{"id":808053,"date":"2025-05-24T11:39:05","date_gmt":"2025-05-24T07:39:05","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=808053"},"modified":"2025-05-24T11:39:05","modified_gmt":"2025-05-24T07:39:05","slug":"ir%c9%99van-qaziligi-geri-donur-erm%c9%99nil%c9%99r-t%c9%99svisd%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=808053","title":{"rendered":"\u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 geri d\u00f6n\u00fcr &#8211; erm\u0259nil\u0259r t\u0259\u015fvi\u015fd\u0259"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<h4><strong>Bu q\u0259rar C\u0259nubi Qafqazda dini v\u0259 ictimai identitetin b\u0259rpas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 hans\u0131 t\u0259sirl\u0259ri do\u011furacaq? &#8211; r\u0259yl\u0259r<\/strong><\/h4>\n<p><strong>X\u0259b\u0259r verdiyimiz kimi, may\u0131n 22-d\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul olunub. Dig\u0259r q\u0259rarla QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 t\u0259yin edilib. Daha sonra \u0130r\u0259van Qaz\u0131s\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiql\u0259nib. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259lik QM\u0130-nin binas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k.<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan\u0131n dini, h\u00fcquqi v\u0259 ictimai tarixind\u0259 qaz\u0131l\u0131q institutu m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. Qaz\u0131 &#8211; \u0130slam h\u00fcququ \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, \u015f\u0259ri\u0259t qanunlar\u0131 \u0259sas\u0131nda h\u00f6km \u00e7\u0131xaran, c\u0259miyy\u0259tin dini v\u0259 h\u00fcquqi i\u015fl\u0259rini t\u0259nziml\u0259y\u0259n \u015f\u0259xsdir. Tarixi Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131ndan olan \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259ri d\u0259 uzun \u0259srl\u0259r boyu bu \u0259n\u0259n\u0259nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 m\u00fch\u00fcm m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259n biri olub. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0259n \u0130r\u0259van xanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259 sonralar \u00c7ar Rusiyas\u0131 t\u0259rkibind\u0259ki ill\u0259rd\u0259 b\u00f6lg\u0259nin m\u00fcs\u0259lman \u0259halisi \u00fc\u00e7\u00fcn dini v\u0259 h\u00fcquqi f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rib. Qaz\u0131l\u0131q vasit\u0259sil\u0259 nikah, bo\u015fanma, miras b\u00f6lg\u00fcs\u00fc, torpaq m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri v\u0259 dig\u0259r ictimai-m\u0259d\u0259ni hadis\u0259l\u0259r \u015f\u0259ri\u0259t qanunlar\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259nziml\u0259nirdi. Erm\u0259nil\u0259rin 1828-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq b\u00f6lg\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259d\u0259-baba torpaqlar\u0131ndan s\u0131x\u0131\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini d\u0259 zamanla z\u0259ifl\u0259dib. Lakin 20-ci \u0259srin ortalar\u0131nda bu v\u0259zif\u0259 yenid\u0259n r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 b\u0259rpa edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p><strong>SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 din\u0259 m\u00fcnasib\u0259t r\u0259smi olaraq repressiv idi. Buna baxmayaraq, 1944-c\u00fc ild\u0259 Zaqafqaziya M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259sinin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 dini strukturlar m\u00fc\u0259yy\u0259n q\u0259d\u0259r b\u0259rpa olundu. Bu idar\u0259nin n\u0259zdind\u0259 \u0130r\u0259van-Nax\u00e7\u0131van b\u00f6lg\u0259sini \u0259hat\u0259 ed\u0259n qaz\u0131l\u0131q f\u0259aliyy\u0259ti d\u0259 t\u0259sis edildi.<\/strong><\/p>\n<p>1970-1980-ci ill\u0259rd\u0259 bu qaz\u0131l\u0131q v\u0259zif\u0259sini bu g\u00fcn Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin r\u0259hb\u0259ri olan \u015eeyx\u00fclislam Allah\u015f\u00fck\u00fcr Pa\u015fazad\u0259 icra edib. O, 1978-1979-cu ill\u0259rd\u0259 b\u00f6lg\u0259d\u0259 olan 300-d\u0259n art\u0131q m\u0259scidi, ziyar\u0259tgah\u0131, pir v\u0259 dini irs abid\u0259l\u0259rini qar\u0131\u015f-qar\u0131\u015f g\u0259zmi\u015f, soyda\u015flar\u0131m\u0131zla \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olub, dini irsimizin s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p>Tarixi \u0130r\u0259van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259 \u0259traf k\u0259ndl\u0259rd\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lara m\u0259xsus y\u00fczl\u0259rl\u0259 m\u0259scid v\u0259 dini obyekt olub. M\u0259\u015fhur C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi, Hac\u0131 Novruz\u0259li b\u0259y m\u0259scidi, T\u0259p\u0259ba\u015f\u0131 m\u0259scidi v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri bu qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n n\u0259zar\u0259tind\u0259 olub, \u0259hali \u00fc\u00e7\u00fcn dini v\u0259 ictimai m\u0259rk\u0259z rolunu oynay\u0131b.