{"id":807724,"date":"2025-05-22T18:10:51","date_gmt":"2025-05-22T14:10:51","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=807724"},"modified":"2025-05-22T18:10:51","modified_gmt":"2025-05-22T14:10:51","slug":"az%c9%99rbaycan-ir%c9%99vana-qazi-t%c9%99yin-etdi-boyuk-qayidisa-start-verilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=807724","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan \u0130r\u0259vana Qaz\u0131 t\u0259yin etdi- B\u00f6y\u00fck qay\u0131d\u0131\u015fa START VER\u0130L\u0130R"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si tarixi q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259r\u0259k \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 postuna t\u0259yinat h\u0259yata ke\u00e7irib. Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n toplant\u0131s\u0131nda QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini Hac\u0131 B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259sin\u0259 se\u00e7ilib.<\/strong><\/p>\n<p>Daha sonra \u0130r\u0259van Qaz\u0131s\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiql\u0259nib. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259lik QM\u0130-nin binas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r gecikmi\u015f olsa da, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r bu add\u0131m tarixi \u0259n\u0259n\u0259nin b\u0259rpas\u0131na xidm\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdir olunmal\u0131d\u0131r. \u0130r\u0259van m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259h\u0259ri olub v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda \u0259sas islam m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u0130r\u0259vanda olub.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/qafqazislam.com\/uploads\/text_foto\/2016-03\/Char_dovru_1.jpg\" alt=\"\u00c7ar Rusiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 -\" \/><\/p>\n<p>Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, 19-cu \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqazda m\u00fcs\u0259lman dini idar\u0259l\u0259ri (\u0259vv\u0259l \u015fi\u0259 \u015eeyx\u00fclislaml\u0131q v\u0259 s\u00fcnni M\u00fcftilik h\u0259r biri ayr\u0131 qurum olsa da, sonradan idar\u0259l\u0259r birl\u0259\u015fdirildi \u2013 K.R.) yarad\u0131landa h\u0259r iki qurum t\u0259rkibind\u0259 Tiflis, \u0130r\u0259van, Yelizavetpol v\u0259 Bak\u0131 quberniyalar\u0131n\u0131n h\u0259r\u0259sind\u0259 1 m\u0259clis olmaqla 4 m\u0259clis var idi. Y\u0259ni \u0130r\u0259van Quberniyas\u0131nda h\u0259m d\u0259 m\u00fcs\u0259lman dini idar\u0259si \u2013 M\u0259clisi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Qafqaz\u0131n ilk \u015feyx\u00fclislamlar\u0131ndan biri \u015eeyx\u00fclislam Fazil \u0130r\u0259vani 1847-1852-ci ill\u0259rd\u0259 \u0130r\u0259vanda \u015feyx\u00fclislam olub.<\/p>\n<p>Ancaq \u0130r\u0259vanda \u015eeyx\u00fclislam v\u0259 dini m\u0259clisd\u0259n \u0259vv\u0259l \u201cm\u00fcs\u0259lman Dini \u015e\u0259ri\u0259t\u201d \u0130dar\u0259si f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. Bu idar\u0259y\u0259 \u018fkb\u0259r A\u011fa Axund Molla M\u0259h\u0259mm\u0259d o\u011flu ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131q edib. 1988-ci il \u00c7ar Rusiyas\u0131 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 210 m\u0259scid, 1902-ci ilin m\u0259lumat\u0131na \u0259sas\u0259n is\u0259 310 m\u0259scid olub. Bu m\u0259scidl\u0259rd\u0259n 8-i \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olub.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u0130r\u0259van h\u0259m d\u0259 islam m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olub. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n 1891-ci ild\u0259 \u0130r\u0259van quberniyas\u0131nda 28 m\u0259dr\u0259s\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib v\u0259 bu m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rd\u0259 637 t\u0259l\u0259b\u0259 t\u0259hsil al\u0131b.