{"id":814395,"date":"2025-07-05T10:40:33","date_gmt":"2025-07-05T06:40:33","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=814395"},"modified":"2025-07-05T10:40:33","modified_gmt":"2025-07-05T06:40:33","slug":"qarabag-xanliginin-timsalinda-rusiyaya-guv%c9%99nm%c9%99k-f%c9%99lak%c9%99t%c9%99-g%c9%99tirir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=814395","title":{"rendered":"Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n timsal\u0131nda: Rusiyaya g\u00fcv\u0259nm\u0259k f\u0259lak\u0259t\u0259 g\u0259tirir"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qafqazda Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 planlar\u0131 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq getdikc\u0259 daha a\u00e7\u0131q v\u0259 q\u0259ddar bir mahiyy\u0259t ald\u0131. 1801-ci ild\u0259 \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan \u2013 Kartli-Kaxetiya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u2013 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n ilhaq\u0131 il\u0259 ba\u015flayan bu m\u0259rh\u0259l\u0259 imperiyan\u0131n Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu.<\/strong><\/p>\n<p>Bu i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259tin \u00f6n\u00fcnd\u0259 duran v\u0259 Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandan\u0131 t\u0259yin edilmi\u015f general Pyotr Dmitriyevi\u00e7 Sisianov idi. Maraql\u0131d\u0131r ki, m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 g\u00fcrc\u00fc olmas\u0131na baxmayaraq, o, rus \u015fovinizminin v\u0259 imperiya maraqlar\u0131n\u0131n \u0259n qat\u0131 m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n biri kimi tan\u0131nd\u0131. 1804-c\u00fc ild\u0259 G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n amans\u0131z h\u00fccumun v\u0259 Cavad xan\u0131n q\u0259hr\u0259mancas\u0131na \u015f\u0259hid edilm\u0259sinin birba\u015fa t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 m\u0259hz Sisianov olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><strong>Sisianovun Qaraba\u011f xan\u0131na h\u0259d\u0259l\u0259yici m\u0259ktublar\u0131<\/strong><\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259nin i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 oldu, \u00e7\u00fcnki bu b\u00f6lg\u0259 Qafqazda strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik idi v\u0259 imperiyan\u0131n h\u0259rbi-siyasi n\u0259zar\u0259tini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vacib n\u00f6qt\u0259 say\u0131l\u0131rd\u0131. Eyni zamanda, Rusiya b\u00f6lg\u0259d\u0259 demoqrafik \u00fcst\u00fcnl\u00fck yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130ran v\u0259 Osmanl\u0131dan Qaraba\u011fa erm\u0259nil\u0259rin k\u00fctl\u0259vi k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sini t\u0259\u015fviq edirdi. Qaraba\u011f n\u0259zar\u0259t alt\u0131na al\u0131nmaqla h\u0259m strateji m\u00f6vqeyi \u0259l\u0259 ke\u00e7irildi, h\u0259m d\u0259 demoqrafik v\u0259ziyy\u0259t Rusiyan\u0131n lehin\u0259 d\u0259yi\u015fdiril\u0259c\u0259kdi&#8230;<\/p>\n<p>1804-c\u00fc ilin yanvar ay\u0131ndan ba\u015flayaraq Sisianov Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lil xana ard\u0131c\u0131l m\u0259ktublar \u00fcnvanlayaraq h\u0259m g\u00fcc t\u0259tbiqi il\u0259 h\u0259d\u0259l\u0259yir, h\u0259m d\u0259 Cavad xan\u0131n taleyini ona n\u00fcmun\u0259 g\u00f6st\u0259rirdi. Sisianov a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirmi\u015fdi ki, \u0259g\u0259r \u0130brahimx\u0259lil xan k\u00f6n\u00fcll\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 Rusiyan\u0131n t\u0259b\u0259\u0259liyini q\u0259bul etm\u0259zs\u0259, Cavad xan\u0131n ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259nl\u0259r onun da taleyi ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>\u0130brahimx\u0259lil xan n\u00fcmay\u0259nd\u0259sini Rusiyaya g\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n dialoqa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, ona he\u00e7 bir r\u0259smi s\u0259n\u0259d\u0259 imza atmaq s\u0259lahiyy\u0259ti verm\u0259di. Bu, Sisianovu naraz\u0131 sald\u0131 v\u0259 daha s\u0259rt h\u0259d\u0259l\u0259r\u0259 \u0259l atd\u0131. 