<\/p>\n<p>Lakin 1988-ci ild\u0259n sonra Erm\u0259nistan\u0131n monoetnik d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n tamamil\u0259 deportasiya olunmas\u0131 bu m\u0259scidl\u0259rin d\u0259 taleyini d\u0259yi\u015fib. Onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti da\u011f\u0131d\u0131l\u0131b, b\u0259zil\u0259ri is\u0259 t\u0259hqiramiz m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 &#8211; anbar, i\u00e7ki d\u00fckan\u0131 v\u0259 ya muzey kimi istifad\u0259 olunub. C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin fars m\u0259scidi kimi t\u0259qdim edilm\u0259si is\u0259 tarix\u0259 v\u0259 dini kimliy\u0259 qar\u015f\u0131 saxtakarl\u0131\u011f\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p><strong>\u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdiril\u0259n m\u0259scidl\u0259r, Quran n\u00fcsx\u0259l\u0259ri v\u0259 \u0259lyazmalar\u0131n bir qismi ya xaric\u0259 apar\u0131l\u0131b, ya da h\u0259rraclarda sat\u0131l\u0131b. Bu, t\u0259kc\u0259 dini-m\u0259d\u0259ni deyil, h\u0259m d\u0259 milli yadda\u015f\u0131m\u0131za qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lmi\u015f vandalizm akt\u0131d\u0131r. Erm\u0259nistan\u0131n bu barbar h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri fonunda Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti, x\u00fcsus\u0259n Heyd\u0259r \u018fliyev Fondunun d\u0259st\u0259yi il\u0259 azad olunmu\u015f Qaraba\u011fda b\u00fct\u00fcn dinl\u0259r\u0259 aid ibad\u0259t m\u0259kanlar\u0131n\u0131 b\u0259rpa edir. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n multikultural d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 sadiqliyinin v\u0259 dini-m\u0259d\u0259ni \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131na y\u00f6n\u0259lmi\u015f siyas\u0259tinin g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/strong><\/p>\n<p>Onu da n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7atd\u0131raq ki, \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 t\u0259kc\u0259 dini bir v\u0259zif\u0259 deyildi &#8211; o h\u0259m d\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi irsimizin qorunmas\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n kimliyinin ya\u015fad\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm tarixi rol oynay\u0131b. Bu g\u00fcn h\u0259min qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti v\u0259 \u015fahidliyi biz\u0259 Q\u0259rbi Az\u0259rbaycandak\u0131 irsimizin miqyas\u0131n\u0131, ona qar\u015f\u0131 t\u00f6r\u0259dilmi\u015f zorak\u0131l\u0131qlar\u0131 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t\u0259 t\u0259qdim etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm arqumentl\u0259r verir. Bu bax\u0131mdan, \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n dini v\u0259 tarixi yadda\u015f\u0131n\u0131n silinm\u0259z bir s\u0259hif\u0259si olaraq daim xat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/5da3f8647b19d12772f14fcf67435394.jpg\" alt=\"resul mirhesim.jpg (174 KB)\" width=\"800\" height=\"800\" \/><\/p>\n<p><strong>R\u0259sul Mirh\u0259\u015fimli<\/strong><\/p>\n<p><strong>Dini m\u00f6vzular \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 jurnalist R\u0259sul Mirh\u0259\u015fimlinin m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da s\u0259sl\u0259ndirdiyi fikirl\u0259r diqq\u0259t \u00e7\u0259kir: \u201c\u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin (QM\u0130) Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n 22 may tarixli q\u0259rar\u0131 h\u0259m tarixi, h\u0259m d\u0259 dini bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bu add\u0131m yaln\u0131z dini idar\u0259\u00e7iliyin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si deyil, eyni zamanda milli kimlik v\u0259 tarixi yadda\u015f\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 m\u00fch\u00fcm mesaj verir.