{"id":81069,"date":"2019-09-24T12:10:15","date_gmt":"2019-09-24T09:10:15","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=81069"},"modified":"2019-09-24T12:10:15","modified_gmt":"2019-09-24T09:10:15","slug":"yezid-nec%c9%99-bir-s%c9%99xs-idi-v%c9%99-nec%c9%99-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=81069","title":{"rendered":"Yezid nec\u0259 bir \u015f\u0259xs idi v\u0259 nec\u0259 \u00f6ld\u00fc?"},"content":{"rendered":"<p>Yezid ibn M\u00fcaviy\u0259 \u018fm\u0259vil\u0259r soyunun S\u00fcfyanil\u0259r qoluna m\u0259nsubdur. Hicri 25-ci ild\u0259 (miladi 645-ci il) do\u011fulmu\u015fdur. Anas\u0131 B\u0259ni-K\u0259lb q\u0259bil\u0259sind\u0259n B\u0259cd\u0259lin q\u0131z\u0131 Meysun idi. B\u0259ni-K\u0259lb q\u0259bil\u0259si b\u0259d\u0259vi q\u0259bil\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259, Yezid anas\u0131n\u0131n t\u0259rbiy\u0259si alt\u0131nda b\u00f6y\u00fcy\u0259r\u0259k, b\u0259d\u0259vil\u0259r\u0259 xas olan ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 (ov v\u0259 \u015feir\u0259 meylilik, \u0259yl\u0259nc\u0259y\u0259 alud\u0259lik v\u0259 s.) yiy\u0259l\u0259ndi. Zahiri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fc\u0259 k\u00f6k, b\u0259d\u0259ni t\u00fckl\u00fc idi.<\/p>\n<p>Yezid cavanl\u0131\u011f\u0131ndan ey\u015f-i\u015fr\u0259t\u0259, i\u00e7kiy\u0259, musiqiy\u0259, zinaya, meymunbazl\u0131q v\u0259 itbazl\u0131\u011fa h\u0259v\u0259sli idi. H\u0259tta x\u0259lif\u0259 olduqdan sonra da bu ad\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259mi\u015fdi. Tarix kitablar\u0131nda yaz\u0131rlar ki, o, \u00f6z meymununa insan kimi \u018fbu Qeys ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdi. Meymuna bahal\u0131 paltarlar geyindirir, ba\u015f\u0131na papaq qoyur, m\u0259clisl\u0259rd\u0259 yan\u0131nda saxlay\u0131r, onunla eyni qabdan i\u00e7ki i\u00e7ir, h\u0259tta \u00f6z q\u0259d\u0259hinin dibind\u0259 qalan \u015f\u0259rab\u0131 meymuna i\u00e7izdirirdi. C\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131nda \u018fbu Qeysi bir v\u0259h\u015fi qat\u0131r\u0131n belin\u0259 mindirib yar\u0131\u015fa burax\u0131rd\u0131. (M\u0259sudi. M\u00fcruc\u00fcz-z\u0259h\u0259b, III, 67-68). C\u0131d\u0131r yar\u0131\u015flar\u0131n\u0131n birind\u0259 \u018fbu Qeys qat\u0131r\u0131n belind\u0259n y\u0131x\u0131l\u0131b atlar\u0131n tapda\u011f\u0131 alt\u0131nda qalaraq \u00f6l\u0259nd\u0259 Yezid onun \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259rsiy\u0259 s\u00f6yl\u0259yib a\u011flad\u0131. Yezid deyirdi ki, \u018fbu Qeys \u0259slind\u0259 B\u0259ni-Israil q\u00f6vm\u00fcnd\u0259n qoca bir ki\u015fi olub, sonra Allah onu meymuna d\u00f6nd\u0259rib (B\u0259lazuri. \u018fnsab\u00fcl-\u0259\u015fraf, V, 300).<\/p>\n<p>Yezidin zaman\u0131nda g\u00fcnah v\u0259 fisq a\u00e7\u0131q-a\u015fkar edil\u0259n \u0259m\u0259l\u0259 \u00e7evrildi, M\u0259kk\u0259 v\u0259 M\u0259din\u0259 kimi m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 haram m\u0259clisl\u0259r\u0259 xas \u0259yl\u0259nc\u0259 s\u0259sl\u0259ri e\u015fidilm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. M\u0259hz bundan istifad\u0259 ed\u0259n Abdullah ibn Z\u00fcbeyr M\u0259kk\u0259d\u0259 qiyam qald\u0131rd\u0131 v\u0259 b\u00fct\u00fcn Hicaz\u0131n hakimiyy\u0259tini \u0259l\u0259 ke\u00e7irdi.