \u0259srl\u0259rd\u0259 bu proses t\u0259bii axardan \u00e7\u0131xaraq, insan f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259l\u0259nib. Me\u015f\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, urbanizasiya v\u0259 ov\u00e7uluq kimi amill\u0259r bir \u00e7ox heyvan n\u00f6v\u00fcn\u00fcn yox olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Haz\u0131rda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t el\u0259 bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b ki, art\u0131q n\u0259sli t\u00fck\u0259nmi\u015f heyvanlar\u0131 yenid\u0259n yaratmaq, onlar\u0131 \u201cke\u00e7mi\u015fd\u0259n geri qaytarmaq\u201d ideyas\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fczakir\u0259 edilir. Bu texnoloji v\u0259 etik c\u0259h\u0259td\u0259n olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259 elmd\u0259 de-ekstinksiyon adlan\u0131r.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0n\u0259sli k\u0259silmi\u015f canl\u0131lar\u0131n yenid\u0259n geri qaytar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>N\u00f6vl\u0259rin canlanmas\u0131, h\u0259m\u00e7inin dirilm\u0259 biologiyas\u0131 v\u0259 ya n\u00f6vl\u0259rin dir\u00e7\u0259li\u015fi kimi d\u0259 tan\u0131nan bu proses n\u0259sli k\u0259silmi\u015f bir orqanizm\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n v\u0259 ya eyni olan orqanizmin istehsal prosesidir. Bu prosesi yerin\u0259 yetirm\u0259yin bir ne\u00e7\u0259 yolu var. Klonla\u015fd\u0131rma \u0259n \u00e7ox istifad\u0259 edil\u0259n \u00fcsuldur, lakin genomun redakt\u0259si v\u0259 selektiv yeti\u015fdirm\u0259 kimi d\u0259 metodlar n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. Ox\u015far \u00fcsullar n\u0259sli k\u0259silm\u0259kd\u0259 olan b\u0259zi n\u00f6vl\u0259r\u0259 onlar\u0131n genetik m\u00fcxt\u0259lifliyini art\u0131rmaq \u00fcmidi il\u0259 t\u0259tbiq edilir. Texnoloji t\u0259r\u0259qqid\u0259n tutmu\u015f etik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6vl\u0259rin dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si prosesinin \u00f6z \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri v\u0259 m\u0259nfi c\u0259h\u0259tl\u0259ri var.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f99c7c3e9.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"338\" \/><\/p>\n<p><strong>N\u00f6v canland\u0131rma \u00fcsullar\u0131: Klonla\u015fd\u0131rma, genomun redakt\u0259si, reproduksiya v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Klonla\u015fd\u0131rma n\u0259sli k\u0259silmi\u015f bir n\u00f6v\u00fcn potensial b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tez-tez t\u0259klif olunan \u00fcsuldur. N\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6v\u00fcn qorunub saxlanm\u0131\u015f h\u00fcceyr\u0259sind\u0259n n\u00fcv\u0259ni \u00e7\u0131xarmaqla v\u0259 onun yerin\u0259 h\u0259min n\u00f6v\u00fcn n\u00fcv\u0259si olmayan \u0259n yax\u0131n ya\u015fayan qohumunun yumurtas\u0131n\u0131 qoymaqla \u0259ld\u0259 edilir. Yumurta daha sonra n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6v\u00fcn \u0259n yax\u0131n ya\u015fayan qohumundan olan ev sahibin\u0259 yerl\u0259\u015fdirilir. Bu \u00fcsul yaln\u0131z qorunan h\u00fcceyr\u0259 m\u00f6vcud olduqda istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r, y\u0259ni, yax\u0131n zamanda n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6vl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn daha uy\u011funudur. Klonla\u015fd\u0131rma 1950-ci ill\u0259rd\u0259n elm adamlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 olunur. \u018fn m\u0259\u015fhur klonlama n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri Dolli adl\u0131 qoyundur. Dolli 1990-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131nda anadan olub. O, \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olan vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l qocalma\u011fa b\u0259nz\u0259y\u0259n sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259ri q\u0259fil ba\u015flayana q\u0259d\u0259r normal ya\u015fay\u0131b. Dig\u0259r m\u0259lum olan klonla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f heyvan n\u00f6vl\u0259rin\u0259 b\u0259zi ev pi\u015fikl\u0259ri, itl\u0259r, donuzlar v\u0259 at cinsl\u0259ri daxildir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f9ae1b931.