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n etibar\u0259n Qafqazda m\u00fcs\u0259lman dini idar\u0259\u00e7iliyinin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259si olub. Zamanla bu qurumun f\u0259aliyy\u0259ti dayand\u0131r\u0131lsa da, onun b\u0259rpas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131nda dini v\u0259 ictimai institutlar\u0131n yenid\u0259n canland\u0131r\u0131lmas\u0131 prosesinin bir hiss\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Bu, eyni zamanda \u0130r\u0259van b\u00f6lg\u0259sind\u0259 bir zamanlar m\u00f6vcud olan m\u00fcs\u0259lman m\u0259d\u0259ni irsinin xat\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 ya\u015fad\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn simvolik add\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Yeni t\u0259yin olunan \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fovun dini bilikl\u0259rin\u0259 v\u0259 t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 yax\u0131ndan b\u0259l\u0259d\u0259m. \u018fmin\u0259m ki, B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov bu v\u0259zif\u0259d\u0259 dini \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin qorunmas\u0131, \u0130slam\u0131n d\u0259y\u0259rl\u0259rinin t\u0259bli\u011fi v\u0259 tarix\u0259 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7ox i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u0259 bil\u0259c\u0259k. Eyni zamanda, \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259sinin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si bu qurumun h\u00fcquqi \u0259saslar\u0131n\u0131n v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rinin d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildiyini g\u00f6st\u0259rir. \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 QM\u0130-nin binas\u0131nda yerl\u0259\u015fm\u0259si is\u0259 onun m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 strukturla\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Bu q\u0259rar h\u0259m d\u0259 C\u0259nubi Qafqazda dini v\u0259 ictimai identitetin b\u0259rpas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f m\u00fch\u00fcm add\u0131mlardan biri kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndiril\u0259 bil\u0259r. Qeyd ed\u0259k ki, insanlar eyni qrupa aid olduqlar\u0131n\u0131 hiss etdikd\u0259 kollektiv kimlik yaran\u0131r. Bu da tarixi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n \u0259sl sahibi olan az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n bu \u0259razil\u0259r\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn stimul rolunu oynay\u0131r. Az\u0259rbaycan \u0130slam m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin \u00f6n\u0259mli m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olaraq, bel\u0259 tarixi qurumlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini b\u0259rpa etm\u0259kl\u0259 h\u0259m \u00f6z dini miras\u0131na sahib \u00e7\u0131x\u0131r, h\u0259m d\u0259 regionda m\u0259d\u0259ni-dini tarazl\u0131\u011f\u0131 qoruma\u011fa t\u00f6hf\u0259 verir&#8221;.<\/p>\n<p>R\u0259sul Mirh\u0259\u015fimli qeyd edib ki, \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259rpas\u0131 t\u0259kc\u0259 bir dini strukturun yenid\u0259n yarad\u0131lmas\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixi, dini v\u0259 m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rin\u0259 sadiqliyinin ifad\u0259sidir: \u201cBu q\u0259rar g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u0259c\u0259k z\u0259ngin irsin dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si v\u0259 qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli m\u0259rh\u0259l\u0259dir.<\/p>\n<p>B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fovun bu tarixi v\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259b f\u0259aliyy\u0259tin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 bir daha inand\u0131\u011f\u0131m\u0131 b\u0259yan edir, ona veril\u0259n v\u0259zif\u0259nin icras\u0131nda u\u011furlar dil\u0259yir\u0259m&#8221;.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/qafqazislam.com\/uploads\/text_foto\/2020-06\/samid___.jpg\" alt=\"Samid Quliyev -\" \/><\/p>\n<p><strong>Samid Quliyev<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>C\u0259nub \u0130slami Ara\u015fd\u0131rmalar M\u0259rk\u0259zinin direktoru Samid Quliyev sosial media hesab\u0131nda\u00a0 qeyd edib ki, \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 &#8211; bir simvoldur. Haqq\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, unudulmu\u015f tarixin, susdurulmu\u015f haqlar\u0131n yenid\u0259n s\u0259hn\u0259y\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131n simvoludur:<\/strong>\u00a0 \u201cBu, Az\u0259rbaycan\u0131n dini v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi h\u0259yat\u0131nda m\u00fch\u00fcm bir hadis\u0259dir. Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin q\u0259rar\u0131 il\u0259 QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini B\u0259xtiyar Mustafa o\u011flu N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 t\u0259yin olundu. Bu, t\u0259kc\u0259 dini idar\u0259\u00e7ilik deyil, milli-m\u0259n\u0259vi yadda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n dir\u00e7\u0259ldilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan da tarixi \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik bir add\u0131md\u0131r.