{"id":815570,"date":"2025-07-11T10:34:11","date_gmt":"2025-07-11T06:34:11","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=815570"},"modified":"2025-07-11T10:34:11","modified_gmt":"2025-07-11T06:34:11","slug":"dini-t%c9%99qvimd%c9%99-naraziliq-yaradan-f%c9%99rqlilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=815570","title":{"rendered":"Dini t\u0259qvimd\u0259 naraz\u0131l\u0131q yaradan f\u0259rqlilik"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<h3><strong>Ekspert: \u201cAz\u0259rbaycanda din sah\u0259sind\u0259 xaotik v\u0259ziyy\u0259t var\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Haz\u0131rda m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bin\u0259 m\u0259nsub olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rin m\u0259n\u0259vi v\u0259 emosional anlam da\u015f\u0131yan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131r. Bu ay \u0130slam tarixind\u0259 k\u0259d\u0259rin, \u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin v\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 duru\u015fun simvoluna \u00e7evrilmi\u015f m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 il\u0259 &#8211; A\u015fura v\u0259 ya K\u0259rb\u0259la faci\u0259si il\u0259 yadda qal\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Hicr\u0259tin 61-ci ili (Miladi t\u0259qviml\u0259 680-ci il) M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131nda \u0130raq\u0131n K\u0259rb\u0259la \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0130slam t\u0259qvimind\u0259 \u0259n ac\u0131 v\u0259 taley\u00fckl\u00fc hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131n 10-cu (\u0259r\u0259bc\u0259 \u201c\u0259\u015f\u0259r\u0259\u201d- A\u015fura) g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u0130slam Pey\u011f\u0259mb\u0259ri h\u0259zr\u0259t M\u0259h\u0259mm\u0259din (s.) n\u0259v\u0259si, \u0130mam \u018flinin (\u0259) v\u0259 H\u0259zr\u0259t Fatim\u0259nin (\u0259) o\u011flu \u0130mam H\u00fcseyn (\u0259) ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri v\u0259 t\u0259r\u0259fdarlar\u0131 il\u0259 birlikd\u0259 K\u0259rb\u0259la \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilib.<\/p>\n<p>\u018fr\u0259b dilind\u0259 \u201conuncu\u201d m\u0259nas\u0131n\u0131 ver\u0259n \u201cA\u015fura\u201d s\u00f6z\u00fc, h\u0259m d\u0259 \u0130slam m\u0259zh\u0259bl\u0259rinin k\u0259si\u015fdiyi n\u00f6qt\u0259d\u0259 dayanan bir simvol kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. Az\u0259rbaycanda M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131 boyunca insanlar oruc tutur, K\u0259rb\u0259la \u015f\u0259hidl\u0259rini yad edir, m\u00fcxt\u0259lif xeyriyy\u0259 t\u0259dbirl\u0259ri v\u0259 ehsanlar t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. B\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 q\u0259dim \u201cd\u0259st\u0259\u201d v\u0259 \u201cm\u0259rasim y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri\u201d \u0259n\u0259n\u0259si ya\u015fad\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u0259srl\u0259rdir ki, K\u0259rb\u0259la faci\u0259sini yaln\u0131z dini deyil, ictimai \u0259dal\u0259t simvolu kimi yad edir. \u018fn\u0259n\u0259vi \u201cm\u0259rsiy\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259ri\u201d, K\u0259rb\u0259la faci\u0259sini \u0259ks etdir\u0259n xalq \u0259d\u0259biyyat\u0131 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri v\u0259 dini teatr elementl\u0259ri bu hadis\u0259nin m\u0259d\u0259ni m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7diyini s\u00fcbut edir. X\u00fcsusil\u0259 XIX \u0259sr v\u0259 XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u201cM\u0259clisi-\u00fcns\u201d, \u201cM\u0259clisi-f\u00fcsus\u201d kimi \u0259d\u0259bi c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 yaz\u0131lm\u0131\u015f A\u015fura m\u0259dhiyy\u0259l\u0259ri bu prosesin poetik zirv\u0259sidir. H\u0259tta sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259, dini m\u0259rasiml\u0259r r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 yasaqlansa da, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu ayinl\u0259ri folklor v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t ad\u0131 alt\u0131nda ya\u015fatma\u011f\u0131 bacard\u0131.