{"id":808046,"date":"2025-05-24T11:33:27","date_gmt":"2025-05-24T07:33:27","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=808046"},"modified":"2025-05-24T11:33:27","modified_gmt":"2025-05-24T07:33:27","slug":"oz-dovrunun-isid-i-dagilmis-ssri-ni-b%c9%99rpa-etm%c9%99y%c9%99-15-respublikanin-nec%c9%99si-h%c9%99-dey%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=808046","title":{"rendered":"\u00d6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0130\u015e\u0130D-i \u2013 Da\u011f\u0131lm\u0131\u015f SSR\u0130-ni b\u0259rpa etm\u0259y\u0259 15 respublikan\u0131n ne\u00e7\u0259si \u201ch\u0259\u201d dey\u0259r?"},"content":{"rendered":"<p>Rusiyal\u0131 siyas\u0259t\u00e7il\u0259r, aliml\u0259r, ictimai xadiml\u0259r d\u00f6n\u00fcb-dola\u015f\u0131b deyirl\u0259r: \u201cSSR\u0130 qanunsuz da\u011f\u0131l\u0131b\u201d.<br \/>\nAx\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 bu s\u00f6z\u00fc RF prezidenti Vladimir Putinin m\u00fc\u015faviri Anton Kobyakov deyib. Ondan \u0259vv\u0259l Duma deputatlar\u0131n\u0131n b\u0259zil\u0259ri demi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u00d6z\u00fcn\u00fc v\u0259 partiyas\u0131n\u0131 \u201cliberal-demokrat\u201d adland\u0131ran rus nasisti Vladimir Jirinovski is\u0259 bu kimi fikirl\u0259ri h\u0259l\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk vaxtlarda s\u00f6yl\u0259yirdi.<\/p>\n<p>Tutaq ki, iddia edil\u0259nl\u0259r d\u00fczd\u00fcr: SSR\u0130 do\u011frudan da qanunsuz da\u011f\u0131l\u0131b. Bu iddiaya qar\u015f\u0131 birinci arqument budur: b\u0259s bu ittifaq \u00f6z\u00fc qanuni \u201cdo\u011fulmi\u015f\u201d idimi?<\/p>\n<p>Bel\u0259 iddialar var ki, m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131n SSR\u0130 adlanan ittifaq d\u00f6vl\u0259tind\u0259n ayr\u0131lmas\u0131 xalq referendumu \u0259sas\u0131nda ba\u015f verm\u0259liyidi.<\/p>\n<p>M\u0259g\u0259r SSR\u0130 yarananda bu ittifaqa daxil olan respublikalar\u0131n \u0259halisi referendumda SSR\u0130 adl\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259sis etm\u0259k v\u0259 ya ona qo\u015fulmaq haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul etmi\u015fdil\u0259r? Bel\u0259 \u015fey olmay\u0131b.<\/p>\n<p>Rusiya dini, dili, m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, tarixi f\u0259rqli olan etnoslar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6y\u00fck \u0259razil\u0259ri i\u015f\u011fal edib, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 milli m\u0259nsubiyy\u0259t\u0259 dayanan respublikalar v\u0259 muxtar qurumlar yarad\u0131b, sonra onlar\u0131n bir hiss\u0259sini b\u00f6y\u00fck \u0259raziy\u0259 v\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 insan resursuna malik olduqlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ittifaq subyektin\u0259 \u00e7evirib.<br \/>\nAncaq he\u00e7 bir halda m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131n \u0259halisi SSR\u0130 adlanan d\u00f6vl\u0259t\u0259 k\u00f6n\u00fcll\u00fc, xalq s\u0259sverm\u0259si \u0259sas\u0131nda qo\u015fulmay\u0131blar. H\u0259tta sovetl\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 kollektivl\u0259\u015fm\u0259y\u0259 k\u00fctl\u0259vi m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259katlar\u0131 olub.<\/p>\n<p>Moskvadan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n qo\u015funlar is\u0259 Az\u0259rbaycan, G\u00fcrc\u00fcstan, Erm\u0259nistan, Orta Asiya, Ukrayna, Moldova v\u0259 Kr\u0131mda k\u00fctl\u0259vi q\u0259tll\u0259r t\u00f6r\u0259d\u0259r\u0259k m\u00fcqavim\u0259t h\u0259r\u0259katlar\u0131n\u0131 zorak\u0131l\u0131qla da\u011f\u0131d\u0131b, ba\u015fs\u0131z v\u0259 \u0259liyal\u0131n qalm\u0131\u015f xalqlar\u0131 silah v\u0259 qandal g\u00fcc\u00fcn\u0259 ram edibl\u0259r.