{"id":811836,"date":"2025-06-19T18:50:53","date_gmt":"2025-06-19T14:50:53","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=811836"},"modified":"2025-06-19T18:50:53","modified_gmt":"2025-06-19T14:50:53","slug":"piyl%c9%99nm%c9%99nin-qadin-reproduktiv-saglamligina-t%c9%99siri-n%c9%99-vaxt-mudaxil%c9%99-etm%c9%99k-lazimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=811836","title":{"rendered":"Piyl\u0259nm\u0259nin qad\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri: N\u0259 vaxt m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r?"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p><strong>XXI \u0259sr texnologiya v\u0259 tibbi nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259yat t\u0259rzind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r s\u0259b\u0259bil\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin artd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u00fcr. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259r aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259 lider m\u00f6vqed\u0259dir v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qad\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na, daha d\u0259qiq des\u0259k, reproduktiv sistem\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/strong><\/p>\n<p>Art\u0131q \u00e7\u0259kili v\u0259 piyl\u0259nmi\u015f qad\u0131nlar\u0131n say\u0131 t\u0259kc\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitind\u0259 deyil, k\u0259nd v\u0259 yar\u0131m\u015f\u0259h\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259 art\u0131r. Bu problem yaln\u0131z f\u0259rdi m\u0259s\u0259l\u0259 deyil, ictimai s\u0259hiyy\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki qad\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 birba\u015fa \u00f6lk\u0259nin demoqrafik g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259, do\u011fum statistikas\u0131na v\u0259 \u00fcmumi \u0259hali sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir edir.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edir ki, insan b\u0259d\u0259nind\u0259ki adipozit toxuma (ya\u011f toxumas\u0131) t\u0259kc\u0259 enerji deposu deyil, h\u0259m d\u0259 aktiv endokrin orqand\u0131r. Ya\u011f h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri leptin, rezistin, adiponektin kimi hormonlar ifraz edir. Bu hormonlar beyin\u0259 siqnallar g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k acl\u0131q hissini t\u0259nziml\u0259yir, h\u0259m d\u0259 hipotalamus-hipofiz-yumurtal\u0131q oxu \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Piyl\u0259nm\u0259 zaman\u0131 bu siqnallar pozulur. X\u00fcsusil\u0259 leptin s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259k olduqda leptin rezistentliyi yaran\u0131r v\u0259 bu, orqanizmin beyin\u0259 \u201ctoxam\u201d siqnal\u0131n\u0131 \u00e7atd\u0131rmamas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. N\u0259tic\u0259d\u0259 h\u0259m insulin rezistentliyi, h\u0259m d\u0259 ovulyasiya pozuntular\u0131 ba\u015f verir.<\/p>\n<p><em><strong>Qad\u0131n b\u0259d\u0259nind\u0259 ki\u015fi hormonlar\u0131n\u0131n artmas\u0131<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/2df7b8b908bdfa5212e3c0b875934f85.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2025-06-19 at 16.41.36.jpeg (27 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>Piyl\u0259nm\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 insulin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcqavim\u0259t yaran\u0131r. \u0130nsulin qanda \u015f\u0259k\u0259rin h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 daxil olmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir, lakin art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259 bu proses pozulur v\u0259 pankreas daha \u00e7ox insulin ifraz etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Artan insulin s\u0259viyy\u0259si is\u0259 yumurtal\u0131qlarda androgenl\u0259rin (testosteron, DHEA-S) artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Bu da qad\u0131n b\u0259d\u0259nind\u0259 t\u00fckl\u0259nm\u0259 (hirsutizm), s\u0131zanaqlar, menstrual tsikld\u0259 gecikm\u0259 v\u0259 ya olmama, ovulyasiya \u0259ksikliyi, hamil\u0259 qalmaqda \u00e7\u0259tinlik kimi \u0259lam\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><em><strong>Polikistik yumurtal\u0131q sindromu (PCOS) v\u0259 piyl\u0259nm\u0259nin qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259siri<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda h\u0259r 10 qad\u0131ndan 1-d\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edil\u0259n PCOS, piyl\u0259nm\u0259 il\u0259 qidalan\u0131r. Bu sindromda folikullar yeti\u015fs\u0259 d\u0259, partlam\u0131r v\u0259 yumurta h\u00fcceyr\u0259si s\u0259rb\u0259st burax\u0131lm\u0131r. H\u0259r ay bel\u0259 \u201cbo\u015f\u201d menstrual tsikll\u0259r sonsuzlu\u011fa g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, PCOS zaman\u0131 qad\u0131nlarda psixoloji g\u0259rginlik, \u00f6z\u00fcn\u0259 inams\u0131zl\u0131q v\u0259 seksual disfunksiya hallar\u0131 da art\u0131r.