{"id":808064,"date":"2025-05-24T11:41:48","date_gmt":"2025-05-24T07:41:48","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=808064"},"modified":"2025-05-24T11:41:48","modified_gmt":"2025-05-24T07:41:48","slug":"tdt-y%c9%99-uzv-dovl%c9%99tl%c9%99rin-iqtisadi-potensiali-n%c9%99-q%c9%99d%c9%99rdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=808064","title":{"rendered":"TDT-y\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iqtisadi potensial\u0131 n\u0259 q\u0259d\u0259rdir?"},"content":{"rendered":"<p>200 milyondan \u00e7ox insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 4,8 milyon kvadrat kilometr geni\u015f bir co\u011frafiyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan g\u00fccl\u00fc birlikdir. Haz\u0131rda t\u0259\u015fkilat\u0131n 5 \u0259sas &#8211; Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 2 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i \u00fczv\u00fc &#8211; Macar\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan var. T\u0259\u015fkilata \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r 1,4 trilyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsula (\u00dcDM) v\u0259 855 milyard AB\u015e dollar\u0131ndan \u00e7ox ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 malikdirl\u0259r. \u00a0H\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u00fcnyan\u0131n \u00fcmumi ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin 2,4 v\u0259 qlobal \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun 1,6 faizini t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259sas n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rind\u0259n biri olan Transx\u0259z\u0259r Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat Mar\u015frutu \u00fczr\u0259 y\u00fckda\u015f\u0131malar\u0131n dinamikas\u0131 h\u0259r il artmaqdad\u0131r. He\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, bu art\u0131m Az\u0259rbaycan\u0131n da h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rin\u0259 \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rib. Bel\u0259 ki, son \u00fc\u00e7 ild\u0259 \u00a0Az\u0259rbaycanla t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si \u0259vv\u0259lki ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 70 faiz ar\u0131b.\u00a0 H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si\u00a0 40,5 faiz, Qazax\u0131stanla 32 faiz, T\u00fcrkm\u0259nistanla 3,6 d\u0259f\u0259, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stanla is\u0259 4,8 d\u0259f\u0259 art\u0131b. Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 15 milyard dollarad\u0259k art\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259nir.<\/p>\n<p>Son \u00fc\u00e7 ild\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin art\u0131m\u0131 bax\u0131m\u0131ndan \u0259n yax\u015f\u0131 g\u00f6st\u0259rici 74,2 faizl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. T\u00fcrkiy\u0259nin d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259sinin g\u0259lirl\u0259ri 125 milyard \u00a0631 milyon dollar olub. Xarici ticar\u0259td\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k saldoya Az\u0259rbaycan (ticar\u0259t balans\u0131 8 milyard \u00a0363 \u00a0milyon \u00a0dollar) v\u0259 Qazax\u0131stan (ticar\u0259t balans\u0131 13 milyard 23 milyon dollar) malikdir. Cari ilin 9 ay\u0131 \u0259rzind\u0259 is\u0259 Macar\u0131stan istisna olmaqla, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131na daxil olan b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259sas kapitala y\u00f6n\u0259ldil\u0259n v\u0259saitl\u0259rd\u0259 art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin TDT-y\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r qlobal k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n torpaq ehtiyatlar\u0131nda 6,1 faiz, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u0259kin sah\u0259l\u0259rind\u0259 3,9 faiz, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 m\u0259hsullar\u0131n\u0131n qlobal istehsal\u0131nda 2,2 faiz, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 emal m\u0259hsullar\u0131n\u0131n ixrac\u0131nda is\u0259 2 faiz paya malikdir. Qurum i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraq do\u011furan layih\u0259l\u0259ri realla\u015fd\u0131rmaq imkanlar\u0131n\u0131 daim diqq\u0259td\u0259 saxlay\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, Az\u0259rbaycan da bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 h\u0259r zaman h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015f\u0131r T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin vahid r\u0259q\u0259msal \u00abaqro-data\u00bb platformas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, TDT brendi alt\u0131nda birg\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 v\u0259 qida m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259klifl\u0259ri t\u0259\u015fkilata \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 t\u0259qdim edir v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 layih\u0259l\u0259rin realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na ciddi t\u00f6hf\u0259l\u0259r verir. TDT-nin K\u0259nd T\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 Nazirl\u0259rinin II Toplant\u0131s\u0131n\u0131n Yekun B\u0259yannam\u0259sind\u0259 is\u0259 qar\u015f\u0131ya ciddi h\u0259d\u0259fl\u0259r qoyulub.