4 fevral 1804-c\u00fc il tarixli m\u0259ktubunda yaz\u0131rd\u0131: \u00abSiz Cavad xan kimi siyas\u0259tiniz\u0259 g\u00f6r\u0259 cavab ver\u0259c\u0259ksiniz. M\u0259n G\u0259nc\u0259 yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda oldu\u011fum zaman siz z\u0259if v\u0259 \u0259sar\u0259t alt\u0131nda idiniz, bel\u0259 a\u00e7\u0131q dan\u0131\u015fma\u011fa c\u00fcr\u0259t etm\u0259zdiniz.\u00bb<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/8f282c77bf8990ad2d41e3a8aca9ddeb.jpg\" alt=\"\u015e\u0259kil1.jpg (81 KB)\" width=\"594\" height=\"442\" \/><\/p>\n<p>Lakin \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n irad\u0259si v\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n h\u0259rbi g\u00fcc\u00fc Sisianovu t\u0259zyiq siyas\u0259tind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n yum\u015falmaya s\u00f6vq etdi. Qaraba\u011f ordusunun G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131ndan daha g\u00fccl\u00fc olmas\u0131 v\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n m\u00fcdafi\u0259sinin \u00e7\u0259tinliyi bu q\u0259rar\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n oldu. N\u00f6vb\u0259ti m\u0259ktublarda art\u0131q \u0259vv\u0259lki kimi s\u0259rt h\u0259d\u0259l\u0259r yer alm\u0131r, \u0259ksin\u0259, ke\u00e7mi\u015fd\u0259ki h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rin ba\u011f\u0131\u015fland\u0131\u011f\u0131, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Rusiyaya s\u0259daq\u0259t g\u00f6st\u0259rilm\u0259si, \u015eu\u015fada rus h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259rinin yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si, xanl\u0131\u011f\u0131n b\u00f6y\u00fck o\u011flunun girov verilm\u0259si v\u0259 ild\u0259 10 min \u0259sr\u0259fi vergi \u00f6d\u0259m\u0259si kimi \u015f\u0259rtl\u0259rl\u0259 Rusiyan\u0131n himay\u0259sini q\u0259bul etm\u0259si t\u0259l\u0259b edilirdi. Eyni zamanda, imperator xan v\u0259 varisl\u0259rinin taxtda qalmas\u0131na z\u0259man\u0259t verilirdi.<\/p>\n<p>B\u0259yl\u0259rin naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na baxmayaraq, \u0130brahim xan 1805-ci ilin 14 may\u0131nda K\u00fcr\u0259k\u00e7ay \u00e7ay\u0131 sahilind\u0259 Sisianovla imzalad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 r\u0259smi olaraq Rusiyan\u0131n \u201chimay\u0259si\u201d alt\u0131na ke\u00e7di.<\/p>\n<p><strong>K\u00fcr\u0259k\u00e7ay M\u00fcqavil\u0259si: m\u0259hv\u0259 ged\u0259n yol<\/strong><\/p>\n<p>K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si bir t\u0259r\u0259fd\u0259n s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259minat\u0131 kimi t\u0259qdim edil\u0259rk\u0259n, \u0259slind\u0259 bu s\u0259n\u0259d Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131nda h\u0259rbi, siyasi v\u0259 iqtisadi n\u0259zar\u0259tini r\u0259smil\u0259\u015fdir\u0259n bir akt idi. M\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, \u015eu\u015faya 500 n\u0259f\u0259rlik rus h\u0259rbi d\u0259st\u0259si yerl\u0259\u015fdiril\u0259c\u0259k, Qaraba\u011f xan\u0131 \u00f6z o\u011fullar\u0131ndan ikisini girov g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259k, Rusiya il\u0259 raz\u0131la\u015fd\u0131rmadan dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259 saxlamaq qada\u011fan edil\u0259c\u0259k v\u0259 illik 8000 \u00e7ervonluq x\u0259rac \u00f6d\u0259nm\u0259li idi.<\/p>\n<p>\u018fv\u0259zind\u0259 guya \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n hakimiyy\u0259ti qorunacaq, daxili i\u015fl\u0259rd\u0259 muxtariyy\u0259ti saxlanacaq v\u0259 Rusiya xanl\u0131\u011f\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min ed\u0259c\u0259kdi. Lakin bu v\u0259dl\u0259rin he\u00e7 biri yerin\u0259 yetirilm\u0259di.