{"id":802688,"date":"2025-04-26T09:22:41","date_gmt":"2025-04-26T05:22:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=802688"},"modified":"2025-04-26T09:22:41","modified_gmt":"2025-04-26T05:22:41","slug":"konstitusiya-islahatlarina-hazirliq-anonsu-reaksiya","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=802688","title":{"rendered":"Konstitusiya islahatlar\u0131na haz\u0131rl\u0131q anonsu &#8211; reaksiya"},"content":{"rendered":"<p><strong>Akif Na\u011f\u0131: \u201cG\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259m majoritar, h\u0259m d\u0259 proporsional sistemd\u0259n ibar\u0259t bir model t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r\u201d<\/strong><\/p>\n<p><em>\u201c\u018fminlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bu g\u00fcn majoritar se\u00e7ki sistemi t\u0259msil\u00e7ilik se\u00e7ici il\u0259 \u00f6z se\u00e7diyi deputat aras\u0131nda h\u0259m \u0259laq\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u0259suliyy\u0259t yarad\u0131r\u201d.<\/em><\/p>\n<p>Bunu aprelin 24-d\u0259 Milli M\u0259clisin H\u00fcquq siyas\u0259ti v\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu komit\u0259sinin s\u0259dri \u018fli H\u00fcseynli deyib.<\/p>\n<p>\u018f.H\u00fcseynli bildirib ki, vaxtil\u0259 proporsional se\u00e7ki sistemind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 deputat aras\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t yox idi: \u201c101-ci madd\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 referendum ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 bizi \u00e7ox t\u0259nqid edirdil\u0259r. Bizim m\u0259ntiqimiz v\u0259 arqumentimiz is\u0259 sad\u0259 idi. Biz kims\u0259y\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 se\u00e7ilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn imkan tan\u0131m\u0131rd\u0131q. Biz se\u00e7\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn imkan yarad\u0131rd\u0131q, se\u00e7il\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcn yox. Biz xalqa se\u00e7m\u0259k h\u00fcququ verirdik. Bu g\u00fcn Prezident \u0130lham \u018fliyev \u0259n y\u00fcks\u0259k reytinqd\u0259dir. N\u0259tic\u0259 onu g\u00f6st\u0259rir ki, biz d\u00fczg\u00fcn yolda olmu\u015fuq\u201d.<\/p>\n<p><strong>Parlamentin s\u0259dr m\u00fcavini Ziyaf\u0259t \u018fsg\u0259rov is\u0259 bildirib ki, Az\u0259rbaycan Konstitusiyas\u0131 d\u00fcnyada say\u0131l\u0131b-se\u00e7il\u0259n normativ-h\u00fcquqi aktlardan biridir.<\/strong><\/p>\n<p>O qeyd edib ki, m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 ba\u015f ver\u0259n siyasi prosesl\u0259r v\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259 olan \u015f\u0259xsl\u0259rin yar\u0131tmazl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 Konstitusiya q\u0259bul etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmay\u0131b: \u201cLakin Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259li\u015find\u0259n sonra \u00f6lk\u0259d\u0259 ictimai-siyasi sabitlik b\u0259rq\u0259rar oldu v\u0259 1995-ci ild\u0259 biz Konstitusiyam\u0131z\u0131 q\u0259bul ed\u0259 bildik. Konstitusiyan\u0131n \u0259sas institutlar\u0131ndan biri d\u00f6vl\u0259tin suverenliyi m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Suverenlik h\u0259r bir d\u00f6vl\u0259tin \u0259sas atributlar\u0131ndand\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Z.\u018fsg\u0259rov Konstitusiyaya d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 2002, 2009 v\u0259 2016-c\u0131 ill\u0259rd\u0259ki referendumlar\u0131 xat\u0131rlad\u0131b: \u201cBu zaman Konstitusiyaya insanlar\u0131n h\u00fcquq v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 normalar \u0259lav\u0259 etdik. Konstitusiya islahatlar\u0131 davam ed\u0259n prosesdir\u201d.<\/p>\n<p>Deputatlar\u0131n bu a\u00e7\u0131qlamalar\u0131n\u0131 partiya s\u0259drl\u0259ri nec\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirirl\u0259r? B\u0259yanatlar\u0131 Konstitusiya islahatlar\u0131n\u0131n davam ed\u0259c\u0259yi anonsu kimi q\u0259bul etm\u0259k olarm\u0131? B\u0259s proporsional se\u00e7ki sistemi il\u0259 ba\u011fl\u0131 deyil\u0259nl\u0259r nec\u0259, bu n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259lm\u0259k olarm\u0131 ki, mojaritar sistem saxlanacaq?