{"id":809147,"date":"2025-05-30T16:43:28","date_gmt":"2025-05-30T12:43:28","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=809147"},"modified":"2025-05-30T16:43:28","modified_gmt":"2025-05-30T12:43:28","slug":"sah-ismayil-x%c9%99tai-il%c9%99-hesablasma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=809147","title":{"rendered":"\u015eah \u0130smay\u0131l X\u0259tai il\u0259 hesabla\u015fma"},"content":{"rendered":"<p><strong>Son zamanlar q\u0259rib\u0259 tezisl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131ram. Bunlardan birini yax\u0131nlarda e\u015fitdim: guya bizim y\u00fcks\u0259li\u015fimiz \u2013 el dili il\u0259 des\u0259k, &#8220;adam olma\u011f\u0131m\u0131z&#8221; \u2013 1828-ci ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f. Bu tezis\u0259 g\u00f6r\u0259, biz guya rus i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra teatra sahib olduq, Pu\u015fkin oxuduq, m\u0259tbuatla tan\u0131\u015f olduq. Maraql\u0131d\u0131r! Dem\u0259li, bundan \u0259vv\u0259l biz radikal din\u00e7i bir m\u00fchitd\u0259 ya\u015fayan, ruslar\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, &#8220;tuzemets&#8221; imi\u015fik. \u018fslind\u0259, bu tezisin eynisini erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri d\u0259 deyir. B\u0259li, b\u0259li, eynil\u0259 bel\u0259. Onlara g\u00f6r\u0259, 1918-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; adl\u0131 bir \u00f6lk\u0259, &#8220;az\u0259rbaycanl\u0131&#8221; adl\u0131 bir xalq olmay\u0131b. Fikir b\u0259nz\u0259rliyin\u0259 bax\u0131n!<\/strong><\/p>\n<p>Biz \u00f6z tariximiz\u0259 hans\u0131sa ideoloji v\u0259 ya m\u0259zh\u0259bi bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131ndan yana\u015f\u0131r\u0131q. M\u0259s\u0259l\u0259n, s\u00fcnni olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn S\u0259f\u0259vil\u0259r haqq\u0131nda dan\u0131\u015fmaq \u00e7\u0259tindir, \u015fi\u0259 olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 A\u011fqoyunlu, Atab\u0259yl\u0259r yad g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>\u015eirvan\u015fahlar\u0131 niy\u0259 \u00e7\u0259kmir\u0259m? \u00c7\u00fcnki m\u0259n birba\u015fa t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259t \u0259n\u0259n\u0259sin\u0259 ba\u011fl\u0131 olan siyasi qurulu\u015flar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturam. Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 is\u0259 ba\u015fqa bir yana\u015fma \u2013 modernist bax\u0131\u015f \u2013 populyarla\u015f\u0131r. Guya biz rus pariki geyin\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r n\u0259 elm, n\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t tan\u0131y\u0131rd\u0131q. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, biz bilm\u0259zdik! Amma &#8220;pardon&#8221; deyib kanalizasiyas\u0131 olmayan \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 insan ifrazat\u0131n\u0131 balkondan atanlar bil\u0259rmi\u015f!<\/p>\n<p><strong>Bu g\u00fcn Q\u0259rbin \u0259n n\u00fcfuzlu tarix, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 sosiologiya t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 S\u0259f\u0259vil\u0259ri, Osmanl\u0131n\u0131, A\u011fqoyunlu v\u0259 onlar\u0131n d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 in\u015fa edil\u0259n binalar\u0131, m\u0259scidl\u0259ri, bu d\u00f6vrl\u0259rin f\u0259ls\u0259fi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 sah\u0259sind\u0259 yeti\u015fdirdiyi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ndi is\u0259 m\u0259n deyim: tarix\u0259 n\u0259 yaln\u0131z m\u0259zh\u0259bi, n\u0259 d\u0259 s\u0131rf modernist prizmadan baxmaqla sahib \u00e7\u0131xmaq olar. Biz S\u0259f\u0259vi d\u0259 olanda, \u018ff\u015far da, Qacar da olanda bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin titul xalq\u0131 idik. El\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 Lermontov deyirdi ki, Qafqazda t\u00fcrk dili \u2013 y\u0259ni Az\u0259rbaycan t\u00fcrkc\u0259si \u2013 Avropada frans\u0131z dili q\u0259d\u0259r n\u00fcfuzlu idi.