<\/p>\n<p><strong>Lisanevi\u00e7in v\u0259h\u015filiyi v\u0259 \u0130brahimx\u0259lilx\u0259lil xan\u0131n q\u0259tli<\/strong><\/p>\n<p>1806-c\u0131 ilin yaz\u0131na do\u011fru Qaraba\u011fda v\u0259ziyy\u0259t olduqca g\u0259rgin idi. Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 Qacarlar yox, Rusiyan\u0131 se\u00e7mi\u015fdi. Xan bunun a\u011f\u0131r n\u0259tic\u0259l\u0259rini \u00f6d\u0259yirdi&#8230; Qacarlar Abbas Mirz\u0259nin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda Araz\u0131 ke\u00e7mi\u015fdil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259r yaz\u0131r ki, \u0130brahimx\u0259lil xan yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259tin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq \u00f6z ail\u0259sinin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259min etm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259n k\u0259nara \u2013 Xan ba\u011f\u0131 adlanan \u0259raziy\u0259 \u00e7\u0259kilmi\u015fdi. O, m\u00fcharib\u0259 aparmaq iqtidar\u0131nda deyildi v\u0259 eyni zamanda Rusiya qarnizonunun v\u0259 mayor Lisanevi\u00e7in ona \u00a0sadiq qalaca\u011f\u0131na inan\u0131rd\u0131. Xan \u00f6z o\u011flu Mehdiqulu a\u011fan\u0131 \u015eu\u015faya g\u00f6nd\u0259r\u0259r\u0259k tezlikl\u0259 geri qay\u0131daca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>M\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, gec\u0259nin qaranl\u0131\u011f\u0131nda \u015eu\u015fada fitn\u0259 alovland\u0131. Rus komendantl\u0131\u011f\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n b\u0259zi xristian m\u0259murlar \u2013 x\u00fcsusil\u0259 m\u0259lik C\u0259m\u015fid \u2013 \u0130brahimx\u0259lil xana Qacarlarla gizli ittifaqda olmaq ittiham\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u0259r\u0259k mayor Lisanevi\u00e7\u0259 yalanc\u0131l\u0131q etdil\u0259r. \u0130ddia olunurdu ki, xan\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sind\u0259 gec\u0259 saatlar\u0131nda Q\u0131z\u0131lba\u015f qo\u015funlar\u0131 topla\u015f\u0131r v\u0259 gizli ittifaq ba\u011flan\u0131r.<\/p>\n<p>Mayor Lisanevi\u00e7 sanki bu f\u00fcrs\u0259ti g\u00f6zl\u0259yirmi\u015f kimi gec\u0259 vaxt\u0131 \u015eu\u015fadan \u00e7\u0131xaraq x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etm\u0259d\u0259n xan\u0131n d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sin\u0259 h\u00fccum etdi. O, \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n \u00e7ad\u0131r\u0131na yax\u0131nla\u015fanda xan narahatl\u0131qla soru\u015fdu:<\/p>\n<p>\u2014 \u201cGec\u0259nin bu vaxt\u0131nda n\u0259 ba\u015f verir, mayor?\u201d<\/p>\n<p>Cavab \u0259v\u0259zin\u0259 Lisanevi\u00e7 \u0259sg\u0259rl\u0259rin\u0259 at\u0259\u015f a\u00e7maq \u0259mri verdi.<\/p>\n<p>Qanl\u0131 faci\u0259 ba\u015flad\u0131. \u00c7ad\u0131rlara g\u00fcll\u0259l\u0259r ya\u011fd\u0131r\u0131ld\u0131, he\u00e7 kim\u0259 aman verilm\u0259di. H\u0259min gec\u0259 Qaraba\u011f xan\u0131 \u0130brahimx\u0259lilx\u0259lil xan, h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Tuba xan\u0131m, q\u0131z\u0131 S\u0259lt\u0259n\u0259t b\u0259yim, 12 ya\u015fl\u0131 o\u011flu, yax\u0131n silahda\u015flar\u0131 v\u0259 b\u0259y ail\u0259l\u0259rind\u0259n olan 17 n\u0259f\u0259r v\u0259h\u015fic\u0259sin\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi. \u018ff\u015far, K\u0259birli, Sar\u0131cal\u0131, Q\u0259rv\u0259ndli n\u0259sill\u0259rind\u0259n olan b\u0259yl\u0259r, mirz\u0259l\u0259r v\u0259 xidm\u0259t\u00e7il\u0259r \u2013 ham\u0131s\u0131 bir gec\u0259nin qaranl\u0131\u011f\u0131nda \u201chimay\u0259dar rusun\u201d q\u0131l\u0131nc\u0131na qurban getdi.<\/p>\n<p>Mir Mehdi X\u0259zani v\u0259 H\u0259s\u0259n \u018ffz\u0259l \u018flizad\u0259 kimi d\u00f6vr\u00fcn tarix\u00e7il\u0259ri bu hadis\u0259ni &#8220;\u015feytanlar\u0131n t\u00f6r\u0259tdiyi faci\u0259&#8221; v\u0259 &#8220;x\u0259yan\u0259tin zirv\u0259si&#8221; adland\u0131r\u0131rd\u0131lar. Bu, bir xalq\u0131n g\u00fcv\u0259ndiyi \u201cm\u00fctt\u0259fiq\u201din nec\u0259 q\u0259ddar d\u00fc\u015fm\u0259n\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259c\u0259yinin ac\u0131 s\u00fcbutu idi.