<br \/>\nT\u0259dqiqatlar g\u00f6st\u0259rir ki, \u00e7\u0259kid\u0259 5-10% azalma bel\u0259, menstrual tsiklin normalla\u015fmas\u0131na v\u0259 ovulyasiyan\u0131n b\u0259rpas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>S\u00fcni mayalanma v\u0259 piyl\u0259nm\u0259nin t\u0259siri<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u0130nfertillik hallar\u0131nda geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f \u00fcsullardan biri in vitro fertilizasiya (IVF) v\u0259 ya s\u00fcni mayalanmad\u0131r. Lakin ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, BMI (b\u0259d\u0259n k\u00fctl\u0259 indeksi) &gt;30 olan qad\u0131nlarda IVF u\u011fursuzluq riski 40%-\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131r. D\u00f6l\u00fcn implantasiyas\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir, hormonal stimulyasiyaya cavab z\u0259ifl\u0259yir, y\u00fcks\u0259k estrogen s\u0259viyy\u0259si endometrial qi\u015fan\u0131n normal qal\u0131nla\u015fmas\u0131na mane olur. Bu is\u0259 s\u00fcni mayalanma c\u0259hdl\u0259rinin say\u0131 artsa bel\u0259, u\u011fur faizini a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Piyl\u0259nm\u0259nin hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 yaratd\u0131\u011f\u0131 riskl\u0259r<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u018fg\u0259r piyl\u0259nmi\u015f qad\u0131n hamil\u0259 qalarsa bel\u0259, qar\u015f\u0131da yeni riskl\u0259r durur. Gestasion diabet (hamil\u0259lik diabeti), preeklampsiya v\u0259 eklampsiya (t\u0259zyiq v\u0259 z\u00fclal itkisi il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan t\u0259hl\u00fck\u0259li v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r), d\u00f6l\u00fcn makrozomiyas\u0131 (\u00e7\u0259kisi 4 kq-dan art\u0131q k\u00f6rp\u0259 do\u011fulmas\u0131), sonsuz d\u00f6lyan\u0131 maye v\u0259 g\u00f6b\u0259k ciy\u0259sinin s\u0131x\u0131lmas\u0131, qeys\u0259riyy\u0259 ehtimal\u0131n\u0131n artmas\u0131.<br \/>\nBu c\u00fcr hallar do\u011fu\u015f zaman\u0131 v\u0259 sonra ana v\u0259 k\u00f6rp\u0259nin h\u0259yat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Menopauzadan \u0259vv\u0259lki d\u00f6vr v\u0259 piyl\u0259nm\u0259<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/7bad725fe59ee53e46953c737dd8cca6.jpg\" alt=\"WhatsApp Image 2025-06-19 at 16.41.36 (1).jpeg (23 KB)\" width=\"700\" height=\"477\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>Reproduktiv d\u00f6vr\u0259 \u0259lav\u0259 olaraq, perimenopauza v\u0259 menopauza \u00f6nc\u0259si d\u00f6vrd\u0259 d\u0259 piyl\u0259nm\u0259 riski art\u0131r. \u00d6strogen s\u0259viyy\u0259sinin azalmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, metabolik s\u00fcr\u0259t d\u0259 z\u0259ifl\u0259yir. Bu d\u00f6vrd\u0259 \u00e7\u0259kinin s\u00fcr\u0259tli artmas\u0131, metabolik sindrom, \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri, d\u00f6\u015f v\u0259 u\u015faql\u0131q x\u0259r\u00e7\u0259ngi riski m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Buna g\u00f6r\u0259 piyl\u0259nm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 t\u0259kc\u0259 do\u011fu\u015fa q\u0259d\u0259r yox, b\u00fct\u00fcn \u00f6m\u00fcr boyu sa\u011flaml\u0131q strategiyas\u0131 kimi q\u0259bul etm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Az\u0259rbaycanda v\u0259ziyy\u0259t: Statistika v\u0259 ger\u00e7\u0259klik<\/strong><\/em><\/p>\n<p>S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi v\u0259 D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumatlar\u0131na g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda reproduktiv ya\u015fda olan qad\u0131nlar\u0131n 30%-d\u0259n \u00e7oxu art\u0131q \u00e7\u0259kid\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. Lakin real g\u00f6st\u0259ricil\u0259r b\u0259z\u0259n qeydiyyata d\u00fc\u015fm\u0259diyind\u0259n, bu faiz daha y\u00fcks\u0259k ola bil\u0259r.<br \/>\n\u018fyal\u0259tl\u0259rd\u0259 v\u0259 k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 qad\u0131nlar\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011fa dair maarifl\u0259ndirilm\u0259si z\u0259ifdir. \u00c7ox vaxt ayba\u015f\u0131 poz\u011funlu\u011fu v\u0259 hormonal probleml\u0259r \u201cnormal hal\u201d, \u201cn\u0259n\u0259d\u0259n qalma miras\u201d kimi q\u0259bul olunur v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis\u0259 m\u00fcraci\u0259t edilmir.