{"id":807771,"date":"2025-05-23T09:34:17","date_gmt":"2025-05-23T05:34:17","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=807771"},"modified":"2025-05-23T09:51:49","modified_gmt":"2025-05-23T05:51:49","slug":"seyx-m%c9%99scidl%c9%99r%c9%99-n%c9%99zar%c9%99ti-itirdi-turkiy%c9%99-modelin%c9%99-kecid","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=807771","title":{"rendered":"\u015eeyx m\u0259scidl\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259ti itirdi &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 modelin\u0259 ke\u00e7id"},"content":{"rendered":"<h3><strong>QM\u0130 \u0259sasnam\u0259ni t\u0259sdiql\u0259m\u0259kl\u0259 f\u0259tva ver\u0259n t\u0259\u015fkilata \u00e7evrildi; axund t\u0259yinat\u0131n\u0131n komit\u0259y\u0259 verilm\u0259si hans\u0131 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq &#8211; r\u0259y<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin (QM\u0130) \u018fsasnam\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik edilib. Bununla ba\u011fl\u0131 QM\u0130 s\u0259dri, \u015feyx\u00fclislam Allah\u015f\u00fck\u00fcr Pa\u015fazad\u0259 Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n may\u0131n 22-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda \u00f6z\u00fc bildirib. \u015eeyx qeyd edib ki, d\u0259yi\u015fiklik dini ibad\u0259t yerl\u0259rin\u0259 din xadiml\u0259rinin t\u0259yin olunmas\u0131 s\u0259lahiyy\u0259tinin Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sin\u0259 verilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u0130ndiy\u0259 kimi bu s\u0259lahiyy\u0259t QM\u0130-d\u0259 idi. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u201cDini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda\u201d Qanuna d\u0259yi\u015fiklikd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Q\u0259rar 2022-ci ild\u0259 haz\u0131rlan\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Haz\u0131rda Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dri Ramin M\u0259mm\u0259dovdur. Bundan sonra m\u0259scidl\u0259r\u0259 din xadiml\u0259rinin t\u0259yinat\u0131n\u0131 A.Pa\u015fazad\u0259 yox, R.M\u0259mm\u0259dov t\u0259sdiql\u0259y\u0259c\u0259k. Bu d\u0259yi\u015fiklik is\u0259 \u015eeyxin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>QM\u0130-nin s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131na g\u0259linc\u0259, \u0259slind\u0259 bu proses ill\u0259r \u00f6nc\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 2001-ci ild\u0259 yarad\u0131lan Dini Qurumlarla i\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si (DQDK) yava\u015f-yava\u015f bu sah\u0259y\u0259 n\u0259zar\u0259ti art\u0131rma\u011fa ba\u015flad\u0131. \u018fvv\u0259lc\u0259 t\u0259bli\u011fat v\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan komit\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t sonra d\u00f6vl\u0259tin strateji maraqlar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 olan dini t\u0259hsil m\u0259s\u0259l\u0259sini QM\u0130-nin \u0259lind\u0259n ald\u0131.<\/p>\n<p><strong>Bel\u0259 ki, 2018-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r QM\u0130-nin tabeliyind\u0259 olan Bak\u0131 \u0130slam Universiteti l\u0259\u011fv olundu v\u0259 \u0259v\u0259zind\u0259 DQDK-n\u0131n n\u0259zar\u0259t etdiyi \u0130lahiyyat \u0130nstitutu yarad\u0131ld\u0131. \u0130ndi is\u0259 art\u0131q qanuna edil\u0259n m\u00fcvafiq d\u0259yi\u015fiklikd\u0259n sonra Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si sad\u0259c\u0259 dini f\u0259tva v\u0259 \u0259lam\u0259tdar t\u0259qviml\u0259ri elan ed\u0259n ictimai t\u0259\u015fkilat kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, din xadiml\u0259rind\u0259n 5 imam, 14 imam m\u00fcavini v\u0259 4 qad\u0131n dini ayinl\u0259rin icra\u00e7\u0131s\u0131 v\u0259zif\u0259sin\u0259 t\u0259yinat al\u0131blar. Bu bar\u0259d\u0259 may\u0131n 21-d\u0259 komit\u0259 m\u0259lumat yay\u0131b.\u00a0 Bildirilib ki, komit\u0259 s\u0259dri Ramin M\u0259mm\u0259dov \u0130slam dinin\u0259 aid ibad\u0259t yerl\u0259rind\u0259 vakant v\u0259zif\u0259l\u0259rin tutulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ke\u00e7irilmi\u015f m\u00fcsahib\u0259l\u0259rd\u0259 u\u011fur qazanaraq t\u0259yinat alm\u0131\u015f din xadiml\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p>Qanuna \u0259sas\u0259n, din xadimi olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ali v\u0259 ya orta ixtisas dini t\u0259hsili \u015f\u0259rtdir. Ali dini m\u0259kt\u0259b v\u0259 ya m\u0259dr\u0259s\u0259-kollec bitirm\u0259mi\u015f bir adam\u0131n m\u0259scid\u0259 din xadimi t\u0259yin edilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyil. Prezidentin