<\/p>\n<p>Bu il is\u0259 Az\u0259rbaycanda nadir rast g\u0259lin\u0259n v\u0259 geni\u015f rezonans do\u011furan bir hadis\u0259 ba\u015f verdi: A\u015fura g\u00fcn\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ya\u015fand\u0131. Tarix boyu \u015fi\u0259 al\u0259mind\u0259 birlik r\u0259mzi kimi q\u0259bul edil\u0259n bu g\u00fcn\u00fcn qeydind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq ikil\u0259\u015fm\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olundu, inancl\u0131lar\u0131n bir qismi A\u015furan\u0131 5 iyulda, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 6 iyulda qeyd etdi. Bu ziddiyy\u0259t is\u0259 t\u0259kc\u0259 dini t\u0259qvim f\u0259rql\u0259ri il\u0259 izah olunmur. M\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7il\u0259r v\u0259 ekspertl\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259nin arxas\u0131nda daha d\u0259rin\u0259 ged\u0259n siyasi, dini v\u0259 ideoloji g\u0259rginlikl\u0259rin dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, hicri-q\u0259m\u0259ri t\u0259qvimin Ay\u0131n h\u0259r\u0259k\u0259tin\u0259 \u0259saslanmas\u0131 s\u0259b\u0259bil\u0259 b\u0259zi ill\u0259rd\u0259 \u0130slam \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda bayram v\u0259 mat\u0259m g\u00fcnl\u0259rinin tarixind\u0259 c\u00fczi f\u0259rql\u0259r ola bilir. \u0130randa dini t\u0259qvimin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si \u0259sas\u0259n Qum, M\u0259\u015fh\u0259d v\u0259 Tehran dini m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259ki ay\u0259tullahlar\u0131n ay m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri v\u0259 \u00e7\u0131xard\u0131qlar\u0131 fitvalar \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irilir. Lakin son ill\u0259rd\u0259 bu m\u0259rk\u0259zl\u0259r aras\u0131nda h\u0259m elmi, h\u0259m d\u0259 siyasi bax\u0131mdan d\u0259rin fikir ayr\u0131l\u0131qlar\u0131 yarand\u0131\u011f\u0131 bildirilir. N\u0259tic\u0259d\u0259, A\u015fura kimi m\u00fch\u00fcm bir g\u00fcn\u00fcn bel\u0259 f\u0259rqli tarixl\u0259rd\u0259 qeyd olunmas\u0131 bu ideoloji par\u00e7alanman\u0131n bariz t\u0259zah\u00fcr\u00fc kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycana nec\u0259 t\u0259sir etdi?<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u015fi\u0259l\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti \u0130ran\u0131n dini m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 ideoloji v\u0259 fiqh bax\u0131m\u0131ndan ba\u011fl\u0131 oldu\u011fundan, bu fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 d\u0259 ziddiyy\u0259t yaratd\u0131. B\u0259zi m\u0259scidl\u0259rd\u0259 A\u015fura m\u0259rasiml\u0259ri 5 iyulda t\u0259\u015fkil olundu\u011fu halda, dig\u0259rl\u0259rind\u0259 m\u0259rasiml\u0259r bir g\u00fcn sonraya &#8211; 6 iyula t\u0259yin edildi. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 dini \u00e7evr\u0259l\u0259rd\u0259 bu f\u0259rqlilik geni\u015f m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/xalqcebhesi.az\/media\/2022\/04\/06\/kenan_rovshenoglu.jpg\" alt=\"D\u00fcnyada 2 \u0259sas siyasi c\u0259bh\u0259l\u0259\u015fm\u0259 var\u201d-K\u0259nan R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flu\" \/><\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 dini m\u00f6vzular \u00fczr\u0259 ekspert K\u0259nan R\u00f6v\u015f\u0259no\u011flu \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dan\u0131\u015f\u0131b: \u201c\u0130nancl\u0131lar f\u0259rqli g\u00fcnl\u0259rd\u0259 etm\u0259di, hakimiyy\u0259t orqanlar\u0131 bir g\u00fcn elan etdil\u0259r, \u0259hali ba\u015fqa g\u00fcn qeyd etdi. \u018flb\u0259tt\u0259, t\u0259qvim f\u0259rqi ilk hadis\u0259 deyil, az qala h\u0259r il Ramazanda t\u0259qvim f\u0259rqi yaran\u0131r. Problem ondad\u0131r ki, t\u0259qvim\u0259 b\u00fcrokratik m\u00fcdaxil\u0259 v\u0259 dini m\u0259rasimin t\u0259skili il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259zyiq siyas\u0259ti \u0259halini naraz\u0131 sal\u0131r. Yoxsa ki, t\u0259qvim f\u0259rqi h\u0259r il olur v\u0259 art\u0131q al\u0131\u015f\u0131l\u0131b, \u00f6z\u00fc d\u0259 m\u0259zh\u0259b f\u0259rqi d\u0259 m\u00f6vzu deyil.