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"337\" \/><\/p>\n<p>Genomun redakt\u0259si \u00fcsulunda yax\u0131n qohum n\u00f6vl\u0259rin h\u00fcceyr\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edilir. N\u0259tic\u0259d\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6v deyil, n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6vl\u0259rin hibridl\u0259ri geri qaytar\u0131la bilir. N\u0259sli k\u0259silmi\u015f orqanizml\u0259rin genomunu y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 deqradasiyaya u\u011fram\u0131\u015f toxumalardan ard\u0131c\u0131ll\u0131qla t\u0259rtib etm\u0259k v\u0259 toplamaq m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fundan, bu texnika elm adamlar\u0131na n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6vl\u0259rin daha geni\u015f \u00e7e\u015fidd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n yax\u015f\u0131 qorunan qal\u0131qlar\u0131 olmayanlar aras\u0131nda canland\u0131r\u0131lma prosesini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 imkan verir. Ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6vl\u0259rd\u0259n olan toxuma n\u0259 q\u0259d\u0259r k\u00f6hn\u0259lmi\u015f olarsa, n\u0259tic\u0259d\u0259 yaranan DNT bir o q\u0259d\u0259r par\u00e7alanm\u0131\u015f olar v\u0259 genom birl\u0259\u015fm\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdir\u0259r.<\/p>\n<p>Reproduksiya, y\u0259ni, geri yeti\u015fdirm\u0259k \u00fcsulu heyvandarl\u0131qda n\u00f6vl\u0259ri inki\u015faf etdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox t\u0259tbiq edilir. Bu \u00fcsul n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6v\u00fcn x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini yenid\u0259n yarada bil\u0259r, lakin genom orijinal n\u00f6vd\u0259n bir q\u0259d\u0259r f\u0259rqli olur.<\/p>\n<p>Elvis taksonu, dig\u0259r bir ad\u0131 il\u0259 t\u0259krarlanan t\u0259kam\u00fcl prosesi n\u0259sli k\u0259sil\u0259n n\u00f6v\u00fcn bir m\u00fcdd\u0259t sonra f\u0259rqli bir n\u00f6vd\u0259 meydana \u00e7\u0131xmas\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Aldabra toyu\u011fu Aldabra adas\u0131nda ya\u015fayan u\u00e7a bilm\u0259y\u0259n qu\u015f idi. Ke\u00e7mi\u015fd\u0259 u\u00e7an a\u011f bo\u011fazl\u0131 qar\u011fadan t\u0259kam\u00fcl ke\u00e7irmi\u015f, lakin d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin qalxmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n t\u0259xmin\u0259n 136 min il \u0259vv\u0259l n\u0259sli k\u0259silmi\u015fdi. T\u0259xmin\u0259n 100 min il \u0259vv\u0259l d\u0259niz s\u0259viyy\u0259si a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc v\u0259 Aldabra toyu\u011fu yenid\u0259n meydana \u00e7\u0131xd\u0131. A\u011f bo\u011fazl\u0131 ta\u011f adan\u0131 yenid\u0259n kolonizasiya etdi, lakin tezlikl\u0259 n\u0259sli k\u0259silmi\u015f n\u00f6vl\u0259rl\u0259 fiziki c\u0259h\u0259td\u0259n eyni olan u\u00e7a bilm\u0259y\u0259n qu\u015f n\u00f6v\u00fcn\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f9be677b2.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"338\" \/><\/p>\n<p><strong>2025-ci ilin fenomen canland\u0131r\u0131lmas\u0131 &#8211; Ulu qurd n\u00fcmun\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>Ulu qurd (Aenocyon dirus) t\u0259xmin\u0259n 125 min il \u0259vv\u0259l m\u00f6vcud olmu\u015f v\u0259 n\u0259sli t\u00fck\u0259nmi\u015f y\u0131rt\u0131c\u0131 n\u00f6vd\u00fcr. Bu heyvanlar \u015eimali v\u0259 C\u0259nubi Amerikada geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015fd\u0131lar. Onlar g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn boz qurdlar\u0131ndan daha iri v\u0259 daha g\u00fccl\u00fc idil\u0259r. \u018fsas\u0259n b\u00f6y\u00fck ot yey\u0259n heyvanlarla &#8211; mamontlar, mastodonlar, q\u0259dim bizonlarla qidalan\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r bu