{"id":80995,"date":"2019-09-24T11:27:46","date_gmt":"2019-09-24T08:27:46","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=80995"},"modified":"2019-09-24T11:27:46","modified_gmt":"2019-09-24T08:27:46","slug":"s%c9%99rq-q%c9%99rb-simal-c%c9%99nub-beyn%c9%99lxalq-n%c9%99qliyyat-d%c9%99hlizl%c9%99ri-v%c9%99-az%c9%99rbaycanin-geoiqtisadi-maraqlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=80995","title":{"rendered":"&#8220;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&#8221;, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n geoiqtisadi maraqlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Strateji bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm geosiyasi m\u0259kanda &#8211; \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015eimaldan C\u0259nuba uzanan \u00e7ox m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya d\u0259hlizl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259srl\u0259r boyu transmilli d\u00fcnya g\u00fccl\u0259rinin x\u00fcsusi maraq dair\u0259sind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flveri\u015fli geosiyasi v\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqe Az\u0259rbaycana malik oldu\u011fu z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131 q\u0259d\u0259r yeni dividendl\u0259r qazanmaq \u015fans\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev, h\u0259m d\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev m\u00f6vcud reall\u0131\u011f\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015fanslardan biri kimi d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259r\u0259k, \u00f6t\u0259n 25 ild\u0259 bundan h\u0259m yeni neft strategiyas\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 transmilli n\u0259qliyyat-kommunikasiya siyas\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 ba\u015fl\u0131ca amil kimi m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00fcnya d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin t\u0259m\u0259lind\u0259 m\u0259hz \u00fcst\u00fcn geosiyasi, geoiqtisadi v\u0259 co\u011frafi reall\u0131qlar dayan\u0131r ki, bu da m\u00fcvafiq olaraq \u00f6lk\u0259nin strateji maraqlar\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259min olunmas\u0131nda apar\u0131c\u0131 rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu fikirl\u0259r Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi, tarix elml\u0259ri doktoru, professor \u018fli H\u0259s\u0259novun &#8220;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&#8221;, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n geoiqtisadi maraqlar\u0131&#8221; s\u0259rl\u00f6vh\u0259li analitik m\u0259qal\u0259sind\u0259 yer al\u0131b.<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0<a href=\"http:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>-a istinad\u0259n m\u0259qal\u0259ni t\u0259qdim edir.<\/p>\n<p>Bir q\u0259d\u0259r \u0259vv\u0259l yazd\u0131\u011f\u0131m &#8220;\u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si&#8221; &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131 qlobal d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131n\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evir\u0259n layih\u0259&#8221; adl\u0131 m\u0259qal\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259m\u0259li \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n 1994-c\u00fc ild\u0259 qoyulmu\u015f yeni neft strategiyas\u0131 v\u0259 onun u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n geni\u015f dan\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131m. Bug\u00fcnk\u00fc m\u0259qal\u0259d\u0259 is\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n siyasi strategiyan\u0131n dig\u0259r m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tind\u0259n &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc minillikd\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya qov\u015fa\u011f\u0131na \u00e7evrilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 1993-c\u00fc ild\u0259n h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti v\u0259 onun g\u00f6r\u00fcn\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda b\u0259hs etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131na \u00e7evrilm\u0259si siyas\u0259ti, qeyd etdiyim kimi, d\u00f6vl\u0259tin 1993-c\u00fc ild\u0259n xarici iqtisadi v\u0259 geosiyasi \u0259laq\u0259l\u0259r sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi iki \u0259sas strateji x\u0259td\u0259n biri olmu\u015fdur. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bu prosesd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan bir ne\u00e7\u0259 m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259ti x\u00fcsusi qeyd edirl\u0259r. Bunlar:<\/p>\n<p>&#8211; Avropa, Qara d\u0259niz, Qafqaz, X\u0259z\u0259r v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya regionlar\u0131 aras\u0131nda iqtisadi, ticari, n\u0259qliyyat v\u0259 logistika \u0259laq\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; \u00c7in v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 aras\u0131nda \u0259n q\u0131sa quru yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan multimodal d\u0259hlizin inki\u015faf\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizinin qurulmas\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolu \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 tranzit y\u00fckl\u0259rin c\u0259lb edilm\u0259sind\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211; Logistika v\u0259 ticar\u0259t infrastrukturunun \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 t\u0259nziml\u0259yici stimullar say\u0259sind\u0259 regionda bu sah\u0259 \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n daha c\u0259lbedici qov\u015faq olmas\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n R\u0259q\u0259msal Ticar\u0259t Qov\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 TAS\u0130M layih\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 B\u00f6y\u00fck \u0130p\u0259k Yolunun r\u0259q\u0259msalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan;<\/p>\n<p>&#8211; m\u00fcxt\u0259lif n\u0259qliyyat sah\u0259l\u0259ri aras\u0131ndak\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259rin koordinasiya edilm\u0259sind\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211; y\u00fck v\u0259 s\u0259rni\u015fin da\u015f\u0131malar\u0131 \u00fczr\u0259 beyn\u0259lxalq v\u0259 daxili tarifl\u0259r sah\u0259sind\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f siyas\u0259td\u0259n;<\/p>\n<p>&#8211; \u00e7oxmodall\u0131 (birl\u0259\u015fmi\u015f) da\u015f\u0131malar\u0131n t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 \u00fczr\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f f\u0259aliyy\u0259t proqram\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131ndan v\u0259 s. ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 \u00f6t\u0259n 16 ild\u0259 neftd\u0259n g\u0259l\u0259n g\u0259lirl\u0259rin d\u0259 bir qismini c\u0259lb etm\u0259kl\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, \u00f6lk\u0259ni xarici al\u0259ml\u0259 ba\u011flayan \u0259ks\u0259r avtomobil v\u0259 d\u0259mir yollar\u0131, hava v\u0259 su n\u0259qliyyat\u0131 infrastrukturlar\u0131, quru, hava v\u0259 su n\u0259qliyyat\u0131na aid kommunikasiyalar, rabit\u0259-informasiya texnologiyalar\u0131 modernl\u0259\u015fdirilmi\u015f, yenid\u0259n qurulmu\u015f, yaxud haz\u0131rda qurulur. Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7 telekommunikasiya peyki &#8211; &#8220;Az\u0259rspace-1&#8221;, &#8220;Azersky&#8221; v\u0259 &#8220;Az\u0259rspace-2&#8221; orbit\u0259 \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin dibi il\u0259 Avropan\u0131 Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k kommunikasiya vasit\u0259l\u0259rinin \u00e7\u0259kili\u015fin\u0259 start verilmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n regional v\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya layih\u0259l\u0259rinin d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi ard\u0131c\u0131l v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259t \u00f6lk\u0259mizi q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 Avrasiyan\u0131n \u0259sas n\u0259qliyyat-kommunikasiya qov\u015faqlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir.<\/p>\n<p>XX \u0259srin son onilliyind\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n maliyy\u0259 yard\u0131m\u0131, Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n x\u00fcsusi s\u0259yi il\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131lan &#8220;\u0130p\u0259k Yolu&#8221; (TRASEKA) layih\u0259sin\u0259 \u0259lav\u0259 d\u0259st\u0259k olaraq, Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc-liderliyi il\u0259 in\u015fa olunan v\u0259 2017-ci il oktyabr\u0131n 30-da istismara burax\u0131lan Bak\u0131-Tbilisi-Qars (BTQ) d\u0259mir yolu Trans-Avropa-Asiya d\u0259mir yollar\u0131 \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdirmi\u015f, bununla da q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolunun polad magistrallar \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u0259rpas\u0131 i\u015fi ba\u015fa \u00e7atd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, TRASEKA layih\u0259sinin d\u0259 \u0259sas t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarlar\u0131ndan biri \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev olmu\u015fdur. M\u0259hz onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 1998-ci il sentyabr\u0131n 7-8-d\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 9 \u00f6lk\u0259nin (Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan, Ukrayna, Moldova, Rum\u0131niya, Bolqar\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan) d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n, 13 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilat\u0131n v\u0259 32 d\u00f6vl\u0259tin n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259tl\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 tarixi \u0130p\u0259k Yolunun b\u0259rpas\u0131na h\u0259sr olunmu\u015f beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 yekunda Avropa \u0130ttifaq\u0131n\u0131n TRASEKA proqram\u0131 \u0259sas\u0131nda &#8220;Avropa-Qafqaz-Asiya d\u0259hlizinin inki\u015faf\u0131 \u00fczr\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat haqq\u0131nda Bak\u0131 B\u0259yannam\u0259si v\u0259 \u00c7oxt\u0259r\u0259fli Sazi\u015f&#8221; imzalanm\u0131\u015f, TRASEKA-n\u0131n Daimi Katibliyinin Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si q\u0259rara al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 b\u0259zi regional v\u0259 beyn\u0259lxalq dair\u0259l\u0259rin \u0259sass\u0131z q\u0131sqancl\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, TRASEKA layih\u0259sinin q\u0259dim \u0130p\u0259k Yolu \u00fcz\u0259rind\u0259 yenid\u0259n qurularaq \u0259ks\u0259r region \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb etm\u0259si s\u00fcbuta yetirilmi\u015fdir. Bu layih\u0259nin c\u0259lbediciliyi, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 onunla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcrd\u00fc ki, o, eyni zamanda, Rusiyan\u0131n, M\u0259rk\u0259zi Asiya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin &#8211; T\u00fcrkm\u0259nistan, Qazax\u0131stan, \u00d6zb\u0259kistan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan v\u0259 Tacikistan\u0131n, h\u0259m\u00e7inin \u018ffqan\u0131stan\u0131n daha \u0259lveri\u015fli d\u0259hliz vasit\u0259sil\u0259 Avropa v\u0259 d\u00fcnya bazarlar\u0131na, o c\u00fcml\u0259d\u0259n geriy\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131 asanla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131, onlar\u0131n ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin, iqtisadiyyatlar\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na, d\u00fcnya iqtisadiyyat\u0131 il\u0259 inteqrasiyas\u0131na m\u00fch\u00fcm \u015f\u0259rait yarad\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>TRASEKA layih\u0259si i\u015f\u0259 d\u00fc\u015f\u0259nd\u0259n, x\u00fcsus\u0259n BTQ istifad\u0259y\u0259 veril\u0259nd\u0259n sonra \u00c7ind\u0259n ba\u015flayaraq Orta Asiyaya, C\u0259nubi Qafqaza, sonra da T\u00fcrkiy\u0259 vasit\u0259sil\u0259 Avropaya, o c\u00fcml\u0259d\u0259n geriy\u0259 da\u015f\u0131nan y\u00fckl\u0259rin \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u00fcdd\u0259ti d\u0259niz da\u015f\u0131malar\u0131na nisb\u0259t\u0259n iki d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox q\u0131salm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu d\u0259hliz haz\u0131rda Avropan\u0131 Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259n \u0259lveri\u015fli, q\u0131sa v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz n\u0259qliyyat d\u0259hlizi hesab olunur. Onun vasit\u0259sil\u0259 son ill\u0259rd\u0259 da\u015f\u0131nan mallar\u0131n h\u0259cmi bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 artm\u0131\u015f v\u0259 BTQ qit\u0259l\u0259ri ba\u011flayan \u0259n \u0259lveri\u015fli n\u0259qliyyat k\u00f6rp\u00fcs\u00fc rolunu oynama\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fsas qay\u0259si regionda v\u0259 d\u00fcnyada iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259r\u0259, rifaha, s\u00fclh\u0259, sabitlik v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliy\u0259 xidm\u0259t etm\u0259kd\u0259n ibar\u0259t olan BTQ vasit\u0259sil\u0259 birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 5 milyon ton, ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 17 milyon ton, ondan sonra is\u0259 daha b\u00f6y\u00fck h\u0259cmd\u0259 y\u00fckl\u0259rin da\u015f\u0131nmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. Prezident \u0130lham \u018fliyevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131na uy\u011fun olaraq, Bak\u0131n\u0131n Qarada\u011f rayonunun \u018fl\u0259t q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 in\u015fa olunan Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131, bu \u0259razid\u0259 yarad\u0131lan Azad Ticar\u0259t Zonas\u0131 v\u0259 s. m\u00fch\u00fcm infrastruktur