f\u0259rman\u0131 il\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin tabeliyind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f M\u0259n\u0259vi D\u0259y\u0259rl\u0259rin T\u0259bli\u011fi Fondu r\u0259smi t\u0259yinatl\u0131 din xadiml\u0259rin\u0259 ayl\u0131q maddi d\u0259st\u0259k verir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.qaynarinfo.az\/2024-11\/299750b81d57415ca90eef801064c41e350dbd4a87ea4bec304813104c4087f3cd1c380881b8da793a079698db966288ac369e6f67bd0bbbc6c2207e5403d1201666609101_fbf2a85fe2b751baa8307809ffc5cc1d1-jpg-jpg-jpg-jpg-jpg.jpg\" alt=\"qaynarinfo.az\" \/><\/p>\n<p><strong>K\u0259nan R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flu<\/strong><\/p>\n<p><strong>Dini m\u00f6vzular \u00fczr\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131-yazar K\u0259nan R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flunun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u0259slind\u0259 gecikmi\u015f b\u0259yanatd\u0131r:<\/strong>\u00a0\u201c\u00c7\u00fcnki 2022-ci ild\u0259n qanunvericilik d\u0259yi\u015fdirilib v\u0259 m\u0259scidl\u0259r\u0259 din xadimi t\u0259yinat\u0131 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n, m\u00fcvafiq komissiyada imtahandan ke\u00e7mi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259yin olunur. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, DQ\u0130DK-n\u0131n ruhani imtahan\u0131 komissiyas\u0131nda QM\u0130-nin d\u0259 t\u0259msil\u00e7isi i\u015ftirak edir, amma qanunla t\u0259yinat s\u0259lahiyy\u0259ti art\u0131q komit\u0259d\u0259dir. Daha \u0259vv\u0259l b\u00f6lg\u00fc bel\u0259 idi ki, m\u0259scidin icmas\u0131 komit\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n qeydiyyata al\u0131n\u0131r, m\u0259scid \u00f6z\u00fc is\u0259 tarixi abid\u0259dirs\u0259, M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin, deyils\u0259, b\u0259l\u0259diyy\u0259 v\u0259 ya d\u00f6vl\u0259tin balans\u0131nda olurdu\u201d.<\/p>\n<p><strong>K.R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flunun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, ruhani is\u0259 QM\u0130 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcvafiq icra orqanlar\u0131 il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131laraq t\u0259yin olunurdu:<\/strong>\u00a0\u201cAncaq art\u0131q bu qanun d\u0259yi\u015fib v\u0259 ruhani t\u0259yinat\u0131 da komit\u0259y\u0259 verilib. QM\u0130 is\u0259 Qaz\u0131lar \u015euras\u0131 v\u0259 Elmi &#8211; Dini \u015eura vasit\u0259sil\u0259 dini bayram v\u0259 \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 f\u0259tvalar verir, b\u00f6lg\u0259 qaz\u0131lar\u0131 t\u0259yin edir. Ancaq m\u0259scidl\u0259r \u0259sas\u0259n komit\u0259nin n\u0259zar\u0259tind\u0259dir. Bu daha \u00e7ox T\u00fcrkiy\u0259 modelli idar\u0259\u00e7ilikdir. Art\u0131q bizd\u0259 d\u0259 t\u0259tbiq olunur\u201d.<\/p>\n<p><strong>T\u0259hlil\u00e7i bu model\u0259 ke\u00e7idin m\u00fcsb\u0259t v\u0259 m\u0259nfi t\u0259r\u0259fl\u0259ri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr:<\/strong>\u00a0\u201cM\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fi b\u0259li, t\u0259yinatlar\u0131n bir m\u0259rk\u0259zd\u0259n h\u0259yat ke\u00e7irilm\u0259si, \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f, s\u0259n\u0259di olan ruhanil\u0259rin t\u0259yin olunmas\u0131d\u0131r. Y\u0259ni \u0259n az\u0131 \u0259vv\u0259lki p\u0259rak\u0259nd\u0259lik yoxdur. M\u0259nfiliyi is\u0259 odur ki, m\u0259scidl\u0259r art\u0131q bir d\u00f6vl\u0259t qurumuna \u00e7evrilir, din xadiml\u0259rinin b\u0259z\u0259n n\u0259inki h\u0259min b\u00f6lg\u0259, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, icma il\u0259 h\u0259r hans\u0131 ba\u011f\u0131 olmur. Bu da m\u0259scidl\u0259rin d\u00f6vl\u0259t idar\u0259si kimi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259sidir. N\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 50-60-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 s\u00fcr\u0259tli camaatla\u015fmaya, y\u0259ni m\u0259scidd\u0259n k\u0259narda &#8220;yeralt\u0131&#8221; camaatla\u015fmaya g\u0259tirdi. Bu m\u0259nada m\u0259nfi t\u0259r\u0259fi \u0259n az\u0131 indi bilinm\u0259s\u0259 d\u0259, yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. H\u00f6kum\u0259t m\u0259scidl\u0259r\u0259 tam n\u0259zar\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tamam\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fcl\u0259\u015fdirir, bu da \u0259hali, sad\u0259 dindarlarla m\u0259scidl\u0259r aras\u0131nda m\u0259saf\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Dediyim