<\/p>\n<p>Q\u0259dim Az\u0259rbaycan \u015f\u0259h\u0259ri \u0130r\u0259van h\u0259m d\u0259 n\u00fcfuzlu islam aliml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015fhurdur, hans\u0131 ki. onlar\u0131n sora\u011f\u0131 h\u0259l\u0259 100-150 il \u0259vv\u0259l N\u0259c\u0259f kimi islam m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n g\u0259lirdi. Bunlar\u0131n aras\u0131nda Seyid \u018fli \u0130r\u0259vani, Ay\u0259tullah Haci \u015eeyx Yusif \u0130r\u0259vani, Ay\u0259tullah M\u0259h\u0259mm\u0259d bin M\u0259h\u0259mm\u0259d Baqir \u0130r\u0259vani, Ay\u0259tullah Seyid \u018fbd\u00fclm\u0259cid \u0130r\u0259vani, Ay\u0259tullah Mirz\u0259 \u018flia\u011fa \u0130r\u0259vani, Mirz\u0259 F\u0259zl\u0259li \u0130r\u0259vani kimi islam d\u00fcnyas\u0131nda n\u00fcfuzlu olan aliml\u0259r olub.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/photo\/975x540_2\/upload\/2020\/06\/05\/-71d7232b159134460568089030310429595.jpg\" alt=\"\u0130r\u0259van: Q\u0259dim Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131 - &quot;\u0130ki sahil&quot;\" \/><\/p>\n<p>\u0130r\u0259vanil\u0259r n\u0259slinin \u0259n parlaq n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rind\u0259n biri Ay\u0259tullah \u0259l-Uzma Mirz\u0259 \u018fli \u0130r\u0259vani olmu\u015fdur. M\u00fcct\u0259hid Ay\u0259tullah \u0259l-Uzma \u018fbd\u00fcl-H\u00fcseyn \u0130r\u0259vaninin o\u011flu, Ay\u0259tullah M\u0259h\u0259mm\u0259d Fazil \u0130r\u0259vaninin is\u0259 qarda\u015f\u0131 o\u011fludur. Mirz\u0259 \u018fli \u0130r\u0259vani 1884-c\u00fc ild\u0259 N\u0259c\u0259f \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib. D\u00f6vr\u00fcn\u00fcn n\u00fcfuzlu aliml\u0259rind\u0259n d\u0259rsl\u0259r al\u0131b. Ay\u0259tullah Mirz\u0259 \u018fli \u0130r\u0259vani 20 il \u00fcsul v\u0259 fiqh (\u0130slam h\u00fcququ) d\u0259rsl\u0259rinin xaric (ali) hiss\u0259l\u0259rini t\u0259dris edib. Onun t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri aras\u0131nda N\u0259c\u0259f elmi m\u0259rk\u0259zinin r\u0259hb\u0259rlik etmi\u015f Ay\u0259tullah Seyid \u018fb\u00fclqasim \u0259l-Xoyi (Xoyi d\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r \u2013 K.R.), Ay\u0259tullah Ruhullah Xomeyni, Ay\u0259tullah M\u0259r\u0259\u015fi N\u0259c\u0259fi, \u018fllam\u0259 T\u0259bat\u0259bayi, Mirz\u0259 \u018fli \u018fkb\u0259r T\u0259brizi, \u018fllam\u0259 \u018fmini, \u015eeyx M\u00fcct\u0259ba L\u0259nk\u0259rani v\u0259 dig\u0259r n\u00fcfuzlu islam ilahiyyat\u00e7\u0131lar\u0131, aliml\u0259r olub. Ay\u0259tullah Mirz\u0259 \u018fli \u0130r\u0259vani bu g\u00fcn d\u0259 t\u0259dris v\u0259saiti olan \u0130slam h\u00fcququna dair 5 \u0259s\u0259r yaz\u0131b.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, haz\u0131rda N\u0259c\u0259f \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ya\u015fayan \u0130r\u0259vanil\u0259r n\u0259slind\u0259n olan M\u0259h\u0259mm\u0259d Baqir \u0130r\u0259vani b\u00f6y\u00fck Ay\u0259tullahd\u0131r v\u0259 xaric d\u0259rsl\u0259ri deyir. 2021-ci ild\u0259 N\u0259c\u0259f \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 4 \u0259sas dini liderd\u0259n biri olan M\u0259h\u0259mm\u0259d S\u0259id Hakim d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdikd\u0259n sonra onun yerin\u0259 \u0259sas namiz\u0259dl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Baqir \u0130r\u0259vani olub.<\/p>\n<p>Ay\u0259tullah Baqir \u0130r\u0259vani N\u0259c\u0259fd\u0259 \u00f6z dini d\u0259ft\u0259rxanas\u0131n\u0131 yarad\u0131b v\u0259 haz\u0131rda N\u0259c\u0259f elmi H\u00f6vz\u0259sinin lideri olan Ay\u0259tullah Seyyid \u018fli Sistanid\u0259n sonra N\u0259c\u0259f m\u0259rk\u0259zinin lideri olma\u011fa \u0259sas namiz\u0259dl\u0259rd\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Ay\u0259tullah Baqir \u0130r\u0259vani 1949-cu ild\u0259 N\u0259c\u0259f \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259lib, milliy\u0259t\u0441\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131d\u0131r. O, Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrk dill\u0259rini bilir v\u0259 bu dill\u0259rd\u0259 x\u00fctb\u0259l\u0259r oxuyur. Baqir \u0130r\u0259vani \u0130raq\u0131n b\u00f6y\u00fck fiqh v\u0259 \u00fcsul alimi hesab edilir. Onun ustadlar\u0131 Ay\u0259tullah Xoyi, Ay\u0259tullah Baqir S\u0259dr, Ay\u0259tullah S\u0259id H\u0259kim v\u0259 Ay\u0259tullah Sistaninin \u00f6z\u00fc olub.