<\/p>\n<p>Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 apar\u0131lan amans\u0131z repressiyalar yen\u0259 d\u0259 bu xalqlar\u0131n aktiv kadrlar\u0131n\u0131n, ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n m\u0259hv edilm\u0259si il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunub. Bel\u0259c\u0259, Moskva \u00f6z h\u00f6kmran irad\u0259sini yerli xalqlara zorla q\u0259bul etdirib.<br \/>\nAncaq m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259y\u0259 \u00e7evrilmi\u015f xalqlarda milli \u00f6z\u00fcn\u00fcd\u0259rk prosesi \u0259vv\u0259l-ax\u0131r getm\u0259li, k\u00fctl\u0259vil\u0259\u015fm\u0259liydi v\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rinin sonunda bel\u0259 d\u0259 oldu.<\/p>\n<p>\u018fslind\u0259 bel\u0259 bir proses Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 Qafqaz regionundak\u0131 respublikalarda h\u0259l\u0259 \u00f6t\u0259n \u0259srin 60-c\u0131 ill\u0259rind\u0259n ba\u015flanm\u0131\u015f, f\u0259q\u0259t Kremlin irad\u0259si il\u0259 be\u015fiyind\u0259c\u0259 bo\u011fulmu\u015fdu.<\/p>\n<p>40 il \u00f6nc\u0259 is\u0259 bu proses yenid\u0259n ba\u015fland\u0131 v\u0259 5-6 ilin i\u00e7ind\u0259 SSR\u0130-nin sonunu g\u0259tirdi.<\/p>\n<p>SSR\u0130 masa \u00fcz\u0259rind\u0259ki x\u0259rit\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f s\u00fcni d\u00f6vl\u0259t idi. Din, dil, tarix, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f, t\u0259hsil, savad, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, m\u0259d\u0259niyy\u0259t bax\u0131m\u0131ndan bu q\u0259d\u0259r f\u0259rql\u0259n\u0259n xalqlar\u0131n bir d\u00f6vl\u0259td\u0259 birl\u0259\u015fm\u0259si yaln\u0131z zor v\u0259 hiyl\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u0259 m\u00fcmk\u00fcn idi.<\/p>\n<p>H\u0259m d\u0259 onlar\u0131 bir arada uzun m\u00fcdd\u0259t tutmaq \u00fc\u00e7\u00fcn vaxta\u015f\u0131r\u0131 zor t\u0259tbiq etm\u0259k laz\u0131m idi. Bo\u015f buraxan kimi, ham\u0131s\u0131 \u00f6z \u201cmilli m\u0259nzill\u0259r\u201din\u0259 da\u011f\u0131l\u0131\u015facad\u0131lar.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/8941b98062e59052b2a2e37f9a771805.jpg\" alt=\"ssri-1.JPG (51 KB)\" width=\"724\" height=\"474\" \/><\/p>\n<p>Sonda Kreml 4 epizodda (Almat\u0131, Tiflis, Bak\u0131, Viln\u00fcs) zor t\u0259tbiq ed\u0259r\u0259k, q\u0131r\u011f\u0131n t\u00f6r\u0259ts\u0259 d\u0259, da\u011f\u0131lma prosesinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bilm\u0259di. 1991-ci ilin mart\u0131nda SSR\u0130-nin saxlanmas\u0131 haqq\u0131nda b\u00fct\u00fcn ittifaq \u0259razisind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n referenduma 6 m\u00fctt\u0259fiq respublika qat\u0131lmad\u0131 v\u0259 bu, Kreml \u00fc\u00e7\u00fcn fiasko dem\u0259k idi.<br \/>\nSSR\u0130-ni is\u0259 s\u0131rf onu t\u0259sis ed\u0259n respublikalar \u2013 Rusiya, Ukrayna v\u0259 Belarus s\u00fcquta u\u011fratd\u0131.<\/p>\n<p>Bundan \u0259vv\u0259l dig\u0259r milli respublikalar\u0131n parlamentl\u0259ri m\u00fcst\u0259qillik haqq\u0131nda konstitusiya akt\u0131 q\u0259bul etmi\u015fdil\u0259r, amma son s\u00f6z bu respublikalara m\u0259xsus idi v\u0259 onlar da \u00f6z s\u00f6zl\u0259rini dedil\u0259r.