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, bu il Ramazan ay\u0131n\u0131n sonunda Fitr bayram\u0131n\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r iki f\u0259rqli g\u00fcnd\u0259 etdil\u0259r. A\u015fura il\u0259 ba\u011fl\u0131 da daha \u0259vv\u0259ld\u0259n f\u0259rqli t\u0259qviml\u0259r olub, amma bu, diqq\u0259t c\u0259lb etm\u0259yib. Sad\u0259c\u0259, indi QM\u0130-nin t\u0259yin etdiyi A\u015fura g\u00fcn\u00fcn\u00fcn daha \u0259vv\u0259ld\u0259n bilin\u0259n t\u0259qviml\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil etm\u0259si v\u0259 A\u015fura g\u00fcn\u00fc m\u0259clis\u0259 g\u0259l\u0259nl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 t\u0259zyiq naraz\u0131l\u0131q yaratd\u0131. Az\u0259rbaycanda din sah\u0259sind\u0259 xaotik v\u0259ziyy\u0259t var, h\u0259r il hans\u0131sa m\u0259rk\u0259zd\u0259n g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z q\u0259rarlar verilir. Bu da ajiotaj v\u0259 s\u00fcni g\u0259rginlik yarad\u0131r. \u018fslind\u0259 is\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 dini sah\u0259d\u0259 \u00e7ox ciddi bir siyasi, ya da ideoloji g\u0259rginlik yoxdur. Amma h\u0259r il h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bu \u201cs\u0131naqlar\u201d m\u00fc\u0259yy\u0259n g\u0259rginliy\u0259 s\u0259b\u0259b olur&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Yaz\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131: Xalid\u0259 G\u018fRAY<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekspert: \u201cAz\u0259rbaycanda din sah\u0259sind\u0259 xaotik v\u0259ziyy\u0259t var\u201d Haz\u0131rda m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bin\u0259 m\u0259nsub olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rin m\u0259n\u0259vi v\u0259 emosional anlam da\u015f\u0131yan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131r. Bu ay \u0130slam tarixind\u0259 k\u0259d\u0259rin, \u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin v\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 duru\u015fun simvoluna \u00e7evrilmi\u015f m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 il\u0259 &#8211; A\u015fura v\u0259 ya K\u0259rb\u0259la faci\u0259si il\u0259 yadda qal\u0131b. Hicr\u0259tin 61-ci ili (Miladi t\u0259qviml\u0259 680-ci il) M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131nda \u0130raq\u0131n K\u0259rb\u0259la \u00e7\u00f6l\u00fcnd\u0259 ba\u015f ver\u0259nl\u0259r b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 \u0130slam t\u0259qvimind\u0259 \u0259n ac\u0131 v\u0259 taley\u00fckl\u00fc hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131n 10-cu (\u0259r\u0259bc\u0259 \u201c\u0259\u015f\u0259r\u0259\u201d- A\u015fura) g\u00fcn\u00fcnd\u0259 \u0130slam Pey\u011f\u0259mb\u0259ri h\u0259zr\u0259t M\u0259h\u0259mm\u0259din (s.) n\u0259v\u0259si, \u0130mam \u018flinin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":815571,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",800,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",800,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",800,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24-584x365.jpg",584,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",640,400,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",800,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",800,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/7b50b18f001b12589267771f52c0bb24.jpg",800,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Ekspert: \u201cAz\u0259rbaycanda din sah\u0259sind\u0259 xaotik v\u0259ziyy\u0259t var\u201d Haz\u0131rda m\u00fcs\u0259lman d\u00fcnyas\u0131, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 \u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259bin\u0259 m\u0259nsub olanlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rin m\u0259n\u0259vi v\u0259 emosional anlam da\u015f\u0131yan M\u0259h\u0259rr\u0259m ay\u0131n\u0131 ya\u015fay\u0131r. Bu ay \u0130slam tarixind\u0259 k\u0259d\u0259rin, \u0259dal\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259nin v\u0259 haqs\u0131zl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131 duru\u015fun simvoluna \u00e7evrilmi\u015f m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 il\u0259 &#8211; A\u015fura v\u0259 ya K\u0259rb\u0259la faci\u0259si il\u0259 yadda qal\u0131b. Hicr\u0259tin 61-ci ili&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/815570"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=815570"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/815570\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":815572,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/815570\/revisions\/815572"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/815571"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=815570"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=815570"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=815570"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}