{"id":805771,"date":"2025-05-13T08:19:15","date_gmt":"2025-05-13T04:19:15","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=805771"},"modified":"2025-05-13T08:19:15","modified_gmt":"2025-05-13T04:19:15","slug":"maska-rejimi-qayida-bil%c9%99r-%c9%99haliy%c9%99-ciddi-x%c9%99b%c9%99rdarliq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=805771","title":{"rendered":"Maska rejimi qay\u0131da bil\u0259r &#8211; \u018fHAL\u0130Y\u018f C\u0130DD\u0130 X\u018fB\u018fRDARLIQ"},"content":{"rendered":"<h3><strong>\u0130ran yeni koronavirus dal\u011fas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib, Az\u0259rbaycana yay\u0131lma riski varm\u0131? &#8211; h\u0259kimd\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q<\/strong><\/h3>\n<p>\u0130ran\u0131n s\u0259hiyy\u0259 nazirinin m\u00fcavini \u018flirza R\u0259isi \u00f6lk\u0259d\u0259 yeni koronavirus infeksiyas\u0131 dal\u011fas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib. Musavat.com x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 \u201cAzad \u0130ran\u201d Telegram kanal\u0131 m\u0259lumat yay\u0131b. Nazir m\u00fcavini insanlar\u0131 maskalardan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. O, h\u0259m\u00e7inin ictimaiyy\u0259tin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda median\u0131 v\u0259 m\u0259scidl\u0259ri daha f\u0259al rol oynama\u011fa v\u0259 ictimaiyy\u0259ti bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ciddi yana\u015fma\u011fa s\u0259sl\u0259yib.<\/p>\n<p><strong>Bu n\u0259 virusdur? Az\u0259rbaycana da adlaya bil\u0259rmi?<\/strong><\/p>\n<p><em>Bu arada, Erm\u0259nistanda k\u0259skin respirator virus infeksiyalar\u0131na (ARVI) yoluxma hallar\u0131nda art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259m\u00e7inin A tipli qrip &#8211; H3N2 (\u201cHonkonq qripi\u201d), B tipli qrip v\u0259 COVID-19 hallar\u0131 da qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Erm\u0259nistan K\u0130V-i x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u0259tbuat xidm\u0259ti m\u0259lumat yay\u0131b.<\/em><\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259d\u0259 k\u0259skin respirator virus infeksiyalar\u0131 aras\u0131nda RS virusu (respirator sinsitial infeksiya), rinovirus v\u0259 koronavirus (SARS-COV-2) geni\u015f yay\u0131l\u0131b. Qeyd edilib ki, koronavirusla ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t stabill\u0259\u015fib. Oktyabr\u0131n 20-d\u0259n dekabr\u0131n 4-d\u0259k COV\u0130D-19-a 165 yoluxma hal\u0131 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir x\u0259b\u0259rd\u0259 is\u0259 bildirilir ki, Qrenlandiyan\u0131n buzlaqlar\u0131nda t\u0259xmin\u0259n 50 min il ya\u015f\u0131 olan canl\u0131 viruslardan biri oyanmaq \u00fczr\u0259dir. Viruslar d\u0259rin qatlarda deyil, buzlaqlar\u0131n s\u0259thind\u0259, mikroyosunlarla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 oldu\u011fu yerd\u0259 a\u015fkar edilib. Bu yosunlar buzun \u0259rim\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olaraq, mikroblar \u00fc\u00e7\u00fcn qida m\u00fchiti yarad\u0131r v\u0259 buz \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin x\u00fcsusi diqq\u0259tini Pandoravirus c\u0259lb edib ki, bu da \u0259ridikd\u0259n sonra am\u00f6bl\u0259r\u0259 yoluxa bil\u0259r. Onun \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc bir mikrometr\u0259 \u00e7at\u0131r v\u0259 genomu t\u0259xmin\u0259n 2,5 milyon nukleotidd\u0259n ibar\u0259tdir ki, bu da onu Yerd\u0259 m\u0259lum olan \u0259n b\u00f6y\u00fck viruslardan birin\u0259 \u00e7evirir.<\/p>\n<p><strong>Qeyd ed\u0259k ki, \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) ba\u015f direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus yeni pandemiya x\u0259b\u0259rdarl\u0131\u011f\u0131 etmi\u015fdi. O, n\u00f6vb\u0259ti pandemiyan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00e7ox g\u00f6zl\u0259tm\u0259y\u0259c\u0259yini demi\u015fdi: \u201cGec-tez yeni pandemiya ba\u015f ver\u0259c\u0259k v\u0259 bu n\u0259z\u0259ri risk deyil, epidemioloji \u0259minlikdir\u201d.