<\/p>\n<p>Ayr\u0131lma q\u0259rar\u0131 q\u0259bul ed\u0259n parlamentl\u0259rin legitim olmas\u0131na g\u0259linc\u0259, h\u0259min respublikalarda SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ke\u00e7irilmi\u015f se\u00e7kil\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259ri Moskva t\u0259r\u0259find\u0259n qeyd-\u015f\u0259rtsiz t\u0259sdiql\u0259nmi\u015fdi, y\u0259ni ali sovetl\u0259rin legitimliyi m\u00fcbahis\u0259 predmeti ola bilm\u0259zdi. Onlar\u0131 sovet xalq\u0131 se\u00e7mi\u015fdi. O d\u00f6vrd\u0259 se\u00e7ki el\u0259 ke\u00e7irilirdi, Moskvadan kimi haradan namiz\u0259d g\u00f6st\u0259rirdil\u0259rs\u0259, h\u0259min adam oradan se\u00e7ilirdi. M\u00fctt\u0259fiq respublikalardak\u0131 b\u00fct\u00fcn parlamentl\u0259ri Moskva se\u00e7mi\u015fdi v\u0259 onlar sonda Moskvadan imtina etdil\u0259r.<\/p>\n<p>Yen\u0259 s\u00f6hb\u0259tin ba\u015f\u0131na qay\u0131daq v\u0259 ehtimal ed\u0259k ki, SSR\u0130 ger\u00e7\u0259kd\u0259n d\u0259 qanunsuz da\u011f\u0131l\u0131b. \u0130ndi bu \u201chaqs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, \u0259dal\u0259tsizliyi\u201d b\u0259rpa etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn 15 m\u00fctt\u0259fiq respublika b\u0259rab\u0259r t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rm\u0259li deyilmi? Baxaq, g\u00f6r\u0259k, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 Tacikistan d\u00fc\u015f\u00fcb SSR\u0130-ni b\u0259rpa etm\u0259k ist\u0259yirmi? B\u0259lk\u0259 Qazax\u0131stan, T\u00fcrkm\u0259nistan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan o fikird\u0259dir? Baltikyan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259km\u0259y\u0259k he\u00e7, onlar\u0131n ad\u0131 SSR\u0130 respublikalar\u0131 idi, \u00f6zl\u0259ri \u00f6z bildikl\u0259ri kimi ya\u015fay\u0131rd\u0131lar v\u0259 Moskvan\u0131 g\u00f6r\u0259n g\u00f6zl\u0259ri yox idi. Qafqaz \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00fc\u00e7\u00fc d\u0259 SSR\u0130-ni b\u0259rpa etm\u0259k x\u0259yal\u0131nda deyil. Zat\u0259n, SSR\u0130-d\u0259n ayr\u0131lmaq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fc ilk olaraq Erm\u0259nistan qald\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Ukrayna il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 ayd\u0131nd\u0131r. Moldova da h\u0259l\u0259 1991-ci ilin mart\u0131nda SSR\u0130-nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n lehin\u0259 olub.<\/p>\n<p>Yerd\u0259 qal\u0131r Rusiya v\u0259 Belarus. Bel\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, m\u0259hz onlar SSR\u0130-ni b\u0259rpa etm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. Onlar bunu dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259ri yenid\u0259n i\u015f\u011fal etm\u0259k yoluyla h\u0259yata le\u00e7irm\u0259k ist\u0259yirl\u0259rs\u0259, bu, \u201ck\u00f6n\u00fcll\u00fc birlik\u201d olacaqm\u0131? Xeyr. Bu, Rusiyan\u0131n h\u0259min xalqlara qar\u015f\u0131 yeritdiyi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc i\u015f\u011fal\u00e7\u0131l\u0131q (birinci \u00e7ar d\u00f6n\u0259mind\u0259, ikinci bol\u015fevikl\u0259rin epoxas\u0131nda olub) kampaniya olacaq.<\/p>\n<p>SSR\u0130 abreviaturas\u0131n\u0131n a\u00e7mas\u0131ndak\u0131 \u201csovet sosialist\u201d s\u00f6zl\u0259ri nec\u0259 olacaq b\u0259s? Rusiyan\u0131n milyarder kapitalistl\u0259ri v\u0259 oliqarx m\u0259murlar\u0131 hakimiyy\u0259ti yenid\u0259n sovetl\u0259r\u0259, zavod v\u0259 fabrikl\u0259ri f\u0259hl\u0259l\u0259r\u0259, torpaqlar\u0131 k\u0259ndlil\u0259r\u0259 qaytaracaqlar?<\/p>\n<p>Bu x\u00fcsusda hans\u0131 istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259lirs\u0259n, yol qanqall\u0131\u011fa v\u0259 absurda apar\u0131r.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, \u201cSSR\u0130 qanunsuz da\u011fl\u0131b\u201d ifad\u0259si i\u015fl\u0259tm\u0259k neo-imperiya ambisiyas\u0131n\u0131n t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr v\u0259 olduqca t\u0259hl\u00fck\u0259lidir.