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2022\/09\/07\/1662551973_1660656719_akifakifqat.jpg\" alt=\"Akif Na\u011f\u0131: \u018fsas meyar din deyil, milliy\u0259t\u00e7ilikdir\" \/><\/p>\n<p><strong>Akif Na\u011f\u0131\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Azad V\u0259t\u0259n Partiyas\u0131n\u0131n s\u0259dri Akif Na\u011f\u0131 m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da fikrini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcb: \u201c\u018fn q\u0259dim yana\u015fmalara g\u00f6r\u0259 d\u00f6vl\u0259t insanlar\u0131n daha yax\u015f\u0131 h\u0259yat \u015f\u0259raitini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ortaya qoyduqlar\u0131 birg\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f qaydas\u0131d\u0131r. Eyni zamanda insanlar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc idar\u0259etm\u0259 formas\u0131d\u0131r. Sonradan d\u00f6vl\u0259t\u0259 m\u00fcxt\u0259lif c\u00fcr t\u0259rifl\u0259r verilib. Amma \u0259n q\u0259dim, t\u0259xmin\u0259n 2500 il bundan qabaq\u00a0 Aristotelin Platonun vaxt\u0131nda d\u00f6vl\u0259t haqq\u0131nda t\u0259s\u0259vv\u00fcr o \u015f\u0259kild\u0259 formala\u015f\u0131rd\u0131. Bundan sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 Q\u0259rbd\u0259 d\u0259, \u015e\u0259rqd\u0259 d\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif fikirl\u0259r ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. Y\u0259ni, bizim Az\u0259rbaycan\u0131n ideoloji x\u0259ttind\u0259 d\u00f6vl\u0259t haqq\u0131nda bel\u0259 bir anlay\u0131\u015f da var idi ki, d\u00f6vl\u0259t kamil, se\u00e7ilmi\u015f insanlar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Parlament d\u0259 d\u00f6vl\u0259tin \u0259n vacib t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. Parlamentin formala\u015fmas\u0131 da, dediyimiz\u00a0 t\u0259rif\u0259, anlay\u0131\u015fa uy\u011fun olmal\u0131d\u0131r ki, formala\u015fan parlament do\u011furdan da h\u0259min o yana\u015fmalar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k etsin\u201d.<\/p>\n<p><strong>Partiya s\u0259dri \u0259lav\u0259 edib ki, majoritar v\u0259 proporsional se\u00e7ki sisteml\u0259rinin h\u0259r birinin \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri var:<\/strong>\u00a0\u201cMajoritar sistemi se\u00e7\u0259nl\u0259rin maraqlar\u0131na daha uy\u011fundur. Bu sistemd\u0259 se\u00e7ici konkret olaraq bir namiz\u0259d\u0259 s\u0259s verir v\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsin kim oldu\u011funu yax\u015f\u0131 tan\u0131y\u0131r. Namiz\u0259d birba\u015fa se\u00e7icil\u0259rl\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, onlara v\u0259dl\u0259r verir, probleml\u0259ri il\u0259 maraqlan\u0131r. Se\u00e7ki ba\u015fa \u00e7atd\u0131qdan sonra da se\u00e7ici onu se\u00e7diyin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259min deputatdan hesabat t\u0259l\u0259b ed\u0259 bilir, g\u00f6r\u00fc\u015f t\u0259l\u0259b ed\u0259 bilir, \u00f6z t\u0259l\u0259bl\u0259rini birba\u015fa ona \u00e7atd\u0131ra bilir. Se\u00e7icil\u0259rin mara\u011f\u0131 bax\u0131mdan yax\u015f\u0131d\u0131r. Proporsional sistemd\u0259 is\u0259 se\u00e7ici konkret \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 deyil, siyasi partiyalara s\u0259s verir. Bu sistemd\u0259 partiyan\u0131n t\u0259qdim etdiyi siyah\u0131 \u00fczr\u0259 namiz\u0259dl\u0259r parlament\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Lakin se\u00e7ici h\u0259min siyah\u0131dak\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259ri yax\u0131ndan tan\u0131maya bil\u0259r. Bu da se\u00e7ici il\u0259 deputat aras\u0131nda birba\u015fa \u0259laq\u0259nin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Se\u00e7icil\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cbizim deputat\u0131m\u0131z kimdir?\u201d sual\u0131na cavab tapmaq \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir v\u0259 onlardan cavabdehlik t\u0259l\u0259b etm\u0259k d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r problem\u0259 \u00e7evrilir. Amma partiyalar v\u0259 namiz\u0259dl\u0259rin maraqlar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan proporsional se\u00e7ki sistemi m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259r\u0259 malikdir v\u0259 m\u00fcsb\u0259t d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. \u00c7\u00fcnki bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259r \u0259sas\u0259n partiyalar vasit\u0259sil\u0259 idar\u0259 olunur. Bu, h\u0259r yerd\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 olmasa da, bir \u00e7ox inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259n, AB\u015e, bir s\u0131ra Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 art\u0131q bir ne\u00e7\u0259 apar\u0131c\u0131 partiyan\u0131n liderlik etdiyi siyasi sisteml\u0259r formala\u015f\u0131b.