{"id":818844,"date":"2025-08-02T20:16:44","date_gmt":"2025-08-02T16:16:44","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=818844"},"modified":"2025-08-02T20:16:44","modified_gmt":"2025-08-02T16:16:44","slug":"yer-uzund%c9%99-gun-qisaldi-ciddi-n%c9%99tic%c9%99l%c9%99r-bar%c9%99d%c9%99-x%c9%99b%c9%99rdarliq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=818844","title":{"rendered":"Yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 g\u00fcn q\u0131sald\u0131: ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 X\u018fB\u018fRDARLIQ"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130yul ay\u0131nda elm adamlar\u0131 Yer tarixinin \u0259n q\u0131sa g\u00fcnl\u0259rini qeyd\u0259 al\u0131blar. Yerin daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si qlobal n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>2025-ci ilin iyul ay\u0131nda Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 qeyri-adi bir hadis\u0259 ba\u015f verib: b\u0259zi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011fu bir millisaniy\u0259d\u0259n \u00e7ox q\u0131sal\u0131b. \u0130yulun 9, 10 v\u0259 22-d\u0259 g\u00fcn standart 86 400 saniy\u0259d\u0259n 1,3 millisaniy\u0259 q\u0131sa olub. Ekspertl\u0259rin proqnozuna g\u00f6r\u0259, g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011funda ox\u015far azalma avqustun 5-d\u0259 yenid\u0259n qeyd\u0259 al\u0131nacaq.<\/p>\n<p>Aliml\u0259rin bu c\u00fcr d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri qeyd\u0259 almalar\u0131 ilk d\u0259f\u0259 deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2020-ci il iyulun 19-da g\u00fcn 1,47 millisaniy\u0259, 2022-ci il iyunun 30-da 1,59 millisaniy\u0259 q\u0131sal\u0131b, rekord is\u0259 2024-c\u00fc il iyulun 5-d\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b &#8211; m\u0259nfi 1,66 millisaniy\u0259.<\/p>\n<p>Buzlaqlar\u0131n \u0259rim\u0259si, tektonik plit\u0259l\u0259rin h\u0259r\u0259k\u0259ti v\u0259 atmosfer prosesl\u0259ri bu fenomend\u0259 i\u015ftirak ed\u0259 bil\u0259r. Kaliforniya Universitetinin astronomu Devid Cuittan\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00fct\u00fcn bunlar planetd\u0259ki k\u00fctl\u0259nin paylanmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir v\u0259 bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 impuls momentinin qorunmas\u0131 qanununa g\u00f6r\u0259 f\u0131rlanma s\u00fcr\u0259tind\u0259 \u0259ks olunur.<\/p>\n<p>Ki\u00e7ik g\u00f6r\u00fcn\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r \u2013 millisaniy\u0259l\u0259rin fraksiyalar\u0131 \u2013 komp\u00fcter sisteml\u0259rinin, peykl\u0259rin v\u0259 qlobal vaxt koordinatlar\u0131n\u0131n d\u0259qiq i\u015fin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edirl\u0259r ki, planetin f\u0131rlanmas\u0131 daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259ns\u0259, bir saniy\u0259ni silm\u0259kl\u0259 Koordinasiya edilmi\u015f Universal Vaxt\u0131 (UTC) q\u0131saltmaq laz\u0131m g\u0259l\u0259 bil\u0259r. Bu, tarixd\u0259 ilk d\u0259f\u0259 &#8220;m\u0259nfi saniy\u0259&#8221; adlanan bir \u015fey olacaq.<\/p>\n<p>Texniki \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, t\u0259bii n\u0259tic\u0259l\u0259r d\u0259 ola bil\u0259r. Daha s\u00fcr\u0259tli f\u0131rlanma s\u0259b\u0259bind\u0259n su q\u00fctbl\u0259rd\u0259n ekvatora do\u011fru s\u00fcr\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r ki, bu da n\u0259z\u0259ri olaraq d\u0259niz s\u0259viyy\u0259sinin qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. F\u0131rlanma s\u00fcr\u0259tinin c\u00fczi art\u0131m\u0131 &#8211; saatda bir kilometr &#8211; ekvatorda suyun s\u0259viyy\u0259sini bir ne\u00e7\u0259 santimetr qald\u0131ra bil\u0259r. Bu, sahilyan\u0131 rayonlarda da\u015fq\u0131n riski yarad\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli olarsa &#8211; m\u0259s\u0259l\u0259n, 160 km\/saat &#8211; d\u0259niz s\u0259viyy\u0259si o q\u0259d\u0259r d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r ki, ekvator zonalar\u0131 su basma\u011fa ba\u015flayar.