<\/p>\n<p>N\u0259c\u0259f kimi d\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck islam m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birind\u0259 \u0130r\u0259vani soyadl\u0131 az\u0259rbaycanl\u0131 alimin olmas\u0131 bu q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259rin Az\u0259rbaycana m\u0259xsuslu\u011funu t\u0259sdiql\u0259y\u0259n faktlardan biridir. Bu g\u00fcn t\u0259sis olunan \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 is\u0259 nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r bu q\u0259dim irsin b\u0259rpa olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131md\u0131r. \u0130r\u0259van islam irsinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00f6yr\u0259nilib t\u0259bli\u011f olunmas\u0131 y\u0259qin ki. bundan sonra daha da intensivl\u0259\u015f\u0259r.<\/p>\n<p><strong>K\u0259nan R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flu,<\/strong><br \/>\n<strong>X\u00fcsusi olaraq Musavat.com \u00fc\u00e7\u00fcn<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si tarixi q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259r\u0259k \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 postuna t\u0259yinat h\u0259yata ke\u00e7irib. Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n toplant\u0131s\u0131nda QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini Hac\u0131 B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259sin\u0259 se\u00e7ilib. Daha sonra \u0130r\u0259van Qaz\u0131s\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiql\u0259nib. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259lik QM\u0130-nin binas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. M\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r gecikmi\u015f olsa da, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r bu add\u0131m tarixi \u0259n\u0259n\u0259nin b\u0259rpas\u0131na xidm\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdir olunmal\u0131d\u0131r. \u0130r\u0259van m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259h\u0259ri olub v\u0259 C\u0259nubi Qafqazda \u0259sas islam m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 \u0130r\u0259vanda olub. Arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, 19-cu \u0259srin 30-cu ill\u0259rind\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131 C\u0259nubi Qafqazda m\u00fcs\u0259lman dini idar\u0259l\u0259ri (\u0259vv\u0259l \u015fi\u0259 \u015eeyx\u00fclislaml\u0131q v\u0259 s\u00fcnni M\u00fcftilik h\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":807725,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",700,392,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",700,392,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",700,392,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca-652x365.jpg",652,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",640,358,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",700,392,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",700,392,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/08387f4da811d87b240ce5d1955219ca.jpg",700,392,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si tarixi q\u0259rar q\u0259bul ed\u0259r\u0259k \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 postuna t\u0259yinat h\u0259yata ke\u00e7irib. Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n toplant\u0131s\u0131nda QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini Hac\u0131 B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259sin\u0259 se\u00e7ilib. Daha sonra \u0130r\u0259van Qaz\u0131s\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiql\u0259nib. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259lik QM\u0130-nin binas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. M\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r gecikmi\u015f olsa da, nec\u0259 dey\u0259rl\u0259r bu add\u0131m tarixi \u0259n\u0259n\u0259nin b\u0259rpas\u0131na xidm\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdir olunmal\u0131d\u0131r.&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/807724"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=807724"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/807724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":807726,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/807724\/revisions\/807726"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/807725"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=807724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=807724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=807724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}