<\/p>\n<p>Yezid \u015fair idi, \u0259sas\u0259n, kef m\u0259clisl\u0259rin\u0259 aid olan m\u00f6vzularda \u015feir deyirdi. B\u0259zi \u015feirl\u0259rind\u0259 Islam dinini, v\u0259hyi inkar edir, Pey\u011f\u0259mb\u0259rl\u0259 v\u0259 n\u0259sli il\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyini a\u00e7\u0131q-a\u015fkar \u015f\u0259kild\u0259 dil\u0259 g\u0259tirirdi.<\/p>\n<p>H\u0259s\u0259n B\u0259sri deyirdi ki, camaat\u0131n taleyini iki n\u0259f\u0259r zay etdi. Birincisi, \u018fmr ibn Asd\u0131r ki, Siffeyn sava\u015f\u0131nda Quran s\u0259hif\u0259l\u0259rini niz\u0259l\u0259rin ucuna taxma\u011f\u0131 M\u00fcaviy\u0259y\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc. N\u0259tic\u0259d\u0259 x\u0259varic tayfas\u0131 meydana \u00e7\u0131xd\u0131, h\u0259k\u0259meyn hadis\u0259si ba\u015f verdi v\u0259 qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fcn\u0259 kimi bunun ziyan\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259c\u0259yik. Ikincisi is\u0259, M\u00fc\u011feyr\u0259 ibn \u015e\u00f6b\u0259dir ki, M\u00fcaviy\u0259y\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259n sonra Yezidi v\u0259li\u0259hd etm\u0259yi m\u0259sl\u0259h\u0259t g\u00f6rd\u00fc. M\u00fc\u011feyr\u0259 Kuf\u0259 valisi idi. M\u00fcaviy\u0259 ona m\u0259ktub yaz\u0131b v\u0259zif\u0259d\u0259n azad etdiyini bildirdi. M\u00fc\u011feyr\u0259 d\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin q\u0259z\u0259bini soyutmaq v\u0259 v\u0259zif\u0259d\u0259 qalmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu hiyl\u0259ni fikirl\u0259\u015fdi, \u015eama g\u0259lib M\u00fcaviy\u0259y\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t verdi ki, hakimiyy\u0259ti \u0259ld\u0259n buraxmamaq \u00fc\u00e7\u00fcn camaatdan Yezidin ad\u0131na bey\u0259t als\u0131n. M\u00fcaviy\u0259 soru\u015fdu ki, s\u0259n \u00f6z\u00fcn bu i\u015f\u0259 r\u0259hb\u0259rlik ed\u0259 bil\u0259rs\u0259nmi? M\u00fc\u011feyr\u0259 raz\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi v\u0259 h\u0259qiq\u0259t\u0259n bu i\u015fin \u00f6hd\u0259sind\u0259n u\u011furla g\u0259ldi. H\u0259s\u0259n B\u0259sri deyirdi ki, m\u0259hz bu hadis\u0259d\u0259n sonra hakimiyy\u0259tin atadan o\u011fula ke\u00e7m\u0259si ad\u0259t hal\u0131na ke\u00e7di v\u0259 \u015fura \u0259n\u0259n\u0259si yaddan \u00e7\u0131xd\u0131 (S\u00fcyuti. Tarix\u00fcl-x\u00fcl\u0259fa, s\u0259h. 164).<\/p>\n<p>Yezid atas\u0131n\u0131n sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda hakimiyy\u0259t i\u015fl\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmadan, ey\u015f-i\u015fr\u0259t i\u00e7ind\u0259 g\u00fcn\u00fcn\u00fc ke\u00e7irirdi. M\u00fcaviy\u0259 onu d\u00f6vl\u0259t i\u015fl\u0259rin\u0259 al\u0131\u015fd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ard\u0131c\u0131l c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rirdi. H\u0259tta Bizans y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259rinin birin\u0259 Yezidi s\u0259rk\u0259rd\u0259 t\u0259yin etmi\u015fdi. Bu missiya Yezidin \u00fcr\u0259yinc\u0259 olmasa da, atas\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcnd\u0259n \u00e7\u0131xa bilm\u0259di. B\u0259zi b\u00f6y\u00fck s\u0259hab\u0259l\u0259rin (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u018fbu \u018fyyub \u018fnsarinin) d\u0259 qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fc\u015f Konstantinopolun qala divarlar\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda sona \u00e7atd\u0131 v\u0259 m\u00fcs\u0259lmanlar \u015f\u0259h\u0259ri uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00fchasir\u0259d\u0259 saxlad\u0131qdan sonra n\u0259tic\u0259siz halda geri qay\u0131tma\u011fa m\u0259cbur oldular.