\u00a0 \u0130r\u0259van tarix boyu Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin, elm v\u0259 irfan\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olub. Bu torpaqdan yeti\u015fmi\u015f b\u00f6y\u00fck aliml\u0259r -Seyyid\u00fcl-\u00dcl\u0259mai-Al\u0259min Murt\u0259za \u0130r\u0259vani, \u018fllam\u0259 Mirz\u0259 Yusuf \u0130r\u0259vani, Ay\u0259tullah Mirz\u0259 \u018fli \u0130r\u0259vani,\u00a0 \u015eeyx \u018fbd\u00fcl-K\u0259rim \u0130r\u0259vani, Ay\u0259tullah Fazil \u0130r\u0259vani v\u0259 daha y\u00fczl\u0259rl\u0259 alim, \u0130raqda, \u0130randa, Suriyada v\u0259 ne\u00e7\u0259-ne\u00e7\u0259 \u0259r\u0259b islam d\u00fcnyas\u0131nda bu irsin canl\u0131 s\u00fcbutudur. Haz\u0131rda \u0130raqda ya\u015fayan Ay\u0259tullah \u015eeyx M\u0259h\u0259mm\u0259d Baqir \u0130r\u0259vani (1949) is\u0259 Ay\u0259tullah Sistanid\u0259n sonra N\u0259c\u0259f h\u00f6vz\u0259sinin r\u0259hb\u0259rliyin\u0259 \u0259sas namiz\u0259d say\u0131l\u0131r. O da bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s irsin bir davam\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Erm\u0259ni medias\u0131 art\u0131q bu t\u0259yinatla ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizl\u0259d\u0259 bilmir. Amma Erm\u0259nistan unutmamal\u0131d\u0131r: Zaman tarixi \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131 zaman\u0131d\u0131r!\u201d<\/p>\n<p><strong>Afaq M\u0130RAY\u0130Q,<\/strong><br \/>\n<strong>\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu q\u0259rar C\u0259nubi Qafqazda dini v\u0259 ictimai identitetin b\u0259rpas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 hans\u0131 t\u0259sirl\u0259ri do\u011furacaq? &#8211; r\u0259yl\u0259r X\u0259b\u0259r verdiyimiz kimi, may\u0131n 22-d\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul olunub. Dig\u0259r q\u0259rarla QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 t\u0259yin edilib. Daha sonra \u0130r\u0259van Qaz\u0131s\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiql\u0259nib. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131 h\u0259l\u0259lik QM\u0130-nin binas\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259c\u0259k. Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan\u0131n dini, h\u00fcquqi v\u0259 ictimai tarixind\u0259 qaz\u0131l\u0131q institutu m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131b. Qaz\u0131 &#8211; \u0130slam h\u00fcququ \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis, \u015f\u0259ri\u0259t qanunlar\u0131 \u0259sas\u0131nda h\u00f6km \u00e7\u0131xaran, c\u0259miyy\u0259tin dini v\u0259 h\u00fcquqi i\u015fl\u0259rini t\u0259nziml\u0259y\u0259n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":808054,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",700,392,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",700,392,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",700,392,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0-652x365.jpg",652,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",640,358,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",700,392,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",700,392,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/fc8f2ee441a77cd694c212d06bff56d0.jpg",700,392,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu q\u0259rar C\u0259nubi Qafqazda dini v\u0259 ictimai identitetin b\u0259rpas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 hans\u0131 t\u0259sirl\u0259ri do\u011furacaq? &#8211; r\u0259yl\u0259r X\u0259b\u0259r verdiyimiz kimi, may\u0131n 22-d\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sinin Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n ke\u00e7iril\u0259n iclas\u0131nda \u0130r\u0259van Qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 q\u0259rar q\u0259bul olunub. Dig\u0259r q\u0259rarla QM\u0130 s\u0259drinin m\u00fcavini B\u0259xtiyar N\u0259c\u0259fov \u0130r\u0259van qaz\u0131s\u0131 t\u0259yin edilib. Daha sonra \u0130r\u0259van Qaz\u0131s\u0131n\u0131n \u018fsasnam\u0259si t\u0259sdiql\u0259nib. \u0130r\u0259van qaz\u0131l\u0131\u011f\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808053"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=808053"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808053\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":808055,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808053\/revisions\/808055"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/808054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=808053"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=808053"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=808053"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}