{"id":819964,"date":"2025-08-09T11:43:37","date_gmt":"2025-08-09T07:43:37","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=819964"},"modified":"2025-08-09T11:43:37","modified_gmt":"2025-08-09T07:43:37","slug":"kitab-s%c9%99rh%c9%99dl%c9%99ri-asan-universal-dildir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=819964","title":{"rendered":"Kitab s\u0259rh\u0259dl\u0259ri a\u015fan universal dildir"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>H\u0259r il avqustun 9-u Beyn\u0259lxalq Kitabsev\u0259rl\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Kitab, yaln\u0131z ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259ki s\u00f6zl\u0259r toplusu deyