{"id":814549,"date":"2025-07-06T13:31:12","date_gmt":"2025-07-06T09:31:12","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=814549"},"modified":"2025-07-06T13:31:12","modified_gmt":"2025-07-06T09:31:12","slug":"evlilik-yasi-qocalir-dogum-azalir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=814549","title":{"rendered":"Evlilik ya\u015f\u0131 qocal\u0131r, do\u011fum azal\u0131r"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p><strong>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, gec ail\u0259 qurulmas\u0131n\u0131n sosial-iqtisadi v\u0259 psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259ri var<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda son 30 ild\u0259 orta evlilik ya\u015f\u0131n\u0131n 25-d\u0259n 30-a y\u00fcks\u0259lm\u0259si statistik d\u0259yi\u015fiklik deyil, h\u0259m d\u0259 d\u0259rin sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni prosesl\u0259rin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Sosioloq El\u00e7in Bayraml\u0131n\u0131n bu tendensiyan\u0131 \u201cfaci\u0259\u201d adland\u0131rmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir ed\u0259n demoqrafik, ail\u0259 institutlar\u0131 v\u0259 sosial d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 fundamental d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edir ki, orta evl\u0259nm\u0259 ya\u015f\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri bunlard\u0131r:<\/p>\n<p>1.\u0130qtisadi amill\u0259r. Az\u0259rbaycanda g\u0259ncl\u0259rin maddi m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etm\u0259si daha \u00e7\u0259tin v\u0259 gec ba\u015f verir. M\u0259nzil probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn uzun m\u00fcdd\u0259t v\u0259sait toplamaq laz\u0131m g\u0259lir. \u0130\u015fsizlik v\u0259 ya qeyri-sabit \u0259m\u0259k bazar\u0131 da evlilik q\u0259rar\u0131n\u0131 t\u0259xir\u0259 salma\u011fa s\u0259b\u0259b olur. Ail\u0259nin t\u0259minat\u0131, toy x\u0259rcl\u0259ri v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin g\u00f6zl\u0259ntil\u0259ri g\u0259ncl\u0259ri maddi y\u00fck alt\u0131na sal\u0131r.<\/p>\n<p>2.T\u0259hsil m\u00fcdd\u0259tinin uzanmas\u0131. G\u0259ncl\u0259rin ali t\u0259hsil almaq ist\u0259yi art\u0131b, x\u00fcsusil\u0259 qad\u0131nlar aras\u0131nda bu tendensiya n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 g\u00fccl\u0259nib. Magistratura v\u0259 doktorantura m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 q\u0259d\u0259r uzanan t\u0259hsil d\u00f6vr\u00fc evliliyi avtomatik olaraq gecikdirir.<\/p>\n<p>3.Karyera prioritetl\u0259ri. X\u00fcsus\u0259n \u015f\u0259h\u0259r m\u00fchitind\u0259 ya\u015fayan g\u0259ncl\u0259r \u0259vv\u0259lc\u0259 pe\u015f\u0259kar karyera qurma\u011fa \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. Karyerada m\u00f6vqe tutmadan ail\u0259 qurmaq ist\u0259m\u0259m\u0259k geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f psixoloji m\u00f6vqedir.<\/p>\n<p>4.Ail\u0259 modelin\u0259 v\u0259 sosial d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin d\u0259yi\u015fm\u0259si. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u00f6km s\u00fcr\u0259n \u201ctezi-tez evl\u0259nm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259si art\u0131q ciddi \u015f\u0259kild\u0259 sars\u0131l\u0131b. \u015e\u0259xsi azadl\u0131q, \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131ma, \u201cdo\u011fru insan\u0131 tapmaq\u201d kimi meyarlar daha \u00e7ox \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Bir \u00e7ox g\u0259nc uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri s\u0131naqdan ke\u00e7irm\u0259d\u0259n evl\u0259nm\u0259k ist\u0259mir.<\/p>\n<p>5.Gender rollar\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fm\u0259si. Qad\u0131nlar art\u0131q yaln\u0131z ail\u0259 v\u0259 ana rolu il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmirl\u0259r, onlar\u0131n sosial-siyasi f\u0259all\u0131\u011f\u0131 art\u0131b. Bu da qad\u0131nlar\u0131n evliliy\u0259 daha s\u0259rb\u0259st v\u0259 se\u00e7imli yana\u015fmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>Bu tendensiyan\u0131n sosial v\u0259 demoqrafik n\u0259tic\u0259l\u0259ri do\u011fum nisb\u0259tinin azalmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Y\u0259ni, gec ya\u015fda evl\u0259nm\u0259k, gec ya\u015fda u\u015faq sahibi olmaqla n\u0259tic\u0259l\u0259nir. Bu is\u0259 \u0259halinin t\u0259bii art\u0131m tempini azald\u0131r v\u0259 do\u011fum s\u0259viyy\u0259sind\u0259 azalma yarad\u0131r. B\u0259zi hallarda qad\u0131nlar\u0131n reproduktiv imkanlar\u0131 azald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir u\u015faqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259k hallar\u0131 art\u0131r.<\/p>\n<p>Do\u011fum s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si il\u0259 yana\u015f\u0131, \u0259halinin ya\u015f strukturu da d\u0259yi\u015fir, c\u0259miyy\u0259tin ya\u015flanmas\u0131 ba\u015f verir. \u0130\u015fl\u0259k ya\u015fda olan \u0259halinin say\u0131n\u0131n azalmas\u0131, pensiya ya\u015fl\u0131lar\u0131n is\u0259 \u00e7oxalmas\u0131 demoqrafik y\u00fck\u00fcn artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Burada ail\u0259 institutunun z\u0259ifl\u0259m\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259si d\u0259 ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Bel\u0259 ki, evlilik q\u0259rar\u0131n\u0131n gecikm\u0259si ail\u0259 qurmaq ist\u0259kl\u0259rinin d\u0259 z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 nikahs\u0131z birg\u0259 ya\u015fam, v\u0259 ya subay qalma hallar\u0131 artar. Bu, ail\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rinin c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet olmamas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Qeyd olunur ki, \u0259g\u0259r do\u011fum s\u0259viyy\u0259si azalarsa, 15-64 ya\u015f aras\u0131 i\u015fl\u0259k \u0259hali say\u0131nda g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 ciddi azalma ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Bu, iqtisadiyyata m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir: m\u0259hsuldarl\u0131q azal\u0131r, istehsal g\u00fcc\u00fc z\u0259ifl\u0259yir, vergi \u00f6d\u0259yicil\u0259ri azal\u0131r. Eyni zamanda sosial y\u00fck art\u0131r: azalan i\u015fl\u0259y\u0259n \u0259hali artan pensiya ya\u015fl\u0131 \u0259halini saxlamaq m\u0259cburiyy\u0259tind\u0259 qal\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>K\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 v\u0259 ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 g\u0259ncl\u0259rin ail\u0259 qurmaqdan imtina etm\u0259si v\u0259 ya gecikdirm\u0259si h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259halinin azalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. N\u0259tic\u0259d\u0259 urbanizasiya s\u00fcr\u0259tl\u0259nir, regionlar t\u0259n\u0259zz\u00fcl\u0259 u\u011fray\u0131r, sosial infrastruktur m\u0259nas\u0131zla\u015f\u0131r. Bo\u015falan k\u0259ndl\u0259r v\u0259 ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r iqtisadi aktivliyin v\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qad\u0131nlar\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rin ail\u0259 qurma ya\u015f\u0131n\u0131n artmas\u0131 onlar\u0131n reproduktiv sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na da m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyi d\u0259 bildirilir. Sonsuzluq, gecikmi\u015f do\u011fu\u015flar v\u0259 y\u00fcks\u0259k riskli hamil\u0259lik hallar\u0131 \u00e7oxal\u0131r. Bu da s\u0259hiyy\u0259 sistemin\u0259 \u0259lav\u0259 y\u00fck yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Psixoloqlar bildirir ki, gec evl\u0259n\u0259n insanlar uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259k ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sosial t\u0259crid v\u0259 depressiya riski il\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259 bil\u0259rl\u0259r. Eyni zamanda bu, psixoloji y\u00fckl\u0259nm\u0259 v\u0259 \u201cgec qald\u0131m\u201d hissi il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s bu tendensiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir?<\/strong><\/p>\n<p>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 g\u0259nc ail\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259nzil v\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftli ipoteka imkanlar\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, g\u0259nc ail\u0259l\u0259rin t\u0259\u015fviqi \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t proqramlar\u0131 haz\u0131rlanmal\u0131, evliliyi stimulla\u015fd\u0131ran sosial g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r (m\u0259nzil, subsidiya, vergi azadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 s.) t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r. U\u015faq do\u011fumunu t\u0259\u015fviq ed\u0259n mexanizml\u0259r (m\u0259s\u0259l\u0259n, \u00e7oxu\u015faql\u0131 ail\u0259l\u0259r\u0259 \u0259lav\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015fl\u0259r, ana kapital\u0131 v\u0259 s.) geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259lidir. \u018fhalinin b\u00f6lg\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 balansl\u0131 yerl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn regionlarda i\u015f yerl\u0259ri, sosial \u015f\u0259rait v\u0259 t\u0259hsil imkanlar\u0131 art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, c\u0259miyy\u0259tin ail\u0259 modelin\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259yi\u015fdirilm\u0259li, erk\u0259n evlilikl\u0259rin deyil, \u015f\u00fcurlu v\u0259 m\u0259suliyy\u0259tli ail\u0259 qurman\u0131n t\u0259bli\u011fi g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Yaz\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131: Xalid\u0259 G\u018fRAY<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, gec ail\u0259 qurulmas\u0131n\u0131n sosial-iqtisadi v\u0259 psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259ri var Az\u0259rbaycanda son 30 ild\u0259 orta evlilik ya\u015f\u0131n\u0131n 25-d\u0259n 30-a y\u00fcks\u0259lm\u0259si statistik d\u0259yi\u015fiklik deyil, h\u0259m d\u0259 d\u0259rin sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni prosesl\u0259rin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Sosioloq El\u00e7in Bayraml\u0131n\u0131n bu tendensiyan\u0131 \u201cfaci\u0259\u201d adland\u0131rmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir ed\u0259n demoqrafik, ail\u0259 institutlar\u0131 v\u0259 sosial d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 fundamental d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r qeyd edir ki, orta evl\u0259nm\u0259 ya\u015f\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri bunlard\u0131r: 1.\u0130qtisadi amill\u0259r. Az\u0259rbaycanda g\u0259ncl\u0259rin maddi m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etm\u0259si daha \u00e7\u0259tin v\u0259 gec ba\u015f verir. M\u0259nzil probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn uzun m\u00fcdd\u0259t v\u0259sait&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":814550,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/cedf06910a7f0acf83de9a55e5802f92.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, gec ail\u0259 qurulmas\u0131n\u0131n sosial-iqtisadi v\u0259 psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259ri var Az\u0259rbaycanda son 30 ild\u0259 orta evlilik ya\u015f\u0131n\u0131n 25-d\u0259n 30-a y\u00fcks\u0259lm\u0259si statistik d\u0259yi\u015fiklik deyil, h\u0259m d\u0259 d\u0259rin sosial-iqtisadi v\u0259 m\u0259d\u0259ni prosesl\u0259rin t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Sosioloq El\u00e7in Bayraml\u0131n\u0131n bu tendensiyan\u0131 \u201cfaci\u0259\u201d adland\u0131rmas\u0131 da t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir ed\u0259n demoqrafik, ail\u0259 institutlar\u0131 v\u0259 sosial d\u0259y\u0259rl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/814549"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=814549"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/814549\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":814552,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/814549\/revisions\/814552"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/814550"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=814549"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=814549"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=814549"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}