heyvanlar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259ki boz qurdlarla yax\u0131n qohum oldu\u011fu z\u0259nn edilirdi. Lakin 2021-ci ild\u0259 yay\u0131mlanan geni\u015fmiqyasl\u0131 genetik analizl\u0259r g\u00f6st\u0259rdi ki, ulu qurdlar t\u0259qrib\u0259n 5 milyon il \u0259vv\u0259l boz qurdlarla genetik olaraq ayr\u0131laraq, tamamil\u0259 f\u0259rqli bir soy yarad\u0131blar. Onlar, sad\u0259c\u0259, morfoloji bax\u0131mdan (xarici g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fd\u0259) ox\u015far idil\u0259r \u2013 bu is\u0259 konvergent t\u0259kam\u00fcl adlanan bioloji hadis\u0259 il\u0259 izah olunur.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f9d254601.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"338\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f9e0a3588.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"450\" \/><\/p>\n<p>Amerikan\u0131n \u201cColossal Biosciences\u201d \u015firk\u0259ti, n\u0259sli t\u0259xmin\u0259n 13 min il \u0259vv\u0259l t\u00fck\u0259nmi\u015f Ulu qurdu yenid\u0259n h\u0259yata qaytarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn genetik m\u00fch\u0259ndislik v\u0259 klonlama texnologiyalar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k tarixi bir u\u011fura imza at\u0131b. Bu, insanl\u0131q tarixind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq tamamil\u0259 yox olmu\u015f bir n\u00f6v\u00fcn yenid\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rma \u015firk\u0259ti 13 min illik Ulu qurd di\u015fi v\u0259 72 min illik qulaq s\u00fcm\u00fcy\u00fc n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n \u0259ld\u0259 olunan q\u0259dim DNA-n\u0131 analiz ed\u0259r\u0259k, boz qurdlar\u0131n genetik kodunu redakt\u0259 edib. Bu prosesd\u0259 20-d\u0259n \u00e7ox gen d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k, Ulu qurdun xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri &#8211; iri b\u0259d\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, g\u00fccl\u00fc \u00e7\u0259n\u0259 strukturu v\u0259 a\u00e7\u0131q r\u0259ngli k\u00fcrk\u00fc yenid\u0259n yarad\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>\u018fld\u0259 olunan embrionlar\u0131n da\u015f\u0131y\u0131c\u0131 anas\u0131 genetik olaraq yax\u0131n ev itl\u0259ri se\u00e7ilib. N\u0259tic\u0259d\u0259 is\u0259 iki erk\u0259k, bir di\u015fi cins olmaqla \u00fc\u00e7 sa\u011flam bala &#8211; Romulus, Remus v\u0259 Kalesi d\u00fcnyaya g\u0259lib. Balalar\u0131n 2 metr\u0259, 140 kiloya q\u0259d\u0259r inki\u015faf edib, b\u00f6y\u00fcy\u0259c\u0259yi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Onlar ictimaiyy\u0259t\u0259 a\u00e7\u0131qlanmayan t\u0259hl\u00fck\u0259siz \u0259razid\u0259 yeti\u015fdirilir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f9ef9923b.JPG\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"338\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/azertag.az\/store\/manual\/2025_04_21_6805f9fc18d24.jpg\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"402\" \/><\/p>\n<p>\u015eirk\u0259t g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259d\u0259fl\u0259rinin is\u0259 t\u00fckl\u00fc mamont v\u0259 Tasmaniya canavar\u0131n\u0131 yenid\u0259n canland\u0131rmaq oldu\u011funu a\u00e7\u0131qlay\u0131b.<\/p>\n<p>Ulu qurdun yenid\u0259n canland\u0131r\u0131lmas\u0131 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin elm v\u0259 texnologiyada n\u0259 q\u0259d\u0259r ir\u0259lil\u0259diyinin g\u00f6st\u0259ricisidir. Lakin bu, yaln\u0131z texnoloji deyil, h\u0259m d\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli yana\u015fma t\u0259l\u0259b ed\u0259n prosesdir. B\u0259z\u0259n n\u0259sli t\u00fck\u0259nmi\u015f n\u00f6v\u00fc yenid\u0259n h\u0259yata qaytarmaq onun orijinal formas\u0131 il\u0259 eyni olmayacaq. B\u0259lk\u0259 d\u0259 biz sad\u0259c\u0259 bir t\u0259qlid, bir \u201cxatir\u0259 canl\u0131s\u0131\u201d yaratm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131q. Bu is\u0259 bizi elmi nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, f\u0259ls\u0259fi v\u0259 \u0259xlaqi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 apar\u0131r.