<\/p>\n<p>M\u00fcaviy\u0259 can ver\u0259nd\u0259 bel\u0259, Yezid sarayda deyildi, ova getmi\u015fdi. Atas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra o, hakimiyy\u0259t\u0259 ke\u00e7di v\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 ona bey\u0259t etm\u0259mi\u015f \u015f\u0259xsl\u0259ri \u00f6z\u00fcn\u0259 ram etm\u0259k u\u011frunda t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Yezid t\u0259qrib\u0259n 3 il yar\u0131m davam etmi\u015f x\u0259lif\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00fc\u00e7 b\u00f6y\u00fck cinay\u0259t\u0259 imza atd\u0131. Hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259ldikd\u0259n t\u0259qrib\u0259n alt\u0131 ay sonra K\u0259rb\u0259la s\u0259hras\u0131nda Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259ziz n\u0259v\u0259si Imam H\u00fcseyni (\u0259), ail\u0259 \u00fczvl\u0259rini v\u0259 yax\u0131n silahda\u015flar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f q\u0259ddarl\u0131qla q\u0259tl\u0259 yetirdi.<\/p>\n<p>Bundan iki il sonra \u2013 hicri 63-c\u00fc ild\u0259 Yezid ona qar\u015f\u0131 qiyam qald\u0131rm\u0131\u015f M\u0259din\u0259 \u0259halisini amans\u0131zl\u0131qla c\u0259zaland\u0131rd\u0131. M\u0259din\u0259lil\u0259r \u015eama n\u00fcmay\u0259nd\u0259 hey\u0259ti g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdil\u0259r ki, sarayda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259ri izl\u0259yib x\u0259b\u0259r g\u0259tirsinl\u0259r. Onlar \u015eamda olduqlar\u0131 m\u00fcdd\u0259td\u0259 Yezidin v\u0259 \u0259lalt\u0131lar\u0131n\u0131n dind\u0259n uzaq bir adam olduqlar\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etdil\u0259r, \u018fm\u0259vil\u0259r soyunun hakimiyy\u0259t\u0259 layiq olmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259ldil\u0259r. \u015e\u0259h\u0259r \u0259halisi H\u0259nz\u0259l\u0259 q\u0259sil\u00fcl-m\u0259laik\u0259nin (y\u0259ni m\u0259l\u0259kl\u0259rin q\u00fcsl verdiyi H\u0259nz\u0259l\u0259nin) o\u011flu Abdullaha bey\u0259t etdi. Abdullah\u0131n atas\u0131 H\u0259nz\u0259l\u0259 \u00dch\u00fcd sava\u015f\u0131nda c\u0259nab\u0259tli halda \u015f\u0259hid olmu\u015fdu. Pey\u011f\u0259mb\u0259r onun \u015f\u0259had\u0259tind\u0259n sonra buyurmu\u015fdu ki, indi behi\u015ftd\u0259 m\u0259l\u0259kl\u0259r H\u0259nz\u0259l\u0259nin c\u0259naz\u0259sin\u0259 q\u00fcsl verirl\u0259r.<\/p>\n<p>Abdullah\u0131n ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda m\u0259din\u0259lil\u0259r Yezidin valisini \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n qovdular. Yezid hadis\u0259d\u0259n x\u0259b\u0259r tutan kimi M\u00fcslim ibn \u018fq\u0259b\u0259 adl\u0131 s\u0259rk\u0259rd\u0259ni b\u00f6y\u00fck qo\u015funla M\u0259din\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 yollad\u0131. \u015e\u0259h\u0259r k\u0259nar\u0131ndak\u0131 H\u0259rr\u0259 adl\u0131 da\u015fl\u0131q m\u0259kanda t\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda toqqu\u015fma ba\u015f verdi. M\u0259din\u0259lil\u0259r \u015f\u00fcca\u0259tl\u0259 sava\u015fsalar