<\/strong><\/p>\n<p>Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, yeni bir pandemiya 20 il sonra v\u0259 ya sabah da ola bil\u0259r: \u201cAmma bu ba\u015f ver\u0259c\u0259k v\u0259 h\u0259r halda, haz\u0131r olmal\u0131y\u0131q. R\u0259smi olaraq 7 milyon insan COV\u0130D-19-dan \u00f6ld\u00fc, lakin biz h\u0259qiqi r\u0259q\u0259min 20 milyon oldu\u011funu t\u0259xmin edirik. \u0130nsan itkisin\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq, pandemiya 10 trilyon dollardan \u00e7ox qlobal iqtisadi m\u0259hsulu m\u0259hv etdi\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/www.medicina.az\/uploads\/doctors\/2019-11-13-00-08-06FwXYvfvCjD7xMrpRWxKu_file.jpg\" alt=\"Medicina.az - Z\u00fclf\u00fcqar Yusifov - MD, F\u0130PP, C\u0130PS, TTT, \u0130nvaziv a\u011fr\u0131  m\u00fct\u0259x\u0259ssisi, fleboloq\" \/><\/p>\n<p>Bak\u0131 A\u011fr\u0131 Klinikas\u0131n\u0131n ba\u015f h\u0259kimi\u00a0<strong>Z\u00fclf\u00fcqar Yusifov<\/strong>\u00a0 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikrini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcb: \u201cSon vaxtlar m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 yeni viruslarla ba\u011fl\u0131 informasiyalar yay\u0131l\u0131r. Bu viruslar\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259ks\u0259riyy\u0259ti koronavirus ail\u0259sin\u0259 aiddir v\u0259 \u015ftamlar\u0131n k\u00f6k\u00fc k\u0259silm\u0259yib. Viruslar davam edir, mutasiyaya u\u011fray\u0131r v\u0259 \u0259lveri\u015fli \u015f\u0259rait yarand\u0131qda daha \u00e7ox insan\u0131 yoluxdurur. \u018fg\u0259r xat\u0131rlasaq, bu il \u0259rzind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif endemik sah\u0259l\u0259rd\u0259 virusa yoluxmalar\u0131n artmas\u0131 bar\u0259d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 siqnallar verilib\u201d.<\/p>\n<p>H\u0259kimin fikrinc\u0259, art\u0131q h\u0259m insanlar\u0131n, h\u0259m d\u0259 h\u00f6kum\u0259tl\u0259rin, tibb sah\u0259sinin bu c\u00fcr t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 art\u0131b: &#8220;X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 pandemiya d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ya\u015fanan ac\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 b\u00f6y\u00fck bir t\u0259la\u015f v\u0259 diqq\u0259t oyad\u0131b. Art\u0131q h\u0259r hans\u0131 bir infeksiya oca\u011f\u0131 yaranan kimi, bu, ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 siqnal\u0131 kimi q\u0259bul edilir. \u0130randan g\u0259l\u0259n x\u0259b\u0259rl\u0259r d\u0259 dediyimiz prosesin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Pandemiyalar tarix boyu ard\u0131c\u0131l t\u0259krarlanmay\u0131b. Bir ne\u00e7\u0259 onillikd\u0259n bir ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Amma bu prosesl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 c\u0259miyy\u0259tin yana\u015fmas\u0131 daha ehtiyatl\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bu o dem\u0259k deyil ki, s\u0259hl\u0259nkar yana\u015fmal\u0131y\u0131q. C\u0259miyy\u0259tin v\u0259 f\u0259rdl\u0259rin bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 olduqca vacibdir. Art\u0131q insanlar viruslar\u0131n yoluxma yollar\u0131 v\u0259 qorunma t\u0259dbirl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha m\u0259lumatl\u0131d\u0131r. Tibbi kontingent v\u0259 d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131 da bu istiqam\u0259td\u0259 daha \u00e7evik davranma\u011fa qadirdir. Bu g\u00fcn bir \u00e7ox insan maskadan istifad\u0259, sosial m\u0259saf\u0259nin qorunmas\u0131, \u015f\u0259xsi gigiyena t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259yin vacibliyini bilir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Z\u00fclf\u00fcqar Yusifov h\u0259m\u00e7inin vur\u011fulay\u0131r ki, insan orqanizmini m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzi olduqca vacibdir. \u0130dman h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri, sa\u011flam v\u0259 balansl\u0131 qidalanma, d\u00fczg\u00fcn yuxu rejimi &#8211; b\u00fct\u00fcn bunlar immun sistemin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259ndir. X\u00fcsusil\u0259 f\u0259sil d\u0259yi\u015fm\u0259l\u0259ri zaman\u0131, orqanizmd\u0259 adaptasiya v\u0259 readaptasiya prosesl\u0259ri ba\u015f verdiyind\u0259n, bu d\u0259st\u0259kl\u0259r\u0259 daha \u00e7ox ehtiyac duyulur.