<\/p>\n<p>Ulu qurd kimi heyvanlar\u0131n yenid\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 biz\u0259 t\u0259kc\u0259 ke\u00e7mi\u015f\u0259 qay\u0131tmaq imkan\u0131 deyil, eyni zamanda, g\u0259l\u0259c\u0259yi nec\u0259 formala\u015fd\u0131raca\u011f\u0131m\u0131za dair m\u0259suliyy\u0259timizi d\u0259 xat\u0131rlad\u0131r. Bu texnologiyalarla hans\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin ke\u00e7ilib-ke\u00e7ilm\u0259m\u0259li oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k is\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin \u0259lind\u0259dir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Canl\u0131 al\u0259m daim d\u0259yi\u015fir. T\u0259bi\u0259t \u00f6z\u00fc zaman-zaman b\u0259zi canl\u0131 n\u00f6vl\u0259ri yoxa \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 ya yenil\u0259rini yarad\u0131r. Lakin son \u0259srl\u0259rd\u0259 bu proses t\u0259bii axardan \u00e7\u0131xaraq, insan f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259l\u0259nib. Me\u015f\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, urbanizasiya v\u0259 ov\u00e7uluq kimi amill\u0259r bir \u00e7ox heyvan n\u00f6v\u00fcn\u00fcn yox olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Haz\u0131rda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t el\u0259 bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b ki, art\u0131q n\u0259sli t\u00fck\u0259nmi\u015f heyvanlar\u0131 yenid\u0259n yaratmaq, onlar\u0131 \u201cke\u00e7mi\u015fd\u0259n geri qaytarmaq\u201d ideyas\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fczakir\u0259 edilir. Bu texnoloji v\u0259 etik c\u0259h\u0259td\u0259n olduqca m\u00fcr\u0259kk\u0259b m\u0259s\u0259l\u0259 elmd\u0259 de-ekstinksiyon adlan\u0131r. AZ\u018fRTAC\u00a0n\u0259sli k\u0259silmi\u015f canl\u0131lar\u0131n yenid\u0259n geri qaytar\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 t\u0259qdim edir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":801580,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630.jpg",922,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630.jpg",922,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630.jpg",922,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630-534x365.jpg",534,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630-840x574.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630.jpg",922,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630.jpg",922,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/1745222195847262821_1200x630-922x620.jpg",922,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Canl\u0131 al\u0259m daim d\u0259yi\u015fir. T\u0259bi\u0259t \u00f6z\u00fc zaman-zaman b\u0259zi canl\u0131 n\u00f6vl\u0259ri yoxa \u00e7\u0131xar\u0131r v\u0259 ya yenil\u0259rini yarad\u0131r. Lakin son \u0259srl\u0259rd\u0259 bu proses t\u0259bii axardan \u00e7\u0131xaraq, insan f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 birba\u015fa \u0259laq\u0259l\u0259nib. Me\u015f\u0259l\u0259rin q\u0131r\u0131lmas\u0131, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, urbanizasiya v\u0259 ov\u00e7uluq kimi amill\u0259r bir \u00e7ox heyvan n\u00f6v\u00fcn\u00fcn yox olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Haz\u0131rda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t el\u0259 bir m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 \u00e7at\u0131b ki, art\u0131q n\u0259sli&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/801579"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=801579"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/801579\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":801581,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/801579\/revisions\/801581"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/801580"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=801579"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=801579"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=801579"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}