da, q\u00fcvv\u0259l\u0259rin qeyri-b\u0259rab\u0259rliyi d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn taleyini h\u0259ll etdi. Qalib g\u0259lmi\u015f \u015eam qo\u015funu M\u0259din\u0259y\u0259 daxil oldu. M\u00fcslim ibn \u018fq\u0259b\u0259nin \u0259mri il\u0259 M\u0259din\u0259 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259ki h\u0259r \u015fey \u2013 sakinl\u0259r d\u0259 daxil olmaqla \u2013 \u0259sg\u0259rl\u0259r\u0259 halal elan edildi. Tarix\u00e7il\u0259r yaz\u0131rlar ki, \u015eam qo\u015funu M\u0259din\u0259d\u0259 misli g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f q\u0259tl\u00fc qar\u0259t t\u00f6r\u0259tdi. \u00d6ld\u00fcr\u00fcl\u0259nl\u0259rin say\u0131n\u0131 minl\u0259 on min n\u0259f\u0259r aras\u0131nda qeyd edirl\u0259r. H\u0259tta Pey\u011f\u0259mb\u0259r m\u0259scidin\u0259 p\u0259nah g\u0259tir\u0259nl\u0259r\u0259 d\u0259 aman verilm\u0259di. Q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259nl\u0259rin aras\u0131nda 700-d\u0259n art\u0131q elm \u0259hli v\u0259 Quran qaresi vard\u0131 ki, bunlar\u0131n bir hiss\u0259si s\u0259hab\u0259 idi. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259misi o\u011flu Abdullah ibn C\u0259f\u0259ri-t\u0259yyar\u0131n iki o\u011flu, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin \u0259misi \u018fbu L\u0259h\u0259bin o\u011flu Abbas, Pey\u011f\u0259mb\u0259rin dig\u0259r \u0259misi Harisin n\u0259slind\u0259n olan bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n, s\u0259ks\u0259n n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n s\u0259hab\u0259 bu faci\u0259 zaman\u0131 \u015f\u0259hid oldular. Ibn K\u0259sir, Ibn Q\u00fcteyb\u0259 kimi m\u0259\u015fhur tarix\u00e7il\u0259r yaz\u0131rlar ki, vaxtil\u0259 B\u0259dr sava\u015f\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015f qocaman s\u0259h\u0259b\u0259l\u0259rin ham\u0131s\u0131 H\u0259rr\u0259 faci\u0259sind\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildil\u0259r. \u018fsg\u0259rl\u0259r M\u0259din\u0259 camaat\u0131n\u0131 ya \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, ya da i\u015fg\u0259nc\u0259y\u0259 m\u0259ruz qoyurdular. \u018fbu S\u0259id X\u00fcdrinin evin\u0259 soxulan \u015eam ordusunun \u0259sg\u0259rl\u0259ri \u0259l\u0259 ke\u00e7irm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259nim\u0259t tapa bilm\u0259y\u0259nd\u0259 q\u0259z\u0259bl\u0259nib bu m\u00f6ht\u0259r\u0259m s\u0259hab\u0259nin saqqal\u0131n\u0131 yolmu\u015fdular.<\/p>\n<p>M\u00fcslim ibn \u018fq\u0259b\u0259nin \u0259sg\u0259rl\u0259ri M\u0259din\u0259d\u0259 \u00fc\u00e7 g\u00fcn r\u00fcsvay\u00e7\u0131d\u0131q etdil\u0259r. Qad\u0131nlar\u0131n v\u0259 q\u0131zlar\u0131n namusu tapdaland\u0131.<\/p>\n<p>Sonra Yezidin \u0259mri il\u0259 H\u00fcsayn ibn N\u00fcmeyrin ba\u015f\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda qo\u015fun M\u0259kk\u0259y\u0259 sar\u0131 istiqam\u0259t ald\u0131. Onun m\u0259qs\u0259di M\u0259kk\u0259d\u0259 hakimiyy\u0259t s\u00fcr\u0259n v\u0259 Yezid\u0259 meydan oxuyan Abdullah ibn Z\u00fcbeyri m\u0259\u011flub etm\u0259k idi. M\u0259kk\u0259lil\u0259r \u015f\u0259h\u0259r\u0259 \u00e7\u0259kilib m\u00fcdafi\u0259 olunma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. \u015eam qo\u015funu M\u0259kk\u0259 k\u0259nar\u0131ndak\u0131 \u018fbu Q\u00fcbeys