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev may\u0131n 21-d\u0259 Macar\u0131stan\u0131n paytaxt\u0131 Budape\u015ftd\u0259 TDT D\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n qeyri-r\u0259smi Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259ki \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda da respublikam\u0131z\u0131n, \u00fcmumilikd\u0259, ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n qurumun \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 iqtisadi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259n geni\u015f b\u0259hs edib. \u00d6lk\u0259 r\u0259hb\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri il\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndiyini bildirib. Qeyd edib ki, son ill\u0259r \u0259rzind\u0259 respublikam\u0131zda n\u0259qliyyat infrastrukturuna \u2013avtomobil yollar\u0131na, d\u0259mir yolu x\u0259tl\u0259rin\u0259, d\u0259niz liman\u0131na, g\u0259miqay\u0131rma zavoduna, hava n\u0259qliyyat\u0131na b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 s\u0259rmay\u0259l\u0259r qoyulub. N\u0259tic\u0259d\u0259, a\u00e7\u0131q d\u0259nizl\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 olmayan Az\u0259rbaycan Avrasiyan\u0131n n\u0259qliyyat-logistika m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib. H\u0259m\u00e7inin qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 yeni \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131 yarad\u0131l\u0131b, m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r qurulub. Orta D\u0259hlizin bir hiss\u0259si olan Bak\u0131-Tbilisi-Qars d\u0259mir yolunun da\u015f\u0131ma qabiliyy\u0259ti ke\u00e7\u0259n il Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259saiti hesab\u0131na 5 milyon tona \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan bu g\u00fcn Orta D\u0259hlizin r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na b\u00f6y\u00fck \u00f6n\u0259m verir. Haz\u0131rda X\u0259z\u0259r d\u0259nizi limanlar\u0131 aras\u0131nda n\u0259qliyyat \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n v\u0259 ticar\u0259tin sad\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutan vahid r\u0259q\u0259msal platforman\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 layih\u0259si \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015f davam etdirilir. Eyni zamanda, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 50-d\u0259n \u00e7ox ticar\u0259t g\u0259misi olan Az\u0259rbaycan t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6n\u0259mli tranzit xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259rir. Haz\u0131rda Bak\u0131 g\u0259miqay\u0131rma zavodunda 10 yeni g\u0259mi in\u015fa edilir. \u018fl\u0259t Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131n\u0131n y\u00fcka\u015f\u0131rma qabiliyy\u0259tinin 15 milyon tondan 25 milyon tona \u00e7ataca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan son ill\u0259rd\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi geni\u015fmiqyasl\u0131 islahatlar, infrastruktur layih\u0259l\u0259ri v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q formatlar\u0131 il\u0259 yaln\u0131z C\u0259nubi Qafqaz\u0131n deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n n\u0259qliyyat v\u0259 logistika x\u0259rit\u0259sind\u0259 strateji m\u00f6vqey\u0259 sahib olub. N\u0259tic\u0259d\u0259, \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n y\u00fck ax\u0131nlar\u0131 n\u0259inki respublika iqtisadiyyat\u0131na g\u0259lir g\u0259tirib, h\u0259m d\u0259 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edib. Bel\u0259 ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin Az\u0259rbaycan \u00fcz\u0259rind\u0259n ke\u00e7\u0259n y\u00fck h\u0259cmi 11 milyon ton t\u0259\u015fkil edib. Bu, t\u0259kc\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqed\u0259n yox, h\u0259m d\u0259 yarad\u0131lan \u015f\u0259raitd\u0259n, logistik xidm\u0259tl\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259liliyind\u0259n ir\u0259li g\u0259lib.<\/p>\n<p><strong>El\u00e7in Zaman, \u00ab\u0130ki sahil\u00bb<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>200 milyondan \u00e7ox insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 4,8 milyon kvadrat kilometr geni\u015f bir co\u011frafiyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan g\u00fccl\u00fc birlikdir. Haz\u0131rda t\u0259\u015fkilat\u0131n 5 \u0259sas &#8211; Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 2 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i \u00fczv\u00fc &#8211; Macar\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan var. T\u0259\u015fkilata \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r 1,4 trilyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsula (\u00dcDM) v\u0259 855 milyard AB\u015e dollar\u0131ndan \u00e7ox ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sin\u0259 malikdirl\u0259r. \u00a0H\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259r d\u00fcnyan\u0131n \u00fcmumi ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin 2,4 v\u0259 qlobal \u00fcmumi daxili m\u0259hsulun 1,6 faizini t\u0259\u015fkil edir. Bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259sas n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rind\u0259n biri olan Transx\u0259z\u0259r Beyn\u0259lxalq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":808065,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/e242660d167894070535262346510028030.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"200 milyondan \u00e7ox insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u00fcmumilikd\u0259 4,8 milyon kvadrat kilometr geni\u015f bir co\u011frafiyan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 tan\u0131nan g\u00fccl\u00fc birlikdir. Haz\u0131rda t\u0259\u015fkilat\u0131n 5 \u0259sas &#8211; Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan v\u0259 2 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i \u00fczv\u00fc &#8211; Macar\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan var. T\u0259\u015fkilata \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r 1,4 trilyon AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 \u00fcmumi daxili m\u0259hsula&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808064"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=808064"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":808066,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/808064\/revisions\/808066"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/808065"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=808064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=808064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=808064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}