<\/p>\n<p><em><strong>Ginekoloqlar v\u0259 endokrinoloqlar piyl\u0259nm\u0259nin art\u0131q \u201csonsuzluqla birba\u015fa \u0259laq\u0259li\u201d \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri oldu\u011funu bildirirl\u0259r. Bu bax\u0131mdan a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 hallarda m\u00fctl\u0259q ginekoloq-endokrinoloq konsultasiyas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 olunur:<\/strong><\/em><\/p>\n<p>-Ayba\u015f\u0131 gecikm\u0259si v\u0259 ya 35 g\u00fcnd\u0259n uzun tsikll\u0259r,<br \/>\n-\u0130ki v\u0259 ya daha art\u0131q il \u0259rzind\u0259 hamil\u0259liyin ba\u015f verm\u0259m\u0259si,<br \/>\n-Ar\u0131qlama c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq s\u00fcr\u0259tli \u00e7\u0259ki art\u0131m\u0131,<br \/>\n-S\u0131zanaq, t\u00fckl\u0259nm\u0259 v\u0259 sa\u00e7 t\u00f6k\u00fclm\u0259si,<br \/>\n-Hamil\u0259lik zaman\u0131 y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri.<\/p>\n<p><em><strong>Hans\u0131 m\u00fcalic\u0259 yollar\u0131 var?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>T\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, piyl\u0259nm\u0259nin qad\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sirini aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z d\u0259rman m\u00fcalic\u0259si yet\u0259rli deyil. \u00c7\u00fcnki bu, h\u0259m metabolik, h\u0259m endokrin, h\u0259m d\u0259 psixososial komponentl\u0259ri olan kompleks bir problemdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fcalic\u0259 d\u0259 kompleks v\u0259 f\u0259rdil\u0259\u015fdirilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Piyl\u0259nm\u0259 il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 ilk v\u0259 \u0259sas add\u0131m diyetoloqun n\u0259zar\u0259ti il\u0259 f\u0259rdi qidalanma plan\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131d\u0131r. \u201cAz yeyir\u0259m, amma yen\u0259 d\u0259 k\u00f6k\u0259lir\u0259m\u201d dey\u0259n bir \u00e7ox qad\u0131n\u0131n metabolik sur\u0259ti f\u0259rqlidir v\u0259 orqanizmi klassik kaloriy\u0259 \u0259saslanan p\u0259hrizl\u0259r\u0259 cavab vermir.<\/p>\n<p>F\u0259rdi p\u0259hriz qeyd olunanlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 almal\u0131d\u0131r: \u0130nsulin rezistentliyini azaldan a\u015fa\u011f\u0131 qlikemik indeksli qidalar\u0131n \u00fcst\u00fcnl\u00fcy\u00fc, hormonal tarazl\u0131\u011f\u0131 pozmayan bitki m\u0259n\u015f\u0259li ya\u011flar v\u0259 lifl\u0259 z\u0259ngin m\u0259hsullar, qanda \u015f\u0259k\u0259rin s\u0259viyy\u0259sini stabil saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnt\u0259z\u0259m v\u0259 ki\u00e7ik porsiyalar, s\u00fcni dadland\u0131r\u0131c\u0131lardan v\u0259 qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259rd\u0259n tam uzaq durmaq, yod, D vitamini v\u0259 maqneziumla z\u0259ngin qidalar\u0131n (bal\u0131q, yumurta, ya\u015f\u0131l t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259r, s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131) daxil edilm\u0259si. Bel\u0259 ki, PCOS olan qad\u0131nlarda ql\u00fcten v\u0259 s\u00fcd m\u0259hsullar\u0131n\u0131 m\u0259hdudla\u015fd\u0131rmaq, aral\u0131q oruc p\u0259hrizi (intermittent fasting), antiinflamatuar qidalanma modeli u\u011furlu n\u0259tic\u0259l\u0259r ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Fiziki aktivlik v\u0259 idman rejimi bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 x\u00fcsusi amildir. M\u0259\u015fq t\u0259kc\u0259 kilo verm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, hormon balans\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k, stressi azaltmaq, yumurtal\u0131qlar\u0131n funksiyas\u0131n\u0131 aktivl\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vacibdir.<\/p>\n<p><em><strong>\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, idman a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 m\u0259qs\u0259dl\u0259r\u0259 xidm\u0259t edir:<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/366080f3bc9fb9b3ea2e0dc5b3e70551.jpg\" alt=\"Qadinlar-ucun-b\u0259d\u0259n-formalasdirm.jpg (97 KB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>-Leptin v\u0259 insulin h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rmaq,<br \/>\n-Estrogen-progesteron balans\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259k,<br \/>\n-Psixoloji g\u0259rginliyi azaltmaq v\u0259 serotonini art\u0131rmaq,<\/p>\n<p>-Yumurtal\u0131qlarda qan d\u00f6vran\u0131n\u0131 yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131rmaq.