layih\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131na \u00e7evrilm\u0259sind\u0259 x\u00fcsusi rolu oynam\u0131\u015fd\u0131r. Azad Ticar\u0259t Zonas\u0131 yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 beyn\u0259lxalq y\u00fckda\u015f\u0131ma v\u0259 Avropa-Asiya logistika z\u0259ncirl\u0259rind\u0259 apar\u0131c\u0131 rol oynamaqla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 yerli istehsal\u0131n t\u0259\u015fviqi, &#8220;Made in Azerbaijan&#8221; brendinin d\u00fcnya \u00fczr\u0259 tan\u0131nmas\u0131na m\u00fcst\u0259sna xidm\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259kdir. Azad Ticar\u0259t Zonas\u0131n\u0131n regional miqyasda C\u0259nubi Qafqaz, M\u0259rk\u0259zi Asiya, \u0130ran, Rusiya v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin bir hiss\u0259sinin daxil oldu\u011fu v\u0259 130 milyon insan\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n bir bazara xidm\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Haz\u0131rda Az\u0259rbaycan \u00c7inin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015f\u0259n &#8220;\u0130p\u0259k Yolu \u0130qtisadi K\u0259m\u0259ri&#8221; layih\u0259sinin i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. 2015-ci ilin dekabr\u0131nda Prezident \u0130lham \u018fliyevin \u00c7in\u0259 d\u00f6vl\u0259t s\u0259f\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 &#8220;\u0130p\u0259k Yolu \u0130qtisadi K\u0259m\u0259ri&#8221;nin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n birg\u0259 t\u0259\u015fviq edilm\u0259si bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 H\u00f6kum\u0259ti il\u0259 \u00c7in Xalq Respublikas\u0131 H\u00f6kum\u0259ti aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fma memorandumu imzalan\u0131b.<\/p>\n<p>BTQ layih\u0259sinin \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn dig\u0259r geosiyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 ondan ibar\u0259tdir ki, Az\u0259rbaycan G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7m\u0259kl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 birba\u015fa d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259sin\u0259 sahib olur, bu da m\u00fcvafiq sur\u0259td\u0259 qarda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. Dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259 bu layih\u0259nin yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131na q\u0259d\u0259r uzad\u0131lmas\u0131d\u0131r. Layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Qarsdan Nax\u00e7\u0131vana ayr\u0131ca d\u0259mir yolu x\u0259ttinin \u00e7\u0259kilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, bu da muxtar respublikan\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n blokadas\u0131ndan \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131na v\u0259 onun n\u0259qliyyat m\u00fcst\u0259qilliyinin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc minilliyin \u0259vv\u0259lind\u0259n x\u00fcsusi maraq g\u00f6st\u0259rdiyi, son ill\u0259rd\u0259 f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fuldu\u011fu v\u0259 bundan sonra funksionall\u0131\u011f\u0131 ciddi \u015f\u0259kild\u0259 y\u00fcks\u0259l\u0259n ba\u015fqa bir transmilli n\u0259qliyyat layih\u0259si &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizi hesab olunur. Qeyd etm\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, TRASEKA layih\u0259sind\u0259 oldu\u011fu kimi, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizin\u0259 qo\u015fulmas\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc d\u0259 \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 m\u0259xsusdur. M\u0259hz onun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u0259sas\u0131nda 2001-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131 t\u0259msil ed\u0259n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259r Rusiya v\u0259 \u0130ran\u0131n m\u00fcvafiq qurumlar\u0131 il\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fulmu\u015flar. 2004-c\u00fc il may\u0131n 19-21 Prezident \u0130lham \u018fliyevin tap\u015f\u0131r\u0131\u011f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti Moskva \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Rusiya v\u0259 \u0130ran d\u0259mir yolu r\u0259hb\u0259rl\u0259rinin m\u00fc\u015favir\u0259sin\u0259 qat\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli raz\u0131l\u0131\u011fa m\u00fcvafiq olaraq &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi \u00fczr\u0259 Beyn\u0259lxalq Konsorsiumun yarad\u0131lmas\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir. Sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 h\u0259r \u00fc\u00e7 \u00f6lk\u0259nin d\u0259mir yollar\u0131na tranzit