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycanda da bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n inki\u015faf var. Sa\u011flam partiyala\u015fma prosesi davam edir. Hal-haz\u0131rda \u00f6lk\u0259d\u0259 26 siyasi partiya f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. Bu partiyalara imkan verilm\u0259lidir ki, r\u0259qab\u0259t m\u00fchitind\u0259 \u00f6zl\u0259rini g\u00f6st\u0259rsinl\u0259r. Zamanla daha g\u00fccl\u00fc proqram\u0131 v\u0259 ideyalar\u0131 olan partiyalar \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131xacaq v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n r\u0259\u011fb\u0259tini qazanacaqlar. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Az\u0259rbaycanda da t\u0259xmin\u0259n 2-3 g\u00fccl\u00fc partiyadan ibar\u0259t sistem formala\u015fa bil\u0259r v\u0259 bu partiyalar \u00f6lk\u0259nin taleyind\u0259 apar\u0131c\u0131 rol oynayar.<\/strong><\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan proporsional se\u00e7ki sistemi partiyalar\u0131n inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259v\u0259zsiz mexanizmdir. Bununla bel\u0259, majoritar sistemin d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmal\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, se\u00e7ici il\u0259 birba\u015fa \u00fcnsiyy\u0259t v\u0259 cavabdehlik bu sistemd\u0259 daha g\u00fccl\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u0259n bel\u0259 hesab edir\u0259m ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Az\u0259rbaycanda qar\u0131\u015f\u0131q &#8211; y\u0259ni h\u0259m majoritar, h\u0259m proporsional sistemd\u0259n ibar\u0259t bir model t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, parlamentin 25%-i majoritar qaydada, 75%-i is\u0259 proporsional sisteml\u0259 &#8211; y\u0259ni deputatlar\u0131n say\u0131 bu \u015f\u0259kild\u0259 b\u00f6l\u00fcnm\u0259lidir. Bu yana\u015fma h\u0259m d\u00f6vl\u0259tin dayan\u0131ql\u0131 idar\u0259 olunmas\u0131na, h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n maraqlar\u0131n\u0131n daha dol\u011fun t\u0259msil olunmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Akif Na\u011f\u0131: \u201cG\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259m majoritar, h\u0259m d\u0259 proporsional sistemd\u0259n ibar\u0259t bir model t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r\u201d \u201c\u018fminlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bu g\u00fcn majoritar se\u00e7ki sistemi t\u0259msil\u00e7ilik se\u00e7ici il\u0259 \u00f6z se\u00e7diyi deputat aras\u0131nda h\u0259m \u0259laq\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u0259suliyy\u0259t yarad\u0131r\u201d. Bunu aprelin 24-d\u0259 Milli M\u0259clisin H\u00fcquq siyas\u0259ti v\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu komit\u0259sinin s\u0259dri \u018fli H\u00fcseynli deyib. \u018f.H\u00fcseynli bildirib ki, vaxtil\u0259 proporsional se\u00e7ki sistemind\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f v\u0259 deputat aras\u0131nda m\u0259suliyy\u0259t yox idi: \u201c101-ci madd\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 referendum ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 bizi \u00e7ox t\u0259nqid edirdil\u0259r. Bizim m\u0259ntiqimiz v\u0259 arqumentimiz is\u0259 sad\u0259 idi. Biz kims\u0259y\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 se\u00e7ilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn imkan&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":802689,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/de545f1ced920ceeca841613f9271550.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Akif Na\u011f\u0131: \u201cG\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 h\u0259m majoritar, h\u0259m d\u0259 proporsional sistemd\u0259n ibar\u0259t bir model t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r\u201d \u201c\u018fminlikl\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m ki, bu g\u00fcn majoritar se\u00e7ki sistemi t\u0259msil\u00e7ilik se\u00e7ici il\u0259 \u00f6z se\u00e7diyi deputat aras\u0131nda h\u0259m \u0259laq\u0259, h\u0259m d\u0259 m\u0259suliyy\u0259t yarad\u0131r\u201d. Bunu aprelin 24-d\u0259 Milli M\u0259clisin H\u00fcquq siyas\u0259ti v\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu komit\u0259sinin s\u0259dri \u018fli H\u00fcseynli deyib. \u018f.H\u00fcseynli bildirib ki, vaxtil\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/802688"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=802688"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/802688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":802690,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/802688\/revisions\/802690"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/802689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=802688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=802688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=802688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}