{"id":811371,"date":"2025-06-17T13:52:34","date_gmt":"2025-06-17T09:52:34","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=811371"},"modified":"2025-06-17T13:52:34","modified_gmt":"2025-06-17T09:52:34","slug":"muasir-az%c9%99rbaycan-dovl%c9%99tciliyinin-t%c9%99m%c9%99l-dasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=811371","title":{"rendered":"M\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin t\u0259m\u0259l da\u015f\u0131"},"content":{"rendered":"<p>1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyini yenic\u0259 b\u0259rpa etmi\u015f bir d\u00f6vl\u0259t olaraq ciddi sosial-siyasi sars\u0131nt\u0131lar, xarici t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r v\u0259 daxili idar\u0259etm\u0259 b\u00f6hran\u0131 il\u0259 \u00fcz\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 bir tarixi m\u0259qamda 15 iyun 1993-c\u00fc il tarixi, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin yenid\u0259n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259sas yaratd\u0131. 1991-ci ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutu il\u0259 Az\u0259rbaycan formal olaraq m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 ets\u0259 d\u0259, bu m\u00fcst\u0259qillik real v\u0259 funksional d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmad\u0131. M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raiti, ordu v\u0259 siyasi elita aras\u0131nda par\u00e7alanma, v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmalar\u0131 v\u0259 Qaraba\u011fda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259si olaraq c\u0259miyy\u0259tin demoralizasiyas\u0131 ba\u015f verdi. Bu d\u00f6vrd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin h\u0259m daxili, h\u0259m d\u0259 xarici siyas\u0259td\u0259 s\u00fcni v\u0259 qeyri-sabit q\u0259rarlarla idar\u0259 olunmas\u0131 suverenliyi real t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na sal\u0131rd\u0131. 1993-c\u00fc ilin iyun hadis\u0259l\u0259ri \u2014 G\u0259nc\u0259 qiyam\u0131 v\u0259 ard\u0131nca ba\u015f ver\u0259n siyasi b\u00f6hran n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 tam bir legitimlik b\u00f6hran\u0131 ya\u015fan\u0131rd\u0131. Bel\u0259 bir zamanda xalq\u0131n t\u0259kidli t\u0259l\u0259bi il\u0259 Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t olunmas\u0131, Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u201cMilli Qurtulu\u015f\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. 15 iyun 1993-c\u00fc ild\u0259 onun Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Ali Sovetinin s\u0259dri se\u00e7ilm\u0259si faktiki olaraq \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitlik v\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011fu prosesinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. Heyd\u0259r \u018fliyev yaln\u0131z liderlik etm\u0259di \u2013 o, sistem qurdu. D\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyind\u0259 pe\u015f\u0259karl\u0131q, diplomatiyada balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00f6vqe v\u0259 ordu quruculu\u011funda strateji bax\u0131\u015f onun r\u0259hb\u0259rliyini q\u0131sa zamanda n\u0259tic\u0259 ver\u0259n bir siyas\u0259t\u0259 \u00e7evirdi. Bu tarixd\u0259n etibar\u0259n Az\u0259rbaycanda daxili stabillik t\u0259min olundu, iqtisadi islahatlara \u0259saslanan inki\u015faf yolu se\u00e7ildi, beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259 is\u0259 milli maraqlar\u0131n qorundu\u011fu yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259 ba\u015flad\u0131. 15 \u0130yun hadis\u0259l\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti t\u0259kc\u0259 bir siyasi sabitl\u0259\u015fm\u0259 fakt\u0131 kimi deyil, h\u0259m d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 sistemli n\u0259tic\u0259l\u0259rl\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259 bil\u0259r:<\/p>\n<p>\u2022 D\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131n\u0131n formala\u015fmas\u0131: Prezidentlik institutu, milli ordu, parlament v\u0259 dig\u0259r d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131n\u0131n idar\u0259\u00e7ilikd\u0259 effektiv rol alma\u011fa ba\u015flamas\u0131.<\/p>\n<p>\u2022 Konstitusiya islahatlar\u0131: 1995-ci ild\u0259 q\u0259bul olunan yeni Konstitusiya h\u00fcquqi d\u00f6vl\u0259tin v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259minat\u0131n\u0131n t\u0259m\u0259lini qoydu.<\/p>\n<p>\u2022 Milli birlik v\u0259 siyasi legitimlik: Heyd\u0259r \u018fliyevin \u015f\u0259xsind\u0259 xalq\u0131n etibar etdiyi bir liderin hakimiyy\u0259td\u0259 olmas\u0131 milli birliyin b\u0259rpas\u0131n\u0131 t\u0259min etdi.