y\u00fck ax\u0131n\u0131n\u0131n c\u0259lb edilm\u0259si, birg\u0259 layih\u0259-axtar\u0131\u015f i\u015fl\u0259rinin g\u00f6r\u00fclm\u0259si, \u00fcmumi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin v\u0259 birg\u0259 i\u015fl\u0259rin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259min olunmu\u015fdur. 2005-ci il iyulun 24-27-d\u0259 Tehran \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 v\u0259 2005-ci il fevral\u0131n 9-da Bak\u0131da &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin tikintisi, g\u0259l\u0259c\u0259k istismar\u0131, beyn\u0259lxalq konsorsiumun yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fcsullar\u0131, h\u0259r bir t\u0259r\u0259fin tikintid\u0259 pay\u0131, qoyulacaq \u0259sasl\u0131 v\u0259saitin qaytar\u0131lmas\u0131 yollar\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m\u00fczakir\u0259 edilmi\u015f v\u0259 raz\u0131l\u0131\u011fa g\u0259linmi\u015fdir.<\/p>\n<p>M\u0259lum oldu\u011fu kimi, Hindistan, Pakistan, \u0130ran, Az\u0259rbaycan, Rusiya v\u0259 \u015eimali Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rini birl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi haqq\u0131nda ilk raz\u0131la\u015fma akt\u0131 Rusiya Federasiyas\u0131, \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 v\u0259 Hindistan aras\u0131nda 2000-ci il sentyabr\u0131n 12-d\u0259 Sankt-Peterburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 imzalanm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan, qeyd edildiyi kimi, bu sazi\u015f\u0259 be\u015f il sonra &#8211; 2005-ci ild\u0259 qo\u015fulmu\u015fdur. Sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259, \u00fcmumilikd\u0259, 13 d\u00f6vl\u0259t bu sazi\u015f\u0259 imza atm\u0131\u015f v\u0259 m\u00fcvafiq olaraq ratifikasiya etmi\u015fdir. Bunlar Az\u0259rbaycan, Belarus, Bolqar\u0131stan, Erm\u0259nistan, Hindistan, \u0130ran, Qazax\u0131stan, Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131stan, Oman, Rusiya, Tacikistan, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Ukraynad\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin fikrin\u0259 g\u00f6r\u0259, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin \u0259sas m\u0259qs\u0259di, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, c\u0259nubdan &#8211; Hindistandan ba\u015flayaraq Rusiyaya, \u015eimali v\u0259 Q\u0259rbi Avropaya, el\u0259c\u0259 d\u0259 K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 da\u015f\u0131nan y\u00fckl\u0259rin \u00e7atd\u0131r\u0131lma m\u00fcdd\u0259tini azaltmaq, da\u015f\u0131ma qiym\u0259tl\u0259rini ucuzla\u015fd\u0131rmaq v\u0259 d\u0259hlizin funksionall\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaqdan ibar\u0259tdir. D\u0259hliz bir ne\u00e7\u0259 \u0259sas istiqam\u0259t: Hindistan-Rusiya-Qafqaz-K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259ri; M\u0259rk\u0259zi Asiya-K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259ri; X\u0259z\u0259r d\u0259nizi-\u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131-K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 s. \u00fczr\u0259 y\u00fckda\u015f\u0131ma f\u0259aliyy\u0259tini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu istiqam\u0259tl\u0259r i\u00e7\u0259risind\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n maraql\u0131 istiqam\u0259t y\u00fckl\u0259rin g\u0259mil\u0259rl\u0259 Hindistan\u0131n Mumbay liman\u0131ndan \u0130ran\u0131n B\u0259nd\u0259r-Abbas liman\u0131na g\u0259tirilm\u0259si, sonra qatar v\u0259 avtomobill\u0259rl\u0259 \u0130ran\u0131n m\u00f6vcud d\u0259mir v\u0259 avtomobil yolu il\u0259 Q\u0259zvin-R\u0259\u015ft-Astara (\u0130ran) &#8211; Astara (Az\u0259rbaycan) d\u0259mir v\u0259 avtomobil yoluna \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si v\u0259 burdan da Az\u0259rbaycan vasit\u0259sil\u0259 Rusiyaya, \u015eimali Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 s. \u00e7atd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Haz\u0131rk\u0131 mar\u015frut \u00fczr\u0259 (S\u00fcvey\u015f kanal\u0131) mallar\u0131n \u00e7atd\u0131r\u0131lma vaxt\u0131 45-60 g\u00fcnd\u00fcr, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi vasit\u0259sil\u0259 is\u0259 bu m\u00fcdd\u0259tin 14-20 g\u00fcn olmas\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan H\u00f6kum\u0259ti &#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda logistika v\u0259 ticar\u0259tin inki\u015faf\u0131na dair Strateji Yol X\u0259rit\u0259si&#8221;n\u0259 uy\u011fun olaraq, sonrak\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin yarad\u0131lmas\u0131 prosesind\u0259 f\u0259al rol oynam\u0131\u015f, \u00f6lk\u0259nin h\u0259r iki transkontinental