{"id":81802,"date":"2019-09-27T10:20:00","date_gmt":"2019-09-27T07:20:00","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=81802"},"modified":"2019-09-27T10:20:00","modified_gmt":"2019-09-27T07:20:00","slug":"niy%c9%99-surucu-%c9%99v%c9%99zin%c9%99-sofer-dayanacaq-%c9%99v%c9%99zin%c9%99-astanovka-deyirik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=81802","title":{"rendered":"Niy\u0259 \u201cs\u00fcr\u00fcc\u00fc\u201d \u0259v\u0259zin\u0259 \u201c\u015fofer\u201d, \u201cdayanacaq\u201d \u0259v\u0259zin\u0259 \u201castanovka\u201d deyirik?"},"content":{"rendered":"<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6zl\u0259rin bir qismi dilimiz\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259n g\u0259lmi\u015fdir. Bu s\u00f6zl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi faktorlar, m\u0259kan v\u0259 zaman m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259n dilimiz\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r \u00f6z tarixiliyi etibaril\u0259 Qafqaz dill\u0259rind\u0259n, \u0259r\u0259b, fars, rus dill\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 dilimiz\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir.<\/p>\n<p>Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxlu\u011fu dild\u0259 b\u0259z\u0259n a\u011f\u0131rl\u0131q da yarad\u0131r. B\u0259z\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin dild\u0259 olan a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 onlar\u0131n al\u0131nma sinoniml\u0259ri d\u0259 yarad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, vertalyot s\u00f6z\u00fcn\u0259 sinonim kimi helikopter ifad\u0259si, ma\u015f\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u0259 avtomobil v\u0259 s. dil\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q g\u0259tirir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, dilimizd\u0259ki al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r\u0259 milli m\u0259n\u015f\u0259li sinonim tap\u0131l\u0131rm\u0131? M\u0259s\u0259l\u0259n, son 10 ild\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r milli m\u0259n\u015f\u0259li s\u00f6z yarad\u0131l\u0131b?<\/p>\n<p><strong>ARANTV.AZ<\/strong>\u00a0 bildirir ki, m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0AMEA-n\u0131n N\u0259simi ad\u0131na Dil\u00e7ilik \u0130nstitutunda &#8220;Terminologiya&#8221; \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri v\u0259 AMEA R\u0259yas\u0259t Hey\u0259ti yan\u0131nda Terminologiya Komissiyas\u0131n\u0131n s\u0259dr m\u00fcavini\u00a0<strong>Sayal\u0131 Sad\u0131qova<\/strong>\u00a0Modern.az-a a\u00e7\u0131qlama verib.<\/p>\n<p>&#8220;Birinci onu qeyd edim ki, dil \u00f6z daxili imkanlar\u0131 hesab\u0131na z\u0259nginl\u0259\u015fir. \u018fg\u0259r s\u00f6z yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 prosesi ba\u015f vermirs\u0259, o dil m\u0259hv\u0259 do\u011fru gedir. Az\u0259rbaycan dili n\u0259inki son 10 ild\u0259, tarix boyu \u00f6z imkanlar\u0131 hesab\u0131na yeni s\u00f6zl\u0259r yaran\u0131b v\u0259 bu s\u00f6zl\u0259rin hesab\u0131na inki\u015faf edib. \u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycan dili iltisaqi dill\u0259r qrupuna daxildir v\u0259 dilimizd\u0259 sonsuz l\u00fc\u011f\u0259vi \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259r var. Bu \u015f\u0259kil\u00e7il\u0259rin s\u00f6zl\u0259r\u0259 art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni s\u00f6zl\u0259r yaran\u0131b. Buna t\u0259kc\u0259 m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 istifad\u0259 olunan s\u00f6zl\u0259r deyil, elm v\u0259 texnikan\u0131n inki\u015faf\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar yeni yaranan s\u00f6zl\u0259r d\u0259 daxildir. Lakin al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin i\u015fl\u0259nm\u0259si t\u0259bii prosesdir. \u00d6lk\u0259d\u0259 inki\u015faf, qloballa\u015fma gedirs\u0259, t\u0259bii ki, bu qloballa\u015fmayla ba\u011fl\u0131 biz o terminl\u0259ri al\u0131b i\u015fl\u0259tm\u0259liyik. M\u0259s\u0259l\u0259n, bu, t\u0259kc\u0259 \u00fcmumi\u015fl\u0259k s\u00f6zl\u0259r\u0259 aid deyil. Al\u0131nmalar\u0131n \u00e7oxu elmin, texnikan\u0131n, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf\u0131 il\u0259 yaran\u0131r. \u018fg\u0259r bu g\u00fcn komp\u00fcterin inki\u015faf\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada diqq\u0259ti c\u0259lb edirs\u0259 v\u0259 komp\u00fcter leksikas\u0131 yaran\u0131rsa, \u0259lb\u0259tt\u0259, komp\u00fcter harada yaran\u0131bsa, h\u0259min \u00f6lk\u0259nin s\u00f6zl\u0259ri al\u0131nma s\u00f6z kimi dilimiz\u0259 ke\u00e7ir. M\u0259s\u0259l\u0259n, komp\u00fcter, sayt, internet,\u00a0 informasiya kimi s\u00f6zl\u0259r al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rdir. \u0130nformasiya il\u0259 ba\u011fl\u0131 bizd\u0259 l\u00fc\u011f\u0259t t\u0259rtib olunub, h\u0259min l\u00fc\u011f\u0259td\u0259 5200 s\u00f6z \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b. Ancaq onun 3800-\u00fc dilin daxili imkanlar\u0131 hesab\u0131na yaranan s\u00f6zl\u0259rdir, m\u00fc\u0259yy\u0259n bir hiss\u0259si d\u0259 al\u0131nmad\u0131r.