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir m\u0259nfi n\u0259tic\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f g\u00fcn\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011funun d\u0259yi\u015fm\u0259sidir. \u018fg\u0259r g\u00fcn c\u0259mi 22 saat uzanarsa, bu, insan\u0131n sirkadiyal\u0131 ritml\u0259rini poza bil\u0259r. Aliml\u0259rin fikrinc\u0259, h\u0259tta yay vaxt\u0131na adi ke\u00e7id art\u0131q infarkt, insult v\u0259 yol-n\u0259qliyyat hadis\u0259l\u0259ri riskinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. V\u0259 g\u00fcnd\u0259lik iki saatl\u0131q n\u00f6vb\u0259 il\u0259 bu riskl\u0259r daha da artacaq.<\/p>\n<p>NASA astronomu doktor Stan Odenvald da f\u0131rlanma s\u00fcr\u0259tind\u0259ki d\u0259yi\u015fikliyin hava \u015f\u0259raitin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259c\u0259yini, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 qas\u0131r\u011falar\u0131n potensial olaraq daha da g\u00fccl\u0259ndiyini v\u0259 daha \u00e7ox enerji da\u015f\u0131yaca\u011f\u0131n\u0131 qeyd edir.<\/p>\n<p>Yerin f\u0131rlanmas\u0131, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, sabit hesab edils\u0259 d\u0259, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar buna Ay\u0131n cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si, okean ax\u0131nlar\u0131, planetin n\u00fcv\u0259sinin v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 qlobal iqlim d\u0259yi\u015fikliyi kimi \u00e7oxsayl\u0131 amill\u0259rin t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyini etiraf edirl\u0259r.\u00a0 (lent.az)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130yul ay\u0131nda elm adamlar\u0131 Yer tarixinin \u0259n q\u0131sa g\u00fcnl\u0259rini qeyd\u0259 al\u0131blar. Yerin daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si qlobal n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. 2025-ci ilin iyul ay\u0131nda Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 qeyri-adi bir hadis\u0259 ba\u015f verib: b\u0259zi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011fu bir millisaniy\u0259d\u0259n \u00e7ox q\u0131sal\u0131b. \u0130yulun 9, 10 v\u0259 22-d\u0259 g\u00fcn standart 86 400 saniy\u0259d\u0259n 1,3 millisaniy\u0259 q\u0131sa olub. Ekspertl\u0259rin proqnozuna g\u00f6r\u0259, g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011funda ox\u015far azalma avqustun 5-d\u0259 yenid\u0259n qeyd\u0259 al\u0131nacaq. Aliml\u0259rin bu c\u00fcr d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri qeyd\u0259 almalar\u0131 ilk d\u0259f\u0259 deyil. M\u0259s\u0259l\u0259n, 2020-ci il iyulun 19-da g\u00fcn 1,47 millisaniy\u0259, 2022-ci il iyunun 30-da 1,59 millisaniy\u0259 q\u0131sal\u0131b, rekord&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":818845,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[7],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307-500x280.png",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307-240x172.png",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/4ea72a6b5bc5b7e50b3fa294a501d307.png",550,334,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=7\" rel=\"category\">D\u00fcnya<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130yul ay\u0131nda elm adamlar\u0131 Yer tarixinin \u0259n q\u0131sa g\u00fcnl\u0259rini qeyd\u0259 al\u0131blar. Yerin daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259nm\u0259si qlobal n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. 2025-ci ilin iyul ay\u0131nda Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 qeyri-adi bir hadis\u0259 ba\u015f verib: b\u0259zi g\u00fcnl\u0259rd\u0259 g\u00fcn\u00fcn uzunlu\u011fu bir millisaniy\u0259d\u0259n \u00e7ox q\u0131sal\u0131b. \u0130yulun 9, 10 v\u0259 22-d\u0259 g\u00fcn standart 86 400 saniy\u0259d\u0259n 1,3 millisaniy\u0259 q\u0131sa olub. Ekspertl\u0259rin proqnozuna&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/818844"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=818844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/818844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":818846,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/818844\/revisions\/818846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/818845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=818844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=818844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=818844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}