<\/p>\n<p>Lisanevi\u00e7in bu q\u0259tliam\u0131 yaln\u0131z Az\u0259rbaycan xalq\u0131na deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz xalqlar\u0131na Rusiyan\u0131n i\u00e7 \u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n s\u0259rt bir d\u0259rs idi. K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259sinin \u201csadiqlik\u201d b\u0259ndi \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n b\u0259d\u0259nin\u0259 s\u0131x\u0131lan g\u00fcll\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Hadis\u0259 o q\u0259d\u0259r amans\u0131z v\u0259 q\u0259ddar h\u0259yata ke\u00e7irildi ki, t\u0259kc\u0259 Qaraba\u011fda yox, qon\u015fu \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259 d\u0259rin q\u0259z\u0259b v\u0259 nifr\u0259t\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n o\u011flu Mehdiqulu xan v\u0259 n\u0259v\u0259si C\u0259f\u0259rqulu a\u011fa yaranm\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259n rus qo\u015funlar\u0131n\u0131 Qaraba\u011fdan qovmaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259dil\u0259r. \u018fksin\u0259, hadis\u0259 olmam\u0131\u015f kimi rus ordusuna tax\u0131l v\u0259 \u0259rzaq t\u0259dar\u00fck\u00fc davam etdirildi.<\/p>\n<p>Lisanevi\u00e7 he\u00e7 c\u0259za almad\u0131, \u0259ksin\u0259, Rusiya onu m\u00fckafatland\u0131rd\u0131. Bu is\u0259 bir daha g\u00f6st\u0259rdi ki, Rusiyan\u0131n m\u00fcqavil\u0259l\u0259ri siyasi manevr vasit\u0259sind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyildi; v\u0259dl\u0259r sad\u0259c\u0259 aldatma \u00f6rt\u00fcy\u00fc, sadiqlik is\u0259 yaln\u0131z ita\u0259t dem\u0259k idi.<\/p>\n<p><strong>Sadiq olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmaq fayda verm\u0259di -Mehdiqulu xan\u0131n m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131n sonu<\/strong><\/p>\n<p>Mehdiqulu xan Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n son xan\u0131 idi v\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti Rusiyan\u0131n C\u0259nubi Qafqazda i\u015f\u011fal v\u0259 t\u0259sirini art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr\u0259 t\u0259sad\u00fcf edirdi. \u018fvv\u0259lc\u0259 o, Rusiyan\u0131n regiondak\u0131 h\u0259rbi-siyasi m\u00f6vqeyini q\u0259bul edib imperiyan\u0131n d\u0259st\u0259yind\u0259n faydalanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. Bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t Mehdiqulu xan\u0131n hakimiyy\u0259tini qoruma\u011fa imkan verdi, lakin Rusiya siyas\u0259ti t\u0259dric\u0259n s\u0259rtl\u0259\u015f\u0259r\u0259k xanl\u0131qlar\u0131n daxili muxtariyy\u0259tini l\u0259\u011fv etm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259ldi.<\/p>\n<p>1813-c\u00fc ild\u0259 imzalanan G\u00fcl\u00fcstan m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra Rusiya C\u0259nubi Qafqazdak\u0131 m\u00f6vqeyini xeyli g\u00fccl\u0259ndirdi. \u0130ran bu m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 Qafqaz \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u00fcquqlar\u0131ndan imtina etdi v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 Rusiya Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal xanl\u0131qlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 tam n\u0259zar\u0259t imkan\u0131n\u0131 qazand\u0131. Bu d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq imperiya h\u0259min xanl\u0131qlar\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 l\u0259\u011fv etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/adcefa511cfea7a051c2e86cd69620ab.jpg\" alt=\"\u015e\u0259kil2.jpg (57 KB)\" width=\"591\" height=\"443\" \/><\/p>\n<p>1817-ci ild\u0259 Qaraba\u011fa rus general\u0131 Pyotr M\u0259d\u0259tov g\u00f6nd\u0259rildi. M\u0259n\u015f\u0259c\u0259 Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259ni \u0259silli xristian olan M\u0259d\u0259tov yerli \u015f\u0259raitl\u0259 