{"id":819381,"date":"2025-08-06T17:52:59","date_gmt":"2025-08-06T13:52:59","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=819381"},"modified":"2025-08-06T17:52:59","modified_gmt":"2025-08-06T13:52:59","slug":"prezident-ilham-%c9%99liyevin-abs-s%c9%99f%c9%99ri-yeni-geosiyasi-realliqlarin-t%c9%99nt%c9%99n%c9%99si","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=819381","title":{"rendered":"Prezident \u0130lham \u018fliyevin AB\u015e s\u0259f\u0259ri: Yeni geosiyasi reall\u0131qlar\u0131n t\u0259nt\u0259n\u0259si"},"content":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin bu g\u00fcn &#8211; avqustun 6-da AB\u015e-a s\u0259f\u0259ri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan-Amerika ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259 regional sabitlik v\u0259 qlobal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kontekstind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. S\u0259f\u0259r Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n Prezidenti Donald Tramp\u0131n r\u0259smi d\u0259v\u0259ti il\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir v\u0259 bu bax\u0131mdan tarixi xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. Prezidentl\u0259r aras\u0131nda y\u00fcks\u0259ks\u0259viyy\u0259li dan\u0131\u015f\u0131qlarda siyasi, iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, enerji v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, eyni zamanda, C\u0259nubi Qafqazda s\u00fclh prosesinin ir\u0259lil\u0259dilm\u0259si kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u00fczakir\u0259 olunaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. S\u0259f\u0259r, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunun artmas\u0131 v\u0259 regionda balansl\u0131, eyni zamanda, proaktiv xarici siyas\u0259t kursunun davam etdirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259 kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir. T\u0259r\u0259fl\u0259r aras\u0131nda konkret raz\u0131la\u015fmalar \u0259ld\u0259 edil\u0259c\u0259yi t\u0259qdird\u0259, bu, h\u0259m regional sabitlik v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar\u0131n yaranmas\u0131na, h\u0259m d\u0259 AB\u015e-Az\u0259rbaycan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ke\u00e7m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>S\u0259f\u0259rin strateji \u0259h\u0259miyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259sas m\u0259qamlardan biri d\u0259 onun iki \u0259sas istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 formala\u015fmas\u0131d\u0131r: bir t\u0259r\u0259fd\u0259n Az\u0259rbaycan v\u0259 AB\u015e aras\u0131nda ikit\u0259r\u0259fli siyasi, iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u0259laq\u0259l\u0259rinin d\u0259rinl\u0259\u015fdirilm\u0259si, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda davam ed\u0259n s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyinin m\u00fczakir\u0259si.<\/p>\n<p><strong>\u201c\u0130ki sahil\u201d\u00a0<\/strong>bu tarixi s\u0259f\u0259rin mahiyy\u0259tini v\u0259 onun do\u011fura bil\u0259c\u0259yi diplomatik n\u0259tic\u0259l\u0259ri t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k ictimaiyy\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan-AB\u015e ikit\u0259r\u0259fli \u0259laq\u0259l\u0259ri: Yeni strateji m\u00fctt\u0259fiqlik modeli<\/strong><\/p>\n<p>Son zamanlar Az\u0259rbaycan il\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r t\u0259kc\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi diplomatik \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 inki\u015faf etm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmir, eyni zamanda, keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni &#8211; strateji m\u00fctt\u0259fiqlik s\u0259viyy\u0259sin\u0259 y\u00fcks\u0259lm\u0259kd\u0259dir. X\u00fcsusil\u0259 Donald Tramp\u0131n ikinci prezidentliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Va\u015finqtonun C\u0259nubi Qafqaz siyas\u0259tind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n rolu daha da \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131b. Enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, regional sabitlik v\u0259 antiterror \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 kimi sah\u0259l\u0259rd\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 maraqlar\u0131n artmas\u0131 bu iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin daha d\u0259rin v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 etimada \u0259saslanan bir platformaya ke\u00e7m\u0259sini \u015f\u0259rtl\u0259ndirib. Haz\u0131rk\u0131 s\u0259f\u0259r d\u0259 m\u0259hz bu y\u00fcks\u0259l\u0259n dinamikan\u0131n davam\u0131 v\u0259 yeni strateji m\u0259rh\u0259l\u0259nin \u0259sas\u0131n\u0131 qoya bil\u0259c\u0259k m\u00fch\u00fcm siyasi add\u0131m kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Donald Tramp\u2013\u0130lham \u018fliyev dialoqu: Qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 etimada \u0259saslanan siyasi m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev 2024-c\u00fc ilin yay\u0131nda \u015eu\u015fada t\u0259\u015fkil olunan Qlobal Media Forumunda AB\u015e-da ke\u00e7iril\u0259c\u0259k prezident se\u00e7kil\u0259rin\u0259 dair suala cavab ver\u0259rk\u0259n Donald Tramp haqq\u0131nda s\u0259sl\u0259ndirdiyi m\u00fcsb\u0259t fikirl\u0259rl\u0259 strateji bax\u0131\u015f\u0131n\u0131 v\u0259 Va\u015finqtonda ba\u015f ver\u0259n siyasi prosesl\u0259r\u0259 obyektiv yana\u015fmas\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirmi\u015fdi. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev Tramp\u0131n prezidentliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 AB\u015e-\u0131n yeni h\u0259rbi m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r\u0259 qo\u015fulmamas\u0131n\u0131, ail\u0259 v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 verdiyi \u00f6n\u0259mi x\u00fcsusi vur\u011fulayaraq, onun daxili v\u0259 xarici siyas\u0259tind\u0259ki sabitlik amilin\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015fdi. Bu a\u00e7\u0131qlama Az\u0259rbaycan\u0131n regional v\u0259 qlobal siyasi prosesl\u0259r\u0259 b\u0259sir\u0259tli yana\u015fmas\u0131n\u0131n bariz n\u00fcmun\u0259si idi.<\/p>\n<p>Donald Tramp\u0131n yenid\u0259n prezident se\u00e7ilm\u0259sind\u0259n sonra iki lider aras\u0131nda ba\u015f tutan telefon dan\u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 v\u0259 m\u0259ktub m\u00fcbadil\u0259si is\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin yaln\u0131z r\u0259smi deyil, eyni zamanda, \u015f\u0259xsi etimada \u0259sasland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi. Prezident \u0130lham \u018fliyevin AB\u015e-a haz\u0131rk\u0131 s\u0259f\u0259ri bu dialoqun diplomatik m\u00fcst\u0259viy\u0259 ke\u00e7\u0259r\u0259k konkret n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011fura bil\u0259c\u0259k \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 daxil oldu\u011funu n\u00fcmayi\u015f etdirir. Bu, eyni zamanda, Va\u015finqton-Bak\u0131 x\u0259ttind\u0259 siyasi t\u0259maslar\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t\u0259 s\u00f6yk\u0259n\u0259n strateji m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin institusional xarakter almas\u0131n\u0131n g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p>X\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulamaq laz\u0131md\u0131r ki, bu c\u00fcr y\u00fcks\u0259ks\u0259viyy\u0259li liderl\u0259r dialoqu ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin inki\u015faf\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r, qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fman\u0131n v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r. Liderl\u0259r diplomatiyas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q daha m\u00f6hk\u0259m, dayan\u0131ql\u0131 v\u0259 \u00e7evik xarakter da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u00fc\u00e7 s\u00fctunu<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan il\u0259 AB\u015e aras\u0131nda strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7 \u0259sas istiqam\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub.<\/p>\n<p><strong>1. Enerji v\u0259 ticar\u0259t:<\/strong>\u00a0X\u0259z\u0259r regionunun z\u0259ngin enerji ehtiyatlar\u0131n\u0131n Q\u0259rb bazarlar\u0131na t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 n\u0259ql olunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 AB\u015e-\u0131n d\u0259st\u0259yi m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 Trans-Adriatik Boru K\u0259m\u0259ri (TAP) layih\u0259sinin u\u011furla h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 Donald Tramp administrasiyas\u0131n\u0131n siyasi v\u0259 diplomatik d\u0259st\u0259yi strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik olub. Tramp\u0131n praqmatik enerji siyas\u0259ti Avropan\u0131n enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verib v\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn yeni iqtisadi imkanlar\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131b.<\/p>\n<p><strong>2. R\u0259q\u0259msal iqtisadiyyat v\u0259 s\u00fcni intellekt:<\/strong>\u00a0AB\u015e-\u0131n qabaqc\u0131l texnologiyalar\u0131 v\u0259 investisiyalar\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n qeyri-neft sektorunun inki\u015faf\u0131na y\u00f6n\u0259lib. Bu \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00f6lk\u0259nin iqtisadi transformasiyas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir v\u0259 r\u0259q\u0259msal iqtisadiyyat\u0131n \u015fax\u0259l\u0259ndirilm\u0259sin\u0259 t\u0259kan verir, h\u0259m\u00e7inin innovativ sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>3. T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 m\u00fcdafi\u0259:<\/strong>\u00a0M\u00fcdafi\u0259 s\u0259nayesi sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q, terrorizm\u0259 qar\u015f\u0131 birg\u0259 m\u00fcbariz\u0259 v\u0259 regional sabitliyin t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t davaml\u0131 sur\u0259td\u0259 d\u0259rinl\u0259\u015fir. Bu, iki \u00f6lk\u0259nin strateji maraqlar\u0131n\u0131n v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin uy\u011funla\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259yani g\u00f6st\u0259ricisidir.