<\/p>\n<p>SSR\u0130 \u00f6z d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn m\u00fcasir \u0130\u015e\u0130D kimi bir qurulu\u015fu olub, onun ist\u0259nil\u0259n formada da\u011f\u0131lmas\u0131, da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 qanuna, h\u0259tta ilahi \u0259dal\u0259t\u0259 d\u0259 uy\u011fun idi.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"news-author text-left\"><a href=\"https:\/\/musavat.com\/author\/xalid-kazimli_38\"><img class=\"img-responsive img-author\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/authors\/thumbnails\/7b4a53a5a5343a43be46eaabb8cf36a0.jpg\" \/>Xalid KAZIMLI<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rusiyal\u0131 siyas\u0259t\u00e7il\u0259r, aliml\u0259r, ictimai xadiml\u0259r d\u00f6n\u00fcb-dola\u015f\u0131b deyirl\u0259r: \u201cSSR\u0130 qanunsuz da\u011f\u0131l\u0131b\u201d. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 bu s\u00f6z\u00fc RF prezidenti Vladimir Putinin m\u00fc\u015faviri Anton Kobyakov deyib. Ondan \u0259vv\u0259l Duma deputatlar\u0131n\u0131n b\u0259zil\u0259ri demi\u015fdi. \u00d6z\u00fcn\u00fc v\u0259 partiyas\u0131n\u0131 \u201cliberal-demokrat\u201d adland\u0131ran rus nasisti Vladimir Jirinovski is\u0259 bu kimi fikirl\u0259ri h\u0259l\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk vaxtlarda s\u00f6yl\u0259yirdi. Tutaq ki, iddia edil\u0259nl\u0259r d\u00fczd\u00fcr: SSR\u0130 do\u011frudan da qanunsuz da\u011f\u0131l\u0131b. Bu iddiaya qar\u015f\u0131 birinci arqument budur: b\u0259s bu ittifaq \u00f6z\u00fc qanuni \u201cdo\u011fulmi\u015f\u201d idimi? Bel\u0259 iddialar var ki, m\u00fctt\u0259fiq respublikalar\u0131n SSR\u0130 adlanan ittifaq d\u00f6vl\u0259tind\u0259n ayr\u0131lmas\u0131 xalq referendumu \u0259sas\u0131nda ba\u015f verm\u0259liyidi. M\u0259g\u0259r SSR\u0130 yarananda bu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":808047,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",720,405,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",720,405,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",720,405,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",720,405,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",720,405,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e05ae2a711dc1356b4c1b4b9aa644cd7.jpg",720,405,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Rusiyal\u0131 siyas\u0259t\u00e7il\u0259r, aliml\u0259r, ictimai xadiml\u0259r d\u00f6n\u00fcb-dola\u015f\u0131b deyirl\u0259r: \u201cSSR\u0130 qanunsuz da\u011f\u0131l\u0131b\u201d. Ax\u0131r\u0131nc\u0131 d\u0259f\u0259 bu s\u00f6z\u00fc RF prezidenti Vladimir Putinin m\u00fc\u015faviri Anton Kobyakov deyib. Ondan \u0259vv\u0259l Duma deputatlar\u0131n\u0131n b\u0259zil\u0259ri demi\u015fdi. \u00d6z\u00fcn\u00fc v\u0259 partiyas\u0131n\u0131 \u201cliberal-demokrat\u201d adland\u0131ran rus nasisti Vladimir Jirinovski is\u0259 bu kimi fikirl\u0259ri h\u0259l\u0259 SSR\u0130-nin da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk vaxtlarda s\u00f6yl\u0259yirdi. Tutaq ki, iddia edil\u0259nl\u0259r d\u00fczd\u00fcr: SSR\u0130 do\u011frudan da&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808046"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=808046"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808046\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":808048,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808046\/revisions\/808048"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/808047"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=808046"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=808046"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=808046"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}