tan\u0131\u015f idi v\u0259 t\u0259yin olundu\u011fu ilk g\u00fcnd\u0259n Qaraba\u011fda faktiki idar\u0259\u00e7iliyi \u0259l\u0259 ald\u0131, Mehdiqulu xan\u0131n siyasi n\u00fcfuzunu z\u0259ifl\u0259tm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Onun f\u0259aliyy\u0259ti Rusiyan\u0131n Qaraba\u011fdak\u0131 siyas\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq xan hakimiyy\u0259tini k\u00f6lg\u0259d\u0259 qoymaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>1822-ci ild\u0259 v\u0259ziyy\u0259t daha da g\u0259rginl\u0259\u015fdi. Mehdiqulu xan\u0131n qarda\u015f\u0131 o\u011flu C\u0259f\u0259rqulu a\u011fa nam\u0259lum \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n yaraland\u0131. Ail\u0259daxili v\u0259 siyasi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r fonunda bu hadis\u0259 Mehdiqulu xan\u0131n \u00fcz\u0259rin\u0259 at\u0131ld\u0131. General M\u0259d\u0259tov d\u0259rhal sui-q\u0259sdin xan\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 oldu\u011funu b\u0259yan etdi. Bel\u0259likl\u0259, Mehdiqulu xan g\u00fcnahland\u0131r\u0131ld\u0131, yax\u0131n silahda\u015flar\u0131 v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7il\u0259ri ruslar t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edildi.<\/p>\n<p>Siyasi t\u0259zyiql\u0259r v\u0259 n\u00fcfuzun tam itirilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 Mehdiqulu xan 1822-ci il noyabr\u0131n 21-d\u0259 \u0130rana qa\u00e7ma\u011fa m\u0259cbur oldu. Bu qa\u00e7\u0131\u015f Rusiyada \u201cx\u0259yan\u0259t\u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirildi.<\/p>\n<p>Eyni ilin sonunda, Rusiyan\u0131n Qafqazdak\u0131 ba\u015f komandan\u0131 general Aleksey Yermolov x\u00fcsusi b\u0259yannam\u0259 yayd\u0131. B\u0259yannam\u0259d\u0259 Mehdiqulu xan\u0131n qa\u00e7\u0131\u015f\u0131 \u201cimperiya s\u0259daq\u0259tin\u0259 x\u0259yan\u0259t\u201d kimi t\u0259qdim olundu, el\u0259c\u0259 d\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n l\u0259\u011fv edildiyi v\u0259 yerin\u0259 birba\u015fa Rusiya m\u00fclki v\u0259 h\u0259rbi idar\u0259\u00e7iliyinin t\u0259tbiq olunaca\u011f\u0131 elan edildi. Bu yolla, 1747-ci ild\u0259n m\u00f6vcud olan Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131 formal olaraq tarix s\u0259hn\u0259sind\u0259n silindi.<\/p>\n<p><strong>Rusiyaya g\u00fcv\u0259nm\u0259yin tarixi d\u0259rsi<\/strong><\/p>\n<p>Bu hadis\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 bir \u015f\u0259xsin deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz\u0131n siyasi x\u0259rit\u0259sini d\u0259yi\u015fdirdi.<\/p>\n<p>Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n faci\u0259si b\u00fct\u00fcn Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn ac\u0131 bir d\u0259rs oldu: Rusiyaya g\u00fcv\u0259nm\u0259k, onunla dostluq qurmaq, onun \u201chimay\u0259sin\u0259\u201d ke\u00e7m\u0259k suverenliyin, azadl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 h\u0259yat\u0131n itirilm\u0259si il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nir. K\u00fcr\u0259k\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 aldad\u0131lan Qaraba\u011f xan\u0131 imperiyan\u0131n \u201cm\u00fckafat\u0131\u201d olaraq ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirildi. Onun varisi sonda torpaqlar\u0131n\u0131 t\u0259rk ed\u0259r\u0259k did\u0259rginliy\u0259 m\u0259ruz qald\u0131.<\/p>\n<p>Bu t\u0259kc\u0259 Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 bir mill\u0259tin ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n faci\u0259nin timsal\u0131d\u0131r. Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n \u0259dal\u0259t\u0259, s\u00fclh\u0259 v\u0259 himay\u0259y\u0259 dair verdiyi v\u0259dl\u0259r tarix boyu he\u00e7 vaxt ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fm\u0259mi\u015fdir. Cavad xan\u0131n \u015f\u0259hidliyi, \u0130brahimx\u0259lil xan\u0131n faci\u0259si, Mehdiqulu xan\u0131n m\u00fchacir\u0259ti \u2013 bunlar Rusiyan\u0131n \u201cdostlu\u011fu\u201d il\u0259 g\u0259l\u0259n ac\u0131 h\u0259qiq\u0259tl\u0259rdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<div class=\"news-author text-left\"><a href=\"https:\/\/musavat.com\/author\/gunay-huseyn-esgerli_176\"><img class=\"img-responsive img-author\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/authors\/thumbnails\/57e4a9b2a5f25c543f99cb6e148e2294.jpg\" \/>G\u00fcnay H\u00fcseyn \u018fsg\u0259rli<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qafqazda Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 planlar\u0131 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq getdikc\u0259 daha a\u00e7\u0131q v\u0259 q\u0259ddar bir mahiyy\u0259t ald\u0131. 1801-ci ild\u0259 \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan \u2013 Kartli-Kaxetiya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u2013 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n ilhaq\u0131 il\u0259 ba\u015flayan bu m\u0259rh\u0259l\u0259 imperiyan\u0131n Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. Bu i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259tin \u00f6n\u00fcnd\u0259 duran v\u0259 Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandan\u0131 t\u0259yin edilmi\u015f general Pyotr Dmitriyevi\u00e7 Sisianov idi. Maraql\u0131d\u0131r ki, m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 g\u00fcrc\u00fc olmas\u0131na baxmayaraq, o, rus \u015fovinizminin v\u0259 imperiya maraqlar\u0131n\u0131n \u0259n qat\u0131 m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259rind\u0259n biri kimi tan\u0131nd\u0131. 1804-c\u00fc ild\u0259 G\u0259nc\u0259 xanl\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n amans\u0131z h\u00fccumun v\u0259 Cavad xan\u0131n q\u0259hr\u0259mancas\u0131na \u015f\u0259hid edilm\u0259sinin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":814396,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",670,420,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",670,420,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",670,420,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58-582x365.jpg",582,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",640,401,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",670,420,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",670,420,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/bbc1693c6a90e65ba860967d8eec9e58.jpg",670,420,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Qafqazda Rusiya imperiyas\u0131n\u0131n i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 planlar\u0131 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq getdikc\u0259 daha a\u00e7\u0131q v\u0259 q\u0259ddar bir mahiyy\u0259t ald\u0131. 1801-ci ild\u0259 \u015e\u0259rqi G\u00fcrc\u00fcstan \u2013 Kartli-Kaxetiya \u00e7arl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u2013 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n ilhaq\u0131 il\u0259 ba\u015flayan bu m\u0259rh\u0259l\u0259 imperiyan\u0131n Az\u0259rbaycan xanl\u0131qlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 ir\u0259lil\u0259m\u0259 siyas\u0259tinin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 oldu. Bu i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 siyas\u0259tin \u00f6n\u00fcnd\u0259 duran v\u0259 Qafqazdak\u0131 rus qo\u015funlar\u0131n\u0131n komandan\u0131 t\u0259yin edilmi\u015f general Pyotr Dmitriyevi\u00e7&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/814395"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=814395"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/814395\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":814397,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/814395\/revisions\/814397"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/814396"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=814395"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=814395"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=814395"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}