<\/p>\n<p><strong>Bayden d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn qaranl\u0131q s\u0259hif\u0259l\u0259ri<\/strong><\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n Bayden-Blinken administrasiyas\u0131 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan-AB\u015e m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 ciddi g\u0259rginlikl\u0259r ya\u015fand\u0131. \u018ffqan\u0131stan \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n ba\u015fa \u00e7atmas\u0131ndan d\u0259rhal sonra AB\u015e administrasiyas\u0131 nankorcas\u0131na 907-ci d\u00fcz\u0259li\u015fi yenid\u0259n canland\u0131rd\u0131 v\u0259 bundan Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 t\u0259zyiq mexanizmi kimi istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fd\u0131. AB\u015e Konqresind\u0259 q\u0259bul edil\u0259n bu d\u00fcz\u0259li\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n regional siyas\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259sass\u0131z ittihamlar Va\u015finqton v\u0259 Bak\u0131 aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin s\u0259m\u0259r\u0259liliyin\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. Lakin Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin prinsipial m\u00f6vqeyi v\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyevin ard\u0131c\u0131l, m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc diplomatik strategiyas\u0131 say\u0259sind\u0259 bu t\u0259zyiql\u0259r real n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmad\u0131. Haz\u0131rda is\u0259 Donald Tramp administrasiyas\u0131n\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r yenid\u0259n y\u00fcks\u0259l\u0259n x\u0259tt \u00fczr\u0259 inki\u015faf edir v\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 faydal\u0131 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n yeni imkanlar\u0131 formala\u015f\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan s\u00fclh prosesi: Qalibin s\u00fclh yolu<\/strong><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin Va\u015finqton s\u0259f\u0259rinin ikinci m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259ti Az\u0259rbaycan il\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda s\u00fclh prosesinin ir\u0259lil\u0259dilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Az\u0259rbaycan 2020-ci il V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi Q\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259 C\u0259nubi Qafqazda yeni geosiyasi reall\u0131qlar formala\u015fd\u0131r\u0131b v\u0259 bu reall\u0131qlar beyn\u0259lxalq h\u00fcququn prinsipl\u0259rin\u0259 \u0259saslanaraq s\u00fclh\u00fcn qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yeni \u0259saslar yarad\u0131r. Bu g\u00fcn Bak\u0131 qalib t\u0259r\u0259f kimi regionda s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259sas aktor olmaqla, yaranm\u0131\u015f reall\u0131qlar\u0131n beyn\u0259lxalq miqyasda tan\u0131nmas\u0131 v\u0259 h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259y\u0259 sal\u0131nmas\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 q\u0259d\u0259m qoyub.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 ir\u0259li s\u00fcrd\u00fcy\u00fc \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259r beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin suverenliyi prinsipin\u0259 \u0259saslan\u0131r. Bu \u015f\u0259rtl\u0259rin aras\u0131nda birinci yerd\u0259 Erm\u0259nistanla birg\u0259 BMT-y\u0259 \u00fcnvanlanan m\u00fcraci\u0259t \u0259sas\u0131nda AT\u018fT-in Minsk qrupunun f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 r\u0259sm\u0259n son qoyulmas\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan konstitusiyas\u0131nda yer alan Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi iddialar\u0131n\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 dayan\u0131r. Bu t\u0259l\u0259bl\u0259r ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, regionda s\u00fclh\u00fcn v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n davaml\u0131 \u0259saslarla qurulmas\u0131na xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat v\u0259 iqtisadi \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259 b\u0259rab\u0259rh\u00fcquqlu i\u015ftirak\u0131n\u0131 t\u0259min ed\u0259n fundamental h\u00fcququdur. Bu d\u0259hlizin realla\u015fmas\u0131 h\u0259m region d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 daha