da\u011f\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 mancanaqlar qura\u015fd\u0131rd\u0131. Bu mancanaqlardan \u015f\u0259h\u0259r\u0259 iri da\u015flar atma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. Ucu yand\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oxlar da m\u00fcq\u0259dd\u0259s \u015f\u0259h\u0259ri h\u0259d\u0259f\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Mancanaqlardan at\u0131lan da\u015flar K\u0259b\u0259nin divarlar\u0131na d\u0259yib Allah\u0131n evini u\u00e7urdu. K\u0259b\u0259nin \u00fcz\u0259rind\u0259ki kisv\u0259 (\u00f6rt\u00fck) yand\u0131. \u018fg\u0259r bu minvalla davam ets\u0259ydi, M\u0259kk\u0259d\u0259 da\u015f \u00fcst\u0259 da\u015f qalmayacaqd\u0131. Ancaq bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra \u015eamdan Yezidin \u00f6l\u00fcm x\u0259b\u0259rini g\u0259tirdil\u0259r. Qo\u015fun M\u0259kk\u0259nin m\u00fchasir\u0259sind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259kib \u015eama qay\u0131td\u0131.<\/p>\n<p>Ibn \u0259l-C\u00f6vzi bunlar\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutaraq deyirdi: \u00abN\u0259 deyim bir adam\u0131n bar\u0259sind\u0259 ki, \u00fc\u00e7 il hakimiyy\u0259t s\u00fcrm\u00fc\u015f, birinci il H\u00fcseyn ibn \u018flini q\u0259tl\u0259 yetirmi\u015f, ikinci il M\u0259din\u0259 \u0259halisini qorxudub camaat\u0131n qan\u0131n\u0131 halal elan etmi\u015f, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc il d\u0259 Allah\u0131n evini mancanaqlardan da\u015fa tutmu\u015fdur?\u00bb (Sibt ibn \u0259l-C\u00f6vzi. T\u0259zkir\u0259t\u00fcl-x\u0259vass, s\u0259h. 291-292).<\/p>\n<p>Yezidin aqib\u0259tinin n\u0259 il\u0259 qurtard\u0131\u011f\u0131 da maraql\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Tarix s\u0259hif\u0259l\u0259rini \u00f6z qanl\u0131 cinay\u0259tl\u0259ri il\u0259 bulam\u0131\u015f \u0259ks\u0259r \u015f\u0259xsl\u0259r kimi Yezidin d\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131n faci\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 a\u011f\u0131r \u0259zablar i\u00e7ind\u0259 bitdiyini g\u00f6zl\u0259m\u0259k t\u0259biidir. Onun \u00f6l\u00fcm tarix\u00e7\u0259si bar\u0259d\u0259 bir ne\u00e7\u0259 f\u0259rqli n\u0259z\u0259riyy\u0259 vard\u0131r. \u018fvv\u0259la, bunu qeyd ed\u0259k ki, Yezidin hicri 64-c\u00fc il 14 v\u0259 ya 15 r\u0259bi\u00fcl-\u0259vv\u0259l tarixl\u0259rind\u0259 (miladi 683-c\u00fc il), t\u0259qrib\u0259n 39 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fcy\u00fcn\u00fc yaz\u0131rlar.<\/p>\n<p>M\u0259rhum \u015eeyx S\u0259duq yaz\u0131r ki, Yezid gec\u0259 s\u0259rxo\u015f halda yatd\u0131, s\u0259h\u0259r onu \u00f6lm\u00fc\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 g\u00f6rd\u00fcl\u0259r. B\u0259d\u0259ni qapqara qaralm\u0131\u015fd\u0131, sanki d\u0259risin\u0259 qatran s\u00fcrtm\u00fc\u015fd\u00fcl\u0259r.<\/p>\n<p>Ba\u015fqa bir r\u0259vay\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259, Yezid ey\u015f-i\u015fr\u0259t m\u0259clisind\u0259 i\u00e7ib s\u0259rxo\u015f olmu\u015fdu. Qalx\u0131b r\u0259qs etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn taxt\u0131ndan endi, amma q\u0259fild\u0259n aya\u011f\u0131 b\u00fcdr\u0259yib y\u0131x\u0131ld\u0131, ba\u015f\u0131 z\u0259rbl\u0259 yer\u0259 d\u0259yib yar\u0131ld\u0131, h\u0259tta beyni k\u0259ll\u0259sind\u0259n \u00e7\u00f6l\u0259 t\u00f6k\u00fcld\u00fc (Z\u0259h\u0259bi. Siy\u0259r\u00fc \u0259lamin-n\u00fcb\u0259la, IV, 37).<\/p>\n<p>Yezidin z\u0259h\u0259rl\u0259 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fcy\u00fc haqq\u0131nda da fikir vard\u0131r. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, vaxtil\u0259 M\u00fcaviy\u0259nin q\u0259tl\u0259 yetirdiyi H\u00fccr ibn \u018fdiyyin q\u0131z\u0131 S\u0259lma H\u00fccr\u00fcn qarda\u015f\u0131 o\u011flu \u018fbd\u00fcrr\u0259hmanla k\u00f6m\u0259kl\u0259\u015fib Yezidi z\u0259h\u0259rl\u0259m\u0259y\u0259 nail olurlar.<\/p>\n<p>Yezidin \u00f6l\u00fcm\u00fc haqq\u0131nda daha bir n\u0259z\u0259riyy\u0259 il\u0259 Seyyid ibn Tavusun \u00abL\u00fchuf\u00bb kitab\u0131nda rastla\u015f\u0131r\u0131q. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, Yezid \u00f6z adamlar\u0131 il\u0259 Dim\u0259\u015fqd\u0259n xeyli uzaqlarda, s\u0259hrada ova \u00e7\u0131x\u0131r. Rast\u0131na \u00e7\u0131xan bir ceyran\u0131 ovlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259st\u0259d\u0259n ayr\u0131l\u0131r v\u0259 t\u0259kba\u015f\u0131na ceyran\u0131n dal\u0131nca d\u00fc\u015f\u00fcr. Ceyran\u0131 qova-qova bir quyunun ba\u015f\u0131na \u00e7at\u0131r. G\u00f6r\u00fcr ki, bir n\u0259f\u0259r quyudan su \u00e7\u0259km\u0259kl\u0259 m\u0259\u015f\u011fuldur. Yezid h\u0259min adama yax\u0131nla\u015f\u0131b su ist\u0259yir, amma ondan x\u0259lif\u0259y\u0259 layiq t\u0259zim v\u0259 ehtiram g\u00f6rm\u00fcr. Q\u0259z\u0259bl\u0259 deyir: \u00abY\u0259qin m\u0259nim kim oldu\u011fumu bilmirs\u0259n. Bils\u0259ydin, m\u0259n\u0259 layiq olan h\u00f6rm\u0259ti g\u00f6st\u0259r\u0259rdin. M\u0259n m\u00f6minl\u0259rin \u0259miri Yezid ibn M\u00fcaviy\u0259y\u0259m\u00bb. O adam bu s\u00f6zl\u0259ri e\u015fid\u0259n kimi q\u0131l\u0131nc\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kib Yezidin \u00fcst\u00fcn\u0259 h\u00fccum edir: \u00abS\u0259n m\u0259nim a\u011fam H\u00fcseyni s\u0259hrada susuz \u00f6ld\u00fcrtd\u00fcrm\u00fcs\u0259n. Vallahi, m\u0259n d\u0259 s\u0259ni o \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259lak ed\u0259c\u0259y\u0259m\u00bb. O adam\u0131n q\u0131l\u0131nc z\u0259rb\u0259si Yezidin at\u0131na d\u0259yir. H\u00fcrkm\u00fc\u015f at \u015faha qalx\u0131r, sonra s\u00fcr\u0259tl\u0259 \u00e7ap\u0131b gedir. Yezid at\u0131n t\u0259rkind\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc saxlaya bilm\u0259yib y\u0131x\u0131l\u0131r. Amma bir aya\u011f\u0131 \u00fcz\u0259ngid\u0259 qald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn at onu s\u0259hra boyunca s\u00fcr\u00fcd\u00fcb apar\u0131r. Bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n sonra n\u00f6k\u0259rl\u0259ri s\u0259hrada Yezidin at\u0131n\u0131 tap\u0131rlar. At\u0131n \u00fcz\u0259ngisind\u0259n bir ayaq as\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259lum olur ki, Yezidin b\u0259d\u0259ni yer\u0259 s\u00fcrt\u00fcn\u0259r\u0259k tik\u0259-tik\u0259 olub da\u011f\u0131l\u0131b, yaln\u0131z \u00fcz\u0259ngiy\u0259 ili\u015fmi\u015f ayaq salamat qal\u0131b. Onun c\u0259s\u0259dinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131 \u015eama g\u0259tirib, Bab\u00fcs-s\u0259\u011fir m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259 d\u0259fn edirl\u0259r. H\u0259r bir halda, bu g\u00fcn Yezidin q\u0259bri kimi tan\u0131nan m\u0259zar \u018fm\u0259vil\u0259r m\u0259scidinin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda, B\u0259ni-\u00dcm\u0259yy\u0259 soyunun m\u0259nsublar\u0131n\u0131n basd\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 u\u00e7uq-s\u00f6k\u00fck bir m\u0259qb\u0259r\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fir. Atas\u0131 M\u00fcaviy\u0259 kimi onun da d\u0259fn yeri D\u0259m\u0259\u015fq \u0259halisinin zibilxanas\u0131na \u00e7evrilib.