<\/p>\n<p>T\u00f6vsiy\u0259 olunan idman n\u00f6vl\u0259ri is\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131lard\u0131r:<\/p>\n<p>Kardio m\u0259\u015fql\u0259r \u2013 s\u00fcr\u0259tli yeriyi\u015f, qa\u00e7\u0131\u015f, \u00fczg\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fck (h\u0259ft\u0259d\u0259 \u0259n az 150 d\u0259qiq\u0259),<\/p>\n<p>Y\u00fcng\u00fcl g\u00fcc m\u0259\u015fql\u0259ri \u2013 pilates, resistance bands, a\u011f\u0131rl\u0131qla m\u0259\u015fql\u0259r (hormonal d\u00f6z\u00fcml\u00fcl\u00fcy\u00fc art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn),<\/p>\n<p>Yoga v\u0259 n\u0259f\u0259s terapiyas\u0131 \u2013 kortizol hormonunu azaltmaq v\u0259 endokrin sistemin sakitl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Bundan ba\u015fqa, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirir ki, piyl\u0259nm\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259li reproduktiv probleml\u0259rin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 d\u0259rman vasit\u0259l\u0259ri h\u0259kim n\u0259zar\u0259tind\u0259 istifad\u0259 oluna bil\u0259r:<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Metformin \u2013 insulin rezistentliyini azald\u0131r, yumurtlaman\u0131 b\u0259rpa ed\u0259 bil\u0259r (x\u00fcsusil\u0259 PCOS \u00fc\u00e7\u00fcn).<\/p>\n<p>Kombin\u0259 oral kontraseptivl\u0259r \u2013 ayba\u015f\u0131 tsiklinin t\u0259nziml\u0259nm\u0259si v\u0259 androgenl\u0259rin (ki\u015fi hormonlar\u0131n\u0131n) s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n<p>Klonifen sitrat v\u0259 ya Letrozol \u2013 ovulyasiyan\u0131n induksiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn.<\/p>\n<p>Myo-inositol v\u0259 D-chiro-inositol \u2013 yumurtal\u0131q funksiyas\u0131n\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n t\u0259bii \u0259lav\u0259l\u0259r kimi faydal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Lakin bu d\u0259rmanlar \u00f6zba\u015f\u0131na v\u0259 ya uzunm\u00fcdd\u0259tli istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmur, h\u0259kiml\u0259 konsultasiya vacibdir.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Psixoloji d\u0259st\u0259k v\u0259 davran\u0131\u015f terapiyas\u0131 da bu problemin h\u0259llind\u0259 m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olur. M\u0259lum oldu\u011fu kimi piyl\u0259nm\u0259 v\u0259 reproduktiv pozuntular qad\u0131nlarda \u00f6z\u00fcn\u00fcqiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259, cins\u0259l \u00f6z\u00fcn\u0259 inam v\u0259 ail\u0259daxili m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 g\u0259rginlik yarad\u0131r. Bu v\u0259ziyy\u0259td\u0259 psixoloq v\u0259 ya psixoterapevt d\u0259st\u0259yi duy\u011fusal yeyinti (emotional eating) v\u0259rdi\u015finin d\u0259yi\u015fdirilm\u0259si, b\u0259d\u0259nl\u0259 bar\u0131\u015f\u0131q v\u0259 pozitiv \u00f6z\u00fcn\u0259 m\u00fcnasib\u0259t, sonsuzluqla ba\u011fl\u0131 emosional travman\u0131n emal\u0131, partnyorla m\u00fcnasib\u0259td\u0259 g\u00fcv\u0259n v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 d\u0259st\u0259yin b\u0259rpas\u0131na m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259 ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirir ki, q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131 v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r\u0131 art\u0131q m\u0259kt\u0259b ya\u015flar\u0131ndan \u00f6z b\u0259d\u0259nl\u0259rini tan\u0131maq v\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k, ayba\u015f\u0131 tsikll\u0259rini izl\u0259m\u0259k v\u0259 pozuntulara laqeyd qalmamaq, sa\u011flam qidalanman\u0131n v\u0259 fiziki aktivliyin g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si, hormonal d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin \u0259lam\u0259tl\u0259rini tan\u0131maq v\u0259 utanmadan yard\u0131m ist\u0259m\u0259k, psixoloji sa\u011flaml\u0131q v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 h\u00f6rm\u0259t hissini inki\u015faf etdirm\u0259k bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 vacibdir. M\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 v\u0259 q\u0131z liseyl\u0259rind\u0259 interaktiv seminarlar, video-treninql\u0259r, praktik m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 bu m\u00f6vzular ayd\u0131n v\u0259 ya\u015fa uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Valideynl\u0259r, x\u00fcsusil\u0259 analar, q\u0131z \u00f6vladlar\u0131na d\u0259st\u0259k olmal\u0131, onlar\u0131n fiziki v\u0259 emosional d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rini qada\u011fa v\u0259 qorxu il\u0259 yox, bilik v\u0259 empatiya il\u0259 izah etm\u0259lidirl\u0259r.