<\/p>\n<p>\u2022 Geosiyasi manevr imkanlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131: Az\u0259rbaycan beyn\u0259lxalq arenada balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131qlara \u0259saslanan siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. 15 \u0130yun \u2013 Milli Qurtulu\u015f G\u00fcn\u00fc yaln\u0131z ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ba\u015f vermi\u015f siyasi hadis\u0259nin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc deyil, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin t\u0259m\u0259l da\u015flar\u0131ndan biridir. Bu g\u00fcn h\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi yadda\u015fla yana\u015f\u0131, siyasi m\u0259suliyy\u0259t g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. D\u00f6vl\u0259tin sabitliyinin qorunmas\u0131, suverenliyin m\u00fcdafi\u0259si v\u0259 milli maraqlar\u0131n prioritet kimi saxlanmas\u0131 bu g\u00fcn\u00fcn verdiyi tarixi d\u0259rsl\u0259rd\u0259n biridir. \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 ba\u015flanan bu proses, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n XXI \u0259srd\u0259 inki\u015faf ed\u0259n, g\u00fccl\u0259n\u0259n v\u0259 beyn\u0259lxalq al\u0259md\u0259 s\u00f6z sahibi olan bir d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrilm\u0259sinin \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rini yaratd\u0131. Bu m\u0259nada 15 \u0130yun t\u0259kc\u0259 bir tarix yox, bir d\u00f6n\u00fc\u015f, bir ideya v\u0259 bir yol x\u0259rit\u0259sidir.<\/p>\n<p><em><strong>Ayt\u0259n \u0130brahimova,<br \/>\nYAP X\u0259tai rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n f\u0259al\u0131,<br \/>\nADPU MAD kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyini yenic\u0259 b\u0259rpa etmi\u015f bir d\u00f6vl\u0259t olaraq ciddi sosial-siyasi sars\u0131nt\u0131lar, xarici t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r v\u0259 daxili idar\u0259etm\u0259 b\u00f6hran\u0131 il\u0259 \u00fcz\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 bir tarixi m\u0259qamda 15 iyun 1993-c\u00fc il tarixi, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin yenid\u0259n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259sas yaratd\u0131. 1991-ci ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutu il\u0259 Az\u0259rbaycan formal olaraq m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 ets\u0259 d\u0259, bu m\u00fcst\u0259qillik real v\u0259 funksional d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131 il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunmad\u0131. M\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raiti, ordu v\u0259 siyasi elita aras\u0131nda par\u00e7alanma, v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmalar\u0131 v\u0259 Qaraba\u011fda ged\u0259n d\u00f6y\u00fc\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259si olaraq c\u0259miyy\u0259tin demoralizasiyas\u0131 ba\u015f&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":811372,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/c705112d168771411369059260111066104.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 m\u00fcst\u0259qilliyini yenic\u0259 b\u0259rpa etmi\u015f bir d\u00f6vl\u0259t olaraq ciddi sosial-siyasi sars\u0131nt\u0131lar, xarici t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r v\u0259 daxili idar\u0259etm\u0259 b\u00f6hran\u0131 il\u0259 \u00fcz\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. Bel\u0259 bir tarixi m\u0259qamda 15 iyun 1993-c\u00fc il tarixi, \u00fcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 il\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyinin yenid\u0259n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji \u0259sas yaratd\u0131. 1991-ci ild\u0259 Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u00fcqutu il\u0259 Az\u0259rbaycan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/811371"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=811371"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/811371\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":811374,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/811371\/revisions\/811374"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/811372"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=811371"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=811371"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=811371"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}