<\/p>\n<p>\u018fm\u0259vi s\u00fclal\u0259sind\u0259n yegan\u0259 \u0259dal\u0259tli x\u0259lif\u0259 kimi tan\u0131nan \u00d6m\u0259r ibn \u018fbd\u00fcl\u0259ziz deyirdi ki, bir gec\u0259 yuxuda qiyam\u0259tin ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcm.<\/p>\n<p>C\u0259h\u0259nn\u0259md\u0259 \u0259zab \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 baxanda g\u00f6rd\u00fcm ki, alovla dolu olan d\u0259r\u0259nin i\u00e7ind\u0259 bir n\u0259f\u0259r var, h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259r\u0259d\u0259n \u00e7\u0131xma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa da, c\u0259h\u0259nn\u0259m qoruq\u00e7ular\u0131 at\u0259\u015fin g\u00fcrzl\u0259rl\u0259 onu vurub yen\u0259 d\u0259r\u0259nin i\u00e7in\u0259 qaytar\u0131rlar. O adam\u0131n kim oldu\u011funu soru\u015fdum, dedil\u0259r ki, Yezid ibn M\u00fcaviy\u0259dir (M\u0259qt\u0259l\u00fcl-Xar\u0259zmi, II, 86). Bir g\u00fcn \u00d6m\u0259r ibn \u018fbd\u00fcl\u0259zizin yan\u0131nda bir n\u0259f\u0259r Yezidin ad\u0131n\u0131 \u00e7\u0259k\u0259nd\u0259 \u00ab\u0259mir\u0259l-m\u00f6minin\u00bb l\u0259q\u0259bini i\u015fl\u0259tmi\u015fdi. \u00d6m\u0259r o adama q\u0259z\u0259bl\u0259ndi v\u0259 iyirmi \u015fallaq vurdurdu (S\u00fcyuti. Tarix\u00fcl-x\u00fcl\u0259fa, s\u0259h. 167).<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox m\u00fcs\u0259lman aliml\u0259ri Yezidin t\u00f6r\u0259tdiyi z\u00fclml\u0259r\u0259 \u0259saslanaraq, onun ruhuna l\u0259n\u0259t oxuma\u011f\u0131 icaz\u0259li bilmi\u015f, h\u0259tta onu kafir saym\u0131\u015flar. Bunlar\u0131n s\u0131ra-s\u0131nda Ibn \u0259l-C\u00f6vzi, T\u0259ftazani, Qaz\u0131 \u018fbu Y\u0259la, \u018fllam\u0259 S\u00fcyuti, Imam Yafei, Cahiz, \u015eovkani kimi b\u00f6y\u00fck aliml\u0259rin adlar\u0131na rast g\u0259lirik. Lakin Q\u0259zzali, Ibn Teymiyy\u0259 v\u0259 s\u0259l\u0259fi g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc m\u00fcasir aliml\u0259r onu k\u00fcfrd\u0259 t\u0259qsirli bilm\u0259mi\u015f, ruhuna l\u0259n\u0259t oxunmas\u0131n\u0131 r\u0259va g\u00f6rm\u0259mi\u015fl\u0259r. Bunu ya Yezidin Imam H\u00fcseyni (\u0259) \u00f6ld\u00fcrm\u0259k niyy\u0259tind\u0259 olmamas\u0131, bu i\u015fin onun raz\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmadan ba\u015f verm\u0259si, yaxud K\u0259rb\u0259la faci\u0259sind\u0259n sonra Yezidin t\u00f6vb\u0259 etm\u0259si, ya da \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 q\u0259tl t\u00f6r\u0259tmi\u015f \u015f\u0259xsi kafir adland\u0131rma\u011f\u0131n d\u00fczg\u00fcn olmamas\u0131 il\u0259 izah etmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015ei\u0259 m\u0259zh\u0259binin is\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti birm\u0259nal\u0131d\u0131r. Pey\u011f\u0259mb\u0259rin n\u0259v\u0259sini q\u0259tl\u0259 yetirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259mr verdiyin\u0259, qeyri-islami v\u0259 qeyri-\u0259xlaqi h\u0259yat