geni\u015f geoiqtisadi m\u0259kan \u00fc\u00e7\u00fcn yeni tranzit imkanlar\u0131 v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli sabitlik perspektivl\u0259ri yarad\u0131r. AB\u015e-da apar\u0131lacaq m\u00fczakir\u0259l\u0259rin bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u00fcquqi v\u0259 texniki aspektl\u0259rini \u0259hat\u0259 etm\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n s\u00fclh strategiyas\u0131 qalib t\u0259r\u0259fin konstruktiv t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r v\u0259 regionda uzunm\u00fcdd\u0259tli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, inki\u015faf v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn real z\u0259min formala\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Tramp\u0131n rolunun Kemp-Devidl\u0259 m\u00fcqayis\u0259si<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e Prezidenti Donald Tramp\u0131n Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan s\u00fclh prosesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 vasit\u0259\u00e7ilik c\u0259hdl\u0259ri m\u00fcasir diplomatiya tarixind\u0259 m\u00fch\u00fcm presedentl\u0259rd\u0259n biri &#8211; 1978-ci ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f Kemp-Devid raz\u0131la\u015fmas\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 oluna bil\u0259r. O zaman Misir v\u0259 \u0130srail aras\u0131nda ill\u0259rl\u0259 davam ed\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259y\u0259 AB\u015e Prezidenti Cimmi Karterin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 son qoyulmu\u015f v\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rqd\u0259 tarixi s\u00fclh raz\u0131la\u015fmas\u0131 \u0259ld\u0259 edilmi\u015fdi. Bu raz\u0131la\u015fma AB\u015e diplomatiyas\u0131n\u0131n \u0259n u\u011furlu vasit\u0259\u00e7ilik aktlar\u0131ndan biri kimi tarixd\u0259 qal\u0131b.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn is\u0259 Donald Tramp Prezident \u0130lham \u018fliyevin liderliyi il\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n konstruktiv t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259k verm\u0259kl\u0259 C\u0259nubi Qafqazda s\u00fclh\u00fcn t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 analoji tarixi rol oynaya bil\u0259r. Onun vasit\u0259\u00e7iliyi yaln\u0131z iki d\u00f6vl\u0259t aras\u0131nda deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 regionda davaml\u0131 sabitliyin v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131na xidm\u0259t edir. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyevl\u0259 AB\u015e Prezidenti Tramp aras\u0131nda formala\u015fm\u0131\u015f qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 etimad v\u0259 birba\u015fa siyasi dialoq bu prosesin u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm diplomatik z\u0259min yarad\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fg\u0259r h\u0259min t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs real raz\u0131la\u015fma il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259rs\u0259, bu, h\u0259m Tramp administrasiyas\u0131n\u0131n, h\u0259m d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n siyasi irad\u0259sinin regional m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259rin h\u0259llind\u0259 n\u00fcmun\u0259vi rol oynaya bil\u0259c\u0259yini s\u00fcbut etmi\u015f olacaq. Bel\u0259likl\u0259, Kemp-Devid s\u00fclh\u00fc nec\u0259 Yax\u0131n \u015e\u0259rq \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si olubsa, Va\u015finqtonda ba\u015flanacaq yeni m\u0259rh\u0259l\u0259 d\u0259 C\u0259nubi Qafqaz \u00fc\u00e7\u00fcn tarixi d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Erm\u0259nistan\u0131n yalan\u00e7\u0131 dir\u0259ni\u015fi v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n q\u0259tiyy\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan uzun ill\u0259r davam ed\u0259n i\u015f\u011fala 2020-ci ild\u0259 V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi parlaq Q\u0259l\u0259b\u0259 il\u0259 son qoydu v\u0259 regionda yeni geosiyasi reall\u0131qlar formala\u015fd\u0131rd\u0131. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259nin davam\u0131 olaraq, 2023-c\u00fc ilin sentyabr\u0131nda ke\u00e7irilmi\u015f 24 saatl\u0131q lokal antiterror t\u0259dbirl\u0259ri n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan \u0259razisind\u0259 qanunsuz silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r t\u0259rk-silah edildi v\u0259 \u00f6lk\u0259nin tam suverenliyi b\u0259rpa olundu. Bu, yaln\u0131z h\u0259rbi deyil, siyasi v\u0259 h\u00fcquqi bax\u0131mdan da Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si oldu.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu nailiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 yana\u015f\u0131, r\u0259smi Bak\u0131 Erm\u0259nistanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 davaml\u0131 s\u00fclh\u00fcn t\u0259min olunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ard\u0131c\u0131l v\u0259 q\u0259tiyy\u0259tli diplomatik kurs y\u00fcr\u00fctm\u0259kd\u0259dir. Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259finin pozucu m\u00f6vqeyi v\u0259 gecikdirici siyasi davran\u0131\u015flar\u0131na r\u0259\u011fm\u0259n, Az\u0259rbaycan s\u00fclh t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rind\u0259 ard\u0131c\u0131l olub, konstruktiv dialoqa h\u0259r zaman a\u00e7\u0131q qal\u0131b.<\/p>\n<p>Son m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan konstitusiyas\u0131nda d\u0259yi\u015fiklik apar\u0131lmas\u0131na dair m\u00fczakir\u0259l\u0259rin ba\u015flamas\u0131 v\u0259 r\u0259smi \u0130r\u0259van\u0131n separat\u00e7\u0131 rejiml\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00f6vqeyini yum\u015faltmas\u0131 s\u00fclh prosesind\u0259 ir\u0259lil\u0259yi\u015f \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli z\u0259min yarad\u0131b. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n s\u00fclh\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131n\u0131n t\u0259kc\u0259 siyasi deyil, h\u0259m\u00e7inin regionun g\u0259l\u0259c\u0259k sabitliyi bax\u0131m\u0131ndan n\u0259 q\u0259d\u0259r prinsipial v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n oldu\u011funu bir daha t\u0259sdiql\u0259yir.<\/p>\n<p><strong>Va\u015finqton s\u0259f\u0259rinin simvolik gedi\u015fat\u0131: Diplomatik q\u0259l\u0259b\u0259<\/strong><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin AB\u015e-a bud\u0259f\u0259ki s\u0259f\u0259ri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan-AB\u015e m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin geni\u015fl\u0259nm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan deyil, eyni zamanda, beyn\u0259lxalq informasiya m\u00fcst\u0259visind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00f6vqeyinin g\u00fccl\u0259nm\u0259si v\u0259 diplomatik sah\u0259d\u0259 \u0259ld\u0259 etdiyi n\u00f6vb\u0259ti u\u011fur kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirilm\u0259lidir. Bu s\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n regional v\u0259 qlobal siyas\u0259td\u0259 \u00f6z prinsipial, m\u00fcst\u0259qil m\u00f6vqeyini t\u0259sdiql\u0259m\u0259kl\u0259 yana\u015f\u0131, ill\u0259rdir \u00f6lk\u0259miz\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f siyasi t\u0259zyiql\u0259r\u0259, informasiya manipulyasiyalar\u0131na qar\u015f\u0131 verilmi\u015f q\u0259ti v\u0259 diplomatik cavabd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmidvar\u0131q ki, x\u00fcsusil\u0259 bu s\u0259f\u0259r Erm\u0259nistan\u0131 qeyd-\u015f\u0259rtsiz d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Fransa Prezidenti Emmanuel Makronun birt\u0259r\u0259fli siyas\u0259tin\u0259, Az\u0259rbaycan\u0131n daxili i\u015fl\u0259rin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259r\u0259n Avropa Parlamentinin t\u0259zyiq ritorikas\u0131na, q\u0259r\u0259zli beyn\u0259lxalq h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n (\u201cAmnesty International\u201d, \u201cHuman Rights Watch\u201d v\u0259 s.) \u0259sass\u0131z ittihamlar\u0131na, habel\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqe tutan diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n v\u0259 siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Frenk Pallone v\u0259 Adam \u015eiff kimi \u015f\u0259xsl\u0259rin t\u0259bli\u011fat s\u0259yl\u0259rin\u0259 ciddi z\u0259rb\u0259 vuracaq.<\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyevin AB\u015e-a s\u0259f\u0259ri bu dair\u0259l\u0259rin uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 formala\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fd\u0131qlar\u0131 yanl\u0131\u015f t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rin da\u011f\u0131lmas\u0131 v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunun g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si bax\u0131m\u0131ndan simvolik \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Bu, informasiya c\u0259bh\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunmu\u015f diplomatik q\u0259l\u0259b\u0259dir v\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin milli maraqlar\u0131n\u0131 q\u0259tiyy\u0259tl\u0259 qorumaq qabiliyy\u0259tinin daha bir t\u0259zah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Yeni geosiyasi reall\u0131qlar\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Prezident \u0130lham \u018fliyev \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 \u015fanl\u0131 Q\u0259l\u0259b\u0259 qazanan lider olmaqla yana\u015f\u0131, C\u0259nubi Qafqazda dayan\u0131ql\u0131 s\u00fclh\u00fcn \u0259sas memar\u0131 kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259dir. Onun t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 beyn\u0259lxalq h\u00fcquqa \u0259saslanan \u201c5 \u0259sas prinsip\u201d regionda