<\/strong><\/p>\n<p>Z\u00fclf\u00fcqar Yusifovun fikrinc\u0259, h\u0259r bir f\u0259rd yoluxmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lind\u0259n g\u0259l\u0259n h\u0259r \u015feyi etm\u0259lidir. Eyni zamanda tibb orqanlar\u0131n\u0131n verdiyi t\u0259limatlar, g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259r v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri t\u0259dbirl\u0259r kompleks \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u0259rs\u0259, yoluxmalar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: &#8220;Bu g\u00fcn d\u00fcnya olduqca dinamik bir m\u00fchitd\u0259 ya\u015fay\u0131r. \u00d6lk\u0259l\u0259raras\u0131 inteqrasiya, gedi\u015f-g\u0259li\u015f v\u0259 beyn\u0259lxalq u\u00e7u\u015flar\u0131n intensivliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 ist\u0259nil\u0259n bir regionda yaranan infeksiya oca\u011f\u0131 q\u0131sa zamanda dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259 yay\u0131la bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259, d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda qlobal \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 birg\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n rolu daha da aktualla\u015f\u0131r. Bel\u0259 qurumlar bu tip probleml\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynamal\u0131d\u0131r&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ran yeni koronavirus dal\u011fas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib, Az\u0259rbaycana yay\u0131lma riski varm\u0131? &#8211; h\u0259kimd\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q \u0130ran\u0131n s\u0259hiyy\u0259 nazirinin m\u00fcavini \u018flirza R\u0259isi \u00f6lk\u0259d\u0259 yeni koronavirus infeksiyas\u0131 dal\u011fas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib. Musavat.com x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 \u201cAzad \u0130ran\u201d Telegram kanal\u0131 m\u0259lumat yay\u0131b. Nazir m\u00fcavini insanlar\u0131 maskalardan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. O, h\u0259m\u00e7inin ictimaiyy\u0259tin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda median\u0131 v\u0259 m\u0259scidl\u0259ri daha f\u0259al rol oynama\u011fa v\u0259 ictimaiyy\u0259ti bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 ciddi yana\u015fma\u011fa s\u0259sl\u0259yib. Bu n\u0259 virusdur? Az\u0259rbaycana da adlaya bil\u0259rmi? Bu arada, Erm\u0259nistanda k\u0259skin respirator virus infeksiyalar\u0131na (ARVI) yoluxma hallar\u0131nda art\u0131m qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 h\u0259m\u00e7inin A tipli&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":805772,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2dba8936f9aca0ac781478349a3569a4.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130ran yeni koronavirus dal\u011fas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib, Az\u0259rbaycana yay\u0131lma riski varm\u0131? &#8211; h\u0259kimd\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q \u0130ran\u0131n s\u0259hiyy\u0259 nazirinin m\u00fcavini \u018flirza R\u0259isi \u00f6lk\u0259d\u0259 yeni koronavirus infeksiyas\u0131 dal\u011fas\u0131 bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edib. Musavat.com x\u0259b\u0259r verir ki, bu bar\u0259d\u0259 \u201cAzad \u0130ran\u201d Telegram kanal\u0131 m\u0259lumat yay\u0131b. Nazir m\u00fcavini insanlar\u0131 maskalardan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b. O, h\u0259m\u00e7inin ictimaiyy\u0259tin m\u0259lumatland\u0131r\u0131lmas\u0131nda median\u0131 v\u0259 m\u0259scidl\u0259ri daha&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/805771"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=805771"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/805771\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":805775,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/805771\/revisions\/805775"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/805772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=805771"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=805771"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=805771"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}