d\u0259hlizin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259, Avrasiya co\u011frafiyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 m\u00fch\u00fcm n\u0259qliyyat-logistika qov\u015fa\u011f\u0131na \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 nail ola bilmi\u015fdir. D\u0259hlizin Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259n ke\u00e7\u0259n hiss\u0259sind\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259td\u0259 g\u00f6zl\u0259nil\u0259n y\u00fck da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131n h\u0259cmi t\u0259xmin\u0259n birinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 &#8211; 3 milyon ton, ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 &#8211; 5-8 milyon ton v\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 &#8211; 15 milyon ton n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur ki, buna nail olmaq istiqam\u0259tind\u0259 d\u0259 ciddi add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Haz\u0131rda m\u00f6vcud n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin realla\u015fmas\u0131 \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259r \u00e7ox intensiv \u015f\u0259kild\u0259 gedir v\u0259 Az\u0259rbaycan hiss\u0259sind\u0259 proses art\u0131q son m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259m qoymu\u015fdur. Astara (AR) &#8211; Astara (\u0130\u0130R) d\u0259mir yolu x\u0259ttinin Astara\u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259ki k\u00f6rp\u00fcy\u0259 q\u0259d\u0259r olan 8,3 kilometr yeni yolun, Astara\u00e7ay \u00fcz\u0259rind\u0259ki k\u00f6rp\u00fc v\u0259 \u0130ran \u0259razisind\u0259ki 1,4 kilometr yolun tikintisi tamamlanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu d\u0259hlizin Q\u0259zvin-R\u0259\u015ft (175 km) hiss\u0259sinin tikintisi il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0130ran t\u0259r\u0259fi il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131l\u0131r v\u0259 i\u015fl\u0259r ba\u015flanmaq \u00fczr\u0259dir. Az\u0259rbaycan bu d\u0259mir yolunun tikintisinin maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilm\u0259sind\u0259 d\u0259 i\u015ftirak edir. R\u0259smi Bak\u0131 \u0130ran t\u0259r\u0259fin\u0259 b\u0259hs olunan d\u0259mir yolunun tikintisi v\u0259 avadanl\u0131qla t\u0259chiz olunmas\u0131 layih\u0259si \u00fczr\u0259 500 milyon dollar d\u0259y\u0259rind\u0259 kredit ay\u0131rma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutub. Dig\u0259r bir istiqam\u0259t &#8211; \u015eimal istiqam\u0259ti \u00fczr\u0259, Samur \u00e7ay\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259n Samur (Az\u0259rbaycan) &#8211; Yaraq Qazmalar (Rusiya) avtomobil k\u00f6rp\u00fcs\u00fcn\u00fcn in\u015fas\u0131 v\u0259 d\u0259mir yolu x\u0259tl\u0259rinin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si \u0259traf\u0131nda i\u015f gedir. D\u0259hlizin \u00f6n\u0259mli hiss\u0259si olan Az\u0259rbaycan-Rusiya s\u0259rh\u0259dind\u0259n Az\u0259rbaycan-\u0130ran s\u0259rh\u0259din\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259mir yolu istismara tam haz\u0131r v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirilib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat D\u0259hlizi layih\u0259sin\u0259 qo\u015fulmaqla, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, \u00f6z\u00fcn\u00fcn h\u0259m Rusiya, h\u0259m d\u0259 \u0130ranla quru s\u0259rh\u0259dinin \u0259lveri\u015fli co\u011frafi xarakteristikas\u0131ndan s\u0259m\u0259r\u0259li istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli regional \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirm\u0259k v\u0259 m\u00f6vcud \u015f\u0259raitd\u0259n b\u0259hr\u0259l\u0259n\u0259r\u0259k yeni-yeni dividendl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259k ist\u0259yir. Bundan ba\u015fqa, Az\u0259rbaycan g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 qon\u015fu G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n \u0259razisini v\u0259 kommunikasiyalar\u0131n\u0131 da i\u015f\u0259 salmaqla &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; v\u0259 &#8220;\u015e\u0259rq-Q\u0259rb&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin inteqrasiyas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirm\u0259yi n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bu sah\u0259d\u0259 \u0259n \u00f6n\u0259mli rolu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259, BTQ, Bak\u0131dan G\u00fcrc\u00fcstandan ke\u00e7m\u0259kl\u0259 T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan avtomobil yollar\u0131, X\u0259z\u0259r d\u0259nizind\u0259 v\u0259 Qara d\u0259nizd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n in\u015fa etdiyi limanlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan \u0259razisind\u0259ki d\u0259niz v\u0259 d\u0259mir yolu limanlar\u0131 oynayacaqd\u0131r. D\u0259hlizin yaradaca\u011f\u0131 imkanlardan Az\u0259rbaycanla yana\u015f\u0131, Rusiya, \u0130ran, G\u00fcrc\u00fcstan, T\u00fcrkiy\u0259, Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri, \u00c7in, Qazax\u0131stan v\u0259 dig\u0259r Orta Asiya respublikalar\u0131 da istifad\u0259 ed\u0259c\u0259kl\u0259r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, x\u00fcsusi qeyd edilm\u0259lidir ki, &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; d\u0259hlizi layih\u0259si Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131, \u0130ran \u0130slam Respublikas\u0131 v\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 d\u0259mir yolu \u0259laq\u0259l\u0259rinin, h\u0259m\u00e7inin bu \u00f6lk\u0259l\u0259rin tranzit v\u0259 iqtisadi potensial\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k, beyn\u0259lxalq y\u00fckl\u0259rin bu istiqam\u0259t\u0259 daha \u00e7ox miqdarda ax\u0131n\u0131na t\u0259kan ver\u0259c\u0259k. Az\u0259rbaycan\u0131n bu d\u0259hlizd\u0259n g\u00f6zl\u0259ntil\u0259ri x\u00fcsus\u0259n \u00e7oxdur. &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi \u015eimali Avropan\u0131 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiya il\u0259 birl\u0259\u015fdirir. Proqnozlar g\u00f6st\u0259rir ki, tam g\u00fcc\u00fc il\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259 bu d\u0259hliz Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rinin, Rusiyan\u0131n, Orta Asiya v\u0259 Qafqaz regionlar\u0131n\u0131n K\u00f6rf\u0259z \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 Hindistana \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131na, X\u0259z\u0259ryan\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin Qara d\u0259niz limanlar\u0131 il\u0259 ticar\u0259t \u0259laq\u0259l\u0259rinin intensivl\u0259\u015fdirilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yaradacaqd\u0131r. H\u0259min d\u0259hliz Avropa-C\u0259nubi Asiya v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq aras\u0131nda d\u0259mir yolu da\u015f\u0131malar\u0131n\u0131, m\u00fcvafiq olaraq d\u0259mir yolunun ist\u0259r yerli, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 tranzit da\u015f\u0131malar\u0131ndan \u0259ld\u0259 etdiyi g\u0259lirl\u0259ri art\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizi layih\u0259sinin ke\u00e7\u0259c\u0259yi regiondak\u0131 f\u0259rqli q\u00fctbl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 geosiyasi r\u0259qab\u0259tin daha da k\u0259skinl\u0259\u015fm\u0259si fonunda, Az\u0259rbaycan h\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fcn multikultural v\u0259 sabit ictimai-siyasi c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131 il\u0259, h\u0259m d\u0259 y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc balansl\u0131 xarici siyas\u0259t v\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q kursu il\u0259 x\u00fcsusi iqtisadi-siyasi dividendl\u0259r qazanma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yir. Bu h\u0259d\u0259fl\u0259rin \u0259n m\u00fch\u00fcm\u00fc, iqtisadi sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259si, post neft d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00f6lk\u0259miz \u00fc\u00e7\u00fcn qeyri-neft sah\u0259sind\u0259ki f\u0259aliyy\u0259td\u0259n \u0259lav\u0259 g\u0259lir m\u0259nb\u0259yi \u0259ld\u0259 etm\u0259kdirs\u0259, siyasi v\u0259 geosiyasi sah\u0259d\u0259 regionda m\u00fcst\u0259qil siyas\u0259t y\u00fcr\u00fcd\u0259n d\u00f6vl\u0259t imicini qorumaq, regionda v\u0259 d\u00fcnyada bir-birinin daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmamaq prinsipin\u0259, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 ham\u0131l\u0131qla beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259k v\u0259 s. ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; n\u0259qliyyat d\u0259hlizinin x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259tini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, son d\u00f6vrd\u0259 \u0130ran v\u0259 Rusiya istiqam\u0259tind\u0259 yeni kommunikasiyalar\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na xeyli investisiya yat\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu da \u00f6lk\u0259nin beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259ki etibarl\u0131 t\u0259r\u0259fda\u015f imicini g\u00fccl\u0259ndirmi\u015fdir. Bundan \u0259vv\u0259l, \u00f6lk\u0259mizin liderliyi il\u0259 BTQ-nin v\u0259 Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq D\u0259niz Ticar\u0259t Liman\u0131n\u0131n tikilib istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si, bu m\u0259kanda