t\u0259rzi s\u00fcrd\u00fcy\u00fcn\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259, ist\u0259r s\u00f6hb\u0259tl\u0259rind\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 yazd\u0131\u011f\u0131 \u015feirl\u0259rd\u0259 a\u00e7\u0131q-a\u015fkar k\u00fcfr \u0259qid\u0259sini t\u0259r\u0259nn\u00fcm etdiyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u015fi\u0259l\u0259r Yezidi kafir say\u0131r v\u0259 l\u0259n\u0259t\u0259 layiq bilirl\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yezid ibn M\u00fcaviy\u0259 \u018fm\u0259vil\u0259r soyunun S\u00fcfyanil\u0259r qoluna m\u0259nsubdur. Hicri 25-ci ild\u0259 (miladi 645-ci il) do\u011fulmu\u015fdur. Anas\u0131 B\u0259ni-K\u0259lb q\u0259bil\u0259sind\u0259n B\u0259cd\u0259lin q\u0131z\u0131 Meysun idi. B\u0259ni-K\u0259lb q\u0259bil\u0259si b\u0259d\u0259vi q\u0259bil\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131rd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259, Yezid anas\u0131n\u0131n t\u0259rbiy\u0259si alt\u0131nda b\u00f6y\u00fcy\u0259r\u0259k, b\u0259d\u0259vil\u0259r\u0259 xas olan ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 (ov v\u0259 \u015feir\u0259 meylilik, \u0259yl\u0259nc\u0259y\u0259 alud\u0259lik v\u0259 s.) yiy\u0259l\u0259ndi. Zahiri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fc\u0259 k\u00f6k, b\u0259d\u0259ni t\u00fckl\u00fc idi. Yezid cavanl\u0131\u011f\u0131ndan ey\u015f-i\u015fr\u0259t\u0259, i\u00e7kiy\u0259, musiqiy\u0259, zinaya, meymunbazl\u0131q v\u0259 itbazl\u0131\u011fa h\u0259v\u0259sli idi. H\u0259tta x\u0259lif\u0259 olduqdan sonra da bu ad\u0259tl\u0259rind\u0259n \u0259l \u00e7\u0259km\u0259mi\u015fdi. Tarix kitablar\u0131nda yaz\u0131rlar ki, o, \u00f6z meymununa insan kimi \u018fbu Qeys ad\u0131n\u0131 vermi\u015fdi. Meymuna bahal\u0131 paltarlar geyindirir,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":81070,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/thumb_kerbela12-1.jpg",120,67,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Yezid ibn M\u00fcaviy\u0259 \u018fm\u0259vil\u0259r soyunun S\u00fcfyanil\u0259r qoluna m\u0259nsubdur. Hicri 25-ci ild\u0259 (miladi 645-ci il) do\u011fulmu\u015fdur. Anas\u0131 B\u0259ni-K\u0259lb q\u0259bil\u0259sind\u0259n B\u0259cd\u0259lin q\u0131z\u0131 Meysun idi. B\u0259ni-K\u0259lb q\u0259bil\u0259si b\u0259d\u0259vi q\u0259bil\u0259l\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131rd\u0131. Buna g\u00f6r\u0259, Yezid anas\u0131n\u0131n t\u0259rbiy\u0259si alt\u0131nda b\u00f6y\u00fcy\u0259r\u0259k, b\u0259d\u0259vil\u0259r\u0259 xas olan ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 (ov v\u0259 \u015feir\u0259 meylilik, \u0259yl\u0259nc\u0259y\u0259 alud\u0259lik v\u0259 s.) yiy\u0259l\u0259ndi. Zahiri g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fc\u0259 k\u00f6k, b\u0259d\u0259ni t\u00fckl\u00fc idi. Yezid cavanl\u0131\u011f\u0131ndan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81069"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81069"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81069\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/81070"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81069"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81069"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81069"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}