normalla\u015fma v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00f6hk\u0259m t\u0259m\u0259l yarad\u0131r. Az\u0259rbaycan art\u0131q bu prinsipial g\u00fcnd\u0259liyi u\u011furla sona \u00e7atd\u0131rma\u011fa \u00e7ox yax\u0131nd\u0131r. AB\u015e s\u0259f\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 ke\u00e7iril\u0259c\u0259k dan\u0131\u015f\u0131qlar yaln\u0131z Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz regionu v\u0259 beyn\u0259lxalq diplomatiya \u00fc\u00e7\u00fcn model xarakteri da\u015f\u0131yacaq. Bu, s\u00fclh\u00fcn zorla deyil, \u0259dal\u0259tli h\u00fcquqi prinsipl\u0259rl\u0259, beyn\u0259lxalq legitimlik \u0259sas\u0131nda qurulmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcnl\u00fcy\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259r\u0259n n\u00fcmun\u0259 olacaq.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n s\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan diplomatiyas\u0131n\u0131n yeni zirv\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259ldiyi bir m\u0259qam kimi tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r. Prezident \u0130lham \u018fliyevin q\u0259tiyy\u0259tli liderliyi v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259ti bir daha s\u00fcbut edir ki, Az\u0259rbaycan t\u0259kc\u0259 regionun deyil, daha geni\u015f beyn\u0259lxalq sistemin etibarl\u0131 v\u0259 n\u00fcfuzlu aktoruna \u00e7evrilib. \u00dcmid edirik ki, bu s\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n qazand\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi v\u0259 siyasi q\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin beyn\u0259lxalq h\u00fcququn normalar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 r\u0259smil\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 olacaq &#8211; s\u00fclhd\u0259n inki\u015fafad\u0259k uzanan strateji yolun \u0259sas\u0131n\u0131 qoyacaq. (AZ\u018fRTAC)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin bu g\u00fcn &#8211; avqustun 6-da AB\u015e-a s\u0259f\u0259ri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan-Amerika ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259 regional sabitlik v\u0259 qlobal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kontekstind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. S\u0259f\u0259r Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n Prezidenti Donald Tramp\u0131n r\u0259smi d\u0259v\u0259ti il\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir v\u0259 bu bax\u0131mdan tarixi xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. Prezidentl\u0259r aras\u0131nda y\u00fcks\u0259ks\u0259viyy\u0259li dan\u0131\u015f\u0131qlarda siyasi, iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259l\u0259rind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, enerji v\u0259 n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131\u011f\u0131n m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si, eyni zamanda, C\u0259nubi Qafqazda s\u00fclh prosesinin ir\u0259lil\u0259dilm\u0259si kimi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u00fczakir\u0259 olunaca\u011f\u0131 g\u00f6zl\u0259nilir. S\u0259f\u0259r, h\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunun artmas\u0131 v\u0259 regionda balansl\u0131, eyni zamanda, proaktiv xarici&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":819382,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/946e3ece175447112915573888210633752.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin bu g\u00fcn &#8211; avqustun 6-da AB\u015e-a s\u0259f\u0259ri yaln\u0131z Az\u0259rbaycan-Amerika ikit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bax\u0131m\u0131ndan deyil, h\u0259m d\u0259 regional sabitlik v\u0259 qlobal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik kontekstind\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. S\u0259f\u0259r Birl\u0259\u015fmi\u015f \u015etatlar\u0131n Prezidenti Donald Tramp\u0131n r\u0259smi d\u0259v\u0259ti il\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fir v\u0259 bu bax\u0131mdan tarixi xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. Prezidentl\u0259r aras\u0131nda y\u00fcks\u0259ks\u0259viyy\u0259li dan\u0131\u015f\u0131qlarda siyasi, iqtisadi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259l\u0259rind\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/819381"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=819381"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/819381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":819383,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/819381\/revisions\/819383"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/819382"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=819381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=819381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=819381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}