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r bu g\u00fcn tarixi 1828-d\u0259n ba\u015flatmaq ist\u0259yiriks\u0259, o zaman S\u0259ad\u0259t\u0259 v\u0259 ya \u0130r\u0259vana nec\u0259 sahib \u00e7\u0131xaq? Ax\u0131 1828-d\u0259n sonra \u0130r\u0259van bizim deyil, ba\u015fqalar\u0131n\u0131n uydurdu\u011fu &#8220;Erm\u0259ni vilay\u0259ti&#8221; oldu. Yax\u015f\u0131, b\u0259lk\u0259 minn\u0259tdar da olaq ki, d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyimiz ortadan qalxd\u0131qdan sonra bizim torpaqlara 150.000 erm\u0259ni g\u0259tirilib yerl\u0259\u015fdirildi?<\/p>\n<p>Bir xalq \u00fc\u00e7\u00fcn \u015f\u0259r\u0259f v\u0259 izz\u0259t onun tarix boyunca davam ed\u0259n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik \u0259n\u0259n\u0259sidir. 1828-ci il is\u0259 bu \u0259n\u0259n\u0259ni q\u0131ran, bizi 1918-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r tarixin s\u0259hn\u0259sind\u0259n sil\u0259n bir d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si idi. Bu yana\u015fma bizi k\u00f6k\u00fc olmayan, tarixini 1828-d\u0259n sonra formala\u015fd\u0131ran bir toplum hal\u0131na g\u0259tirir \u2013 nec\u0259 ki, erm\u0259nil\u0259r iddia edir.<\/p>\n<p><strong>Bu g\u00fcn kiml\u0259rs\u0259 \u015eah \u0130smay\u0131lla ya m\u0259zh\u0259bi, ya da opera v\u0259 balet teatr\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259sind\u0259n &#8220;hesabla\u015fmaq&#8221; ist\u0259yirs\u0259, bilm\u0259lidir ki, S\u0259f\u0259vi d\u0259, Osmanl\u0131 da, \u018ff\u015far da, Qacar da \u2013 s\u0259hvl\u0259ri v\u0259 do\u011frular\u0131yla \u2013 bizim q\u0131r\u0131lmaz d\u00f6vl\u0259t silsil\u0259mizdir. Onlar t\u00fcrkl\u0259rin ortaq siyasi v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsidir. Eyni zamanda, m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaq d\u0259y\u0259ridir.<\/strong><\/p>\n<p>Unutmayaq: S\u0259f\u0259vil\u0259r d\u00f6vl\u0259ti Rusiya il\u0259 be\u015f m\u00fcharib\u0259nin \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc qalib ba\u015fa vurmu\u015fdu. Osmanl\u0131 il\u0259 olan sava\u015flara g\u0259linc\u0259 is\u0259 bu, m\u0259zh\u0259bi qar\u015f\u0131durmadan \u00e7ox, h\u0259min d\u00f6vr\u00fcn iki b\u00f6y\u00fck g\u00fcc\u00fc aras\u0131nda lab\u00fcd toqqu\u015fma idi. T\u0259bii ki, bu qar\u015f\u0131durma zaman-zaman m\u0259zh\u0259bi r\u0259ng ald\u0131 \u2013 bu t\u0259\u0259ss\u00fcf do\u011furur. Amma &#8220;m\u0259nim s\u0259ad\u0259tim 1828-ci ild\u0259 ba\u015flad\u0131&#8221; dem\u0259k, ondan \u00f6nc\u0259ki minillikl\u0259ri b\u0259db\u0259xtlik kimi t\u0259qdim etm\u0259kdir. Bu is\u0259 F\u00fczulini, Nizamini b\u0259db\u0259xt saymaqd\u0131r. Halbuki onlar insanl\u0131\u011f\u0131n f\u0259xridir.<\/p>\n<p><strong>B\u0259db\u0259xtlik \u2013 min illik d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyini itirib, sonra ba\u015fqa bir xalq\u0131n qurdu\u011fu sistemin i\u00e7ind\u0259 &#8220;\u00e7\u00f6r\u0259k v\u0259 tama\u015fa&#8221;da s\u0259ad\u0259t axtarmaqd\u0131r. \u018fg\u0259r bel\u0259dirs\u0259, Sovet rejimin\u0259 qar\u015f\u0131 dissident h\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n da he\u00e7 bir m\u0259nas\u0131 qalmaz.<\/strong><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131m\u0131z\u0131n \u0130r\u0259van m\u0259s\u0259l\u0259sini tez-tez g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirm\u0259si t\u0259sad\u00fcfi deyil. Orada 1828-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r xanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z var idi. Sonra is\u0259 olmad\u0131 v\u0259 orada saxta Erm\u0259ni Vilay\u0259ti t\u0259sis edildi. G\u00f6r\u0259s\u0259n kiml\u0259r etdi bunu. Sonda bir \u015fey d\u0259 \u0259lav\u0259 edim. Lakin biz d\u0259 bu g\u00fcn tarixi nifr\u0259t v\u0259 q\u0259r\u0259zl\u0259rl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t etmirik. Milli maraqlar il\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t