azad iqtisadi zonan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, Az\u0259rbaycan\u0131 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n M\u0259rk\u0259zi Asiyan\u0131 Q\u0259rbl\u0259 (T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131), dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n C\u0259nubi Asiyan\u0131 (\u0130ran v\u0259 Hindistan) \u015eimalla birl\u0259\u015fdir\u0259n n\u0259qliyyat qov\u015fa\u011f\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evirmi\u015fdir. Haz\u0131rda beyn\u0259lxalq siyasi arenada ba\u015f ver\u0259n g\u0259rginlikl\u0259r &#8220;\u015eimal-C\u0259nub&#8221; layih\u0259sinin realla\u015fmas\u0131 i\u015fini bir q\u0259d\u0259r gecikdirs\u0259 d\u0259, bu problemin Az\u0259rbaycanla ba\u011fl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ayd\u0131nd\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u00f6z \u00f6hd\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n b\u00fct\u00fcn infrastruktur layih\u0259l\u0259rini u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015f v\u0259 istismara q\u0259bul etmi\u015fdir.<\/p>\n<p><em><strong>\u018fli H\u0259s\u0259nov<\/strong><br \/>\nAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin ictimai-siyasi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 k\u00f6m\u0259k\u00e7isi,<br \/>\ntarix elml\u0259ri doktoru, professor<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Strateji bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm geosiyasi m\u0259kanda &#8211; \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015eimaldan C\u0259nuba uzanan \u00e7ox m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya d\u0259hlizl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259srl\u0259r boyu transmilli d\u00fcnya g\u00fccl\u0259rinin x\u00fcsusi maraq dair\u0259sind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flveri\u015fli geosiyasi v\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqe Az\u0259rbaycana malik oldu\u011fu z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131 q\u0259d\u0259r yeni dividendl\u0259r qazanmaq \u015fans\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev, h\u0259m d\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev m\u00f6vcud reall\u0131\u011f\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas \u015fanslardan biri kimi d\u00fczg\u00fcn d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259r\u0259k, \u00f6t\u0259n 25 ild\u0259 bundan h\u0259m yeni neft strategiyas\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 transmilli n\u0259qliyyat-kommunikasiya siyas\u0259tinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 ba\u015fl\u0131ca amil kimi m\u0259har\u0259tl\u0259 istifad\u0259 etmi\u015fl\u0259r. Haz\u0131rda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":80996,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",1000,541,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",1000,541,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",1000,541,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728-300x162.jpg",300,162,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",640,346,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",1000,541,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",1000,541,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/788728.jpg",1000,541,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Strateji bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm geosiyasi m\u0259kanda &#8211; \u015e\u0259rqd\u0259n Q\u0259rb\u0259 v\u0259 \u015eimaldan C\u0259nuba uzanan \u00e7ox m\u00fch\u00fcm beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat-kommunikasiya d\u0259hlizl\u0259rinin k\u0259si\u015fm\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131 \u0259srl\u0259r boyu transmilli d\u00fcnya g\u00fccl\u0259rinin x\u00fcsusi maraq dair\u0259sind\u0259 saxlam\u0131\u015fd\u0131r. \u018flveri\u015fli geosiyasi v\u0259 co\u011frafi m\u00f6vqe Az\u0259rbaycana malik oldu\u011fu z\u0259ngin karbohidrogen ehtiyatlar\u0131 q\u0259d\u0259r yeni dividendl\u0259r qazanmaq \u015fans\u0131 yaratm\u0131\u015fd\u0131r. H\u0259m \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev, h\u0259m d\u0259 Prezident \u0130lham&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80995"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=80995"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/80995\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/80996"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=80995"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=80995"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=80995"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}