<\/p>\n<p>Y\u0259ni, g\u0259l\u0259c\u0259k analar\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 bu g\u00fcn\u00fcn se\u00e7iml\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. V\u0259 bu se\u00e7iml\u0259r sad\u0259c\u0259 sa\u011flam h\u0259yat deyil, sa\u011flam c\u0259miyy\u0259tin v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin b\u00fcn\u00f6vr\u0259sidir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, yaz\u0131 Qad\u0131n Haqlar\u0131 v\u0259 Gender B\u0259rab\u0259rliyi \u0130ctimai Birliyinin Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H\u00f6kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u201cQad\u0131nlar aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131&#8221; layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Yaz\u0131da \u0259ks olunan fikir v\u0259 m\u00fclahiz\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259llif\u0259 aiddir v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qeyri-H\u00f6kum\u0259t T\u0259\u015fkilatlar\u0131na D\u00f6vl\u0259t D\u0259st\u0259yi Agentliyinin r\u0259smi m\u00f6vqeyini \u0259ks etdirm\u0259y\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Xalid\u0259 G\u0259ray<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XXI \u0259sr texnologiya v\u0259 tibbi nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259yat t\u0259rzind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r s\u0259b\u0259bil\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin artd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u00fcr. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259r aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259 lider m\u00f6vqed\u0259dir v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qad\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na, daha d\u0259qiq des\u0259k, reproduktiv sistem\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Art\u0131q \u00e7\u0259kili v\u0259 piyl\u0259nmi\u015f qad\u0131nlar\u0131n say\u0131 t\u0259kc\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitind\u0259 deyil, k\u0259nd v\u0259 yar\u0131m\u015f\u0259h\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259 art\u0131r. Bu problem yaln\u0131z f\u0259rdi m\u0259s\u0259l\u0259 deyil, ictimai s\u0259hiyy\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki qad\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 birba\u015fa \u00f6lk\u0259nin demoqrafik g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259, do\u011fum statistikas\u0131na v\u0259 \u00fcmumi \u0259hali sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259sir edir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edir ki, insan b\u0259d\u0259nind\u0259ki adipozit toxuma (ya\u011f toxumas\u0131) t\u0259kc\u0259 enerji deposu deyil, h\u0259m d\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":811837,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491-581x365.jpg",581,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/89fd95cfe1f76188106c6c267736e491.jpg",637,400,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"XXI \u0259sr texnologiya v\u0259 tibbi nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259yat t\u0259rzind\u0259ki d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r s\u0259b\u0259bil\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin artd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrd\u00fcr. Bu x\u0259st\u0259likl\u0259r aras\u0131nda piyl\u0259nm\u0259 lider m\u00f6vqed\u0259dir v\u0259 x\u00fcsusil\u0259 qad\u0131n sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na, daha d\u0259qiq des\u0259k, reproduktiv sistem\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Art\u0131q \u00e7\u0259kili v\u0259 piyl\u0259nmi\u015f qad\u0131nlar\u0131n say\u0131 t\u0259kc\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitind\u0259 deyil, k\u0259nd v\u0259 yar\u0131m\u015f\u0259h\u0259r \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259 art\u0131r. Bu problem yaln\u0131z f\u0259rdi m\u0259s\u0259l\u0259 deyil,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/811836"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=811836"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/811836\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":811839,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/811836\/revisions\/811839"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/811837"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=811836"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=811836"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=811836"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}