<\/p>\n<p>Sayal\u0131 xan\u0131m bildirib ki, dil\u0259 o zaman a\u011f\u0131rl\u0131q g\u0259lir ki, qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan s\u00f6zl\u0259rin al\u0131nmas\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259dirik.<\/p>\n<div><\/div>\n<p>&#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, m\u0259i\u015f\u0259td\u0259 &#8220;s\u00fcr\u00fcc\u00fc&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;\u015fofer&#8221;, &#8220;dayanacaq&#8221; \u0259v\u0259zin\u0259 &#8220;astanofka&#8221; s\u00f6zl\u0259ri i\u015fl\u0259dilir. T\u0259bii ki, z\u0259ruri al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r var ki, onlar i\u015fl\u0259nm\u0259lidir. Lakin\u00a0 &#8220;soyuducu&#8221; s\u00f6z\u00fcyl\u0259 &#8220;xaladelnik&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc yana\u015f\u0131 i\u015fl\u0259dirik. \u018flb\u0259tt\u0259, bunlar dili korlay\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259n t\u0259k informasiyayla ba\u011fl\u0131 yaranan s\u00f6zl\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fd\u0131m. Aviasiyayla ba\u011fl\u0131 yaranan terminl\u0259r l\u00fc\u011f\u0259tind\u0259 20 mind\u0259n \u00e7ox s\u00f6z var. Lakin statistik m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, o 20 min s\u00f6z\u00fc hesablasan, 60-70 %-i dilin daxili imkanlar\u0131 hesab\u0131na yaranan s\u00f6zl\u0259rdir. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratmaq m\u00fcmk\u00fcn olursa, o s\u00f6zl\u0259r yaran\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, son d\u00f6n\u0259ml\u0259rd\u0259 &#8220;a\u015fkarlanma&#8221;, &#8220;yenid\u0259nqurma&#8221;, &#8220;yet\u0259rsay&#8221; v\u0259 daha minl\u0259rl\u0259 yeni s\u00f6zl\u0259r yaran\u0131b&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6zl\u0259rin bir qismi dilimiz\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259n g\u0259lmi\u015fdir. Bu s\u00f6zl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi faktorlar, m\u0259kan v\u0259 zaman m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259n dilimiz\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r \u00f6z tarixiliyi etibaril\u0259 Qafqaz dill\u0259rind\u0259n, \u0259r\u0259b, fars, rus dill\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 dilimiz\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxlu\u011fu dild\u0259 b\u0259z\u0259n a\u011f\u0131rl\u0131q da yarad\u0131r. B\u0259z\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin dild\u0259 olan a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 onlar\u0131n al\u0131nma sinoniml\u0259ri d\u0259 yarad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, vertalyot s\u00f6z\u00fcn\u0259 sinonim kimi helikopter ifad\u0259si, ma\u015f\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u0259 avtomobil v\u0259 s. dil\u0259 a\u011f\u0131rl\u0131q g\u0259tirir. \u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, dilimizd\u0259ki al\u0131nma s\u00f6zl\u0259r\u0259 milli m\u0259n\u015f\u0259li sinonim tap\u0131l\u0131rm\u0131? M\u0259s\u0259l\u0259n, son 10 ild\u0259 n\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":81803,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/761856_000.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"M\u00fcasir Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259bi dilind\u0259 i\u015fl\u0259n\u0259n s\u00f6zl\u0259rin bir qismi dilimiz\u0259 ba\u015fqa dill\u0259rd\u0259n g\u0259lmi\u015fdir. Bu s\u00f6zl\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n tarixi faktorlar, m\u0259kan v\u0259 zaman m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq m\u00fcxt\u0259lif dill\u0259rd\u0259n dilimiz\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. Bel\u0259 s\u00f6zl\u0259r \u00f6z tarixiliyi etibaril\u0259 Qafqaz dill\u0259rind\u0259n, \u0259r\u0259b, fars, rus dill\u0259ri vasit\u0259si il\u0259 dilimiz\u0259 ke\u00e7mi\u015fdir. Al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin \u00e7oxlu\u011fu dild\u0259 b\u0259z\u0259n a\u011f\u0131rl\u0131q da yarad\u0131r. B\u0259z\u0259n al\u0131nma s\u00f6zl\u0259rin dild\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81802"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=81802"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/81802\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/81803"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=81802"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=81802"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=81802"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}