edirik. Milli maraqlar v\u0259 tarixi ba\u011flar bizi Osmanl\u0131n\u0131n varisi T\u00fcrkiy\u0259 d\u00f6vl\u0259ti il\u0259 m\u00fctt\u0259fiq edir. Milli maraqlar bizi \u015fimal qon\u015fumuz Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri a\u011f\u0131l v\u0259 m\u0259ntiq \u00fcz\u0259rind\u0259 quran t\u0259r\u0259fda\u015f edir. Milli maraqlar v\u0259 tarixi ba\u011flar bizi \u018flinc\u0259ni 18 il m\u00fchasir\u0259d\u0259 saxlayan \u018fmir Teymurun varisi \u00d6zb\u0259kistan il\u0259 yax\u0131n dost edir. Milli maraqlar v\u0259 tarixi ba\u011flar bir hiss\u0259si bir zaman Nadirin \u0259vv\u0259l Allah say\u0259sind\u0259 hindi z\u00fclm\u00fcnd\u0259n qurtaran Pakistan il\u0259 ( o zaman Hindistan idi) dost qarda\u015f v\u0259 m\u00fctt\u0259fiq edir. Bax bel\u0259.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/hafta.az\/photos\/2025\/05\/8d443-1748262175.jpg\" alt=\"Az\u0259r H\u00fcseynov: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n strateji t\u0259r\u0259fda\u015f kimi c\u0259lbediciliyi art\u0131r\u0131r\u201d  | Hafta.az\" \/><\/p>\n<p><strong><br \/>\nAz\u0259r H\u00fcseynov<br \/>\nA\u011f Partiyas\u0131n\u0131n Ba\u015fqan m\u00fc\u015faviri\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son zamanlar q\u0259rib\u0259 tezisl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131ram. Bunlardan birini yax\u0131nlarda e\u015fitdim: guya bizim y\u00fcks\u0259li\u015fimiz \u2013 el dili il\u0259 des\u0259k, &#8220;adam olma\u011f\u0131m\u0131z&#8221; \u2013 1828-ci ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f. Bu tezis\u0259 g\u00f6r\u0259, biz guya rus i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra teatra sahib olduq, Pu\u015fkin oxuduq, m\u0259tbuatla tan\u0131\u015f olduq. Maraql\u0131d\u0131r! Dem\u0259li, bundan \u0259vv\u0259l biz radikal din\u00e7i bir m\u00fchitd\u0259 ya\u015fayan, ruslar\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, &#8220;tuzemets&#8221; imi\u015fik. \u018fslind\u0259, bu tezisin eynisini erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri d\u0259 deyir. B\u0259li, b\u0259li, eynil\u0259 bel\u0259. Onlara g\u00f6r\u0259, 1918-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r &#8220;Az\u0259rbaycan&#8221; adl\u0131 bir \u00f6lk\u0259, &#8220;az\u0259rbaycanl\u0131&#8221; adl\u0131 bir xalq olmay\u0131b. Fikir b\u0259nz\u0259rliyin\u0259 bax\u0131n! Biz \u00f6z tariximiz\u0259 hans\u0131sa ideoloji v\u0259 ya&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":809148,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/3402884c35863993670eba91aa3e74e5.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Son zamanlar q\u0259rib\u0259 tezisl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131ram. Bunlardan birini yax\u0131nlarda e\u015fitdim: guya bizim y\u00fcks\u0259li\u015fimiz \u2013 el dili il\u0259 des\u0259k, &#8220;adam olma\u011f\u0131m\u0131z&#8221; \u2013 1828-ci ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015f. Bu tezis\u0259 g\u00f6r\u0259, biz guya rus i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra teatra sahib olduq, Pu\u015fkin oxuduq, m\u0259tbuatla tan\u0131\u015f olduq. Maraql\u0131d\u0131r! Dem\u0259li, bundan \u0259vv\u0259l biz radikal din\u00e7i bir m\u00fchitd\u0259 ya\u015fayan, ruslar\u0131n t\u0259birinc\u0259 des\u0259k, &#8220;tuzemets&#8221; imi\u015fik. \u018fslind\u0259,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/809147"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=809147"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/809147\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":809149,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/809147\/revisions\/809149"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/809148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=809147"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=809147"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=809147"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}