kimi, bunun n\u0259tic\u0259si indi olmasa da yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 daha qabar\u0131q \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xacaq&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Onun fikrinc\u0259, QM\u0130 r\u0259smi olmasa da, qeyri-r\u0259smi d\u00f6vl\u0259tin n\u0259zar\u0259tind\u0259 bir qurum idi:<\/strong>\u00a0\u201c\u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f inzibati dini m\u0259rk\u0259zdir. Bununla bel\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada tam olaraq d\u00f6vl\u0259t qurumu olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259scidl\u0259rin onun n\u0259zar\u0259tind\u0259 qalmas\u0131 daha effektiv idi. Lakin QM\u0130 \u00f6t\u0259n d\u00f6vrd\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n i\u015fi tam olaraq yerin\u0259 yetir\u0259 bilm\u0259di, n\u0259tic\u0259d\u0259 h\u00f6kum\u0259t d\u0259 bunu \u0259sas alaraq s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri \u00f6z \u0259lin\u0259 c\u0259ml\u0259di\u201d.<\/p>\n<p><strong>Emil SALAMO\u011eLU,<\/strong><br \/>\n<strong>\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>QM\u0130 \u0259sasnam\u0259ni t\u0259sdiql\u0259m\u0259kl\u0259 f\u0259tva ver\u0259n t\u0259\u015fkilata \u00e7evrildi; axund t\u0259yinat\u0131n\u0131n komit\u0259y\u0259 verilm\u0259si hans\u0131 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq &#8211; r\u0259y Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin (QM\u0130) \u018fsasnam\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik edilib. Bununla ba\u011fl\u0131 QM\u0130 s\u0259dri, \u015feyx\u00fclislam Allah\u015f\u00fck\u00fcr Pa\u015fazad\u0259 Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n may\u0131n 22-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda \u00f6z\u00fc bildirib. \u015eeyx qeyd edib ki, d\u0259yi\u015fiklik dini ibad\u0259t yerl\u0259rin\u0259 din xadiml\u0259rinin t\u0259yin olunmas\u0131 s\u0259lahiyy\u0259tinin Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sin\u0259 verilm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. \u0130ndiy\u0259 kimi bu s\u0259lahiyy\u0259t QM\u0130-d\u0259 idi. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u201cDini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131 haqq\u0131nda\u201d Qanuna d\u0259yi\u015fiklikd\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Q\u0259rar 2022-ci ild\u0259 haz\u0131rlan\u0131b. Haz\u0131rda Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dri&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":807772,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",668,400,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",668,400,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",668,400,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38-610x365.jpg",610,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",640,383,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",668,400,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",668,400,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/870f29428e786d3c2e189c00d8a48f38.jpg",668,400,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"QM\u0130 \u0259sasnam\u0259ni t\u0259sdiql\u0259m\u0259kl\u0259 f\u0259tva ver\u0259n t\u0259\u015fkilata \u00e7evrildi; axund t\u0259yinat\u0131n\u0131n komit\u0259y\u0259 verilm\u0259si hans\u0131 d\u0259yi\u015fikliy\u0259 s\u0259b\u0259b olacaq &#8211; r\u0259y Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin (QM\u0130) \u018fsasnam\u0259sind\u0259 d\u0259yi\u015fiklik edilib. Bununla ba\u011fl\u0131 QM\u0130 s\u0259dri, \u015feyx\u00fclislam Allah\u015f\u00fck\u00fcr Pa\u015fazad\u0259 Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n may\u0131n 22-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda \u00f6z\u00fc bildirib. \u015eeyx qeyd edib ki, d\u0259yi\u015fiklik dini ibad\u0259t yerl\u0259rin\u0259 din xadiml\u0259rinin t\u0259yin olunmas\u0131 s\u0259lahiyy\u0259tinin Dini Qurumlarla \u0130\u015f&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/807771"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=807771"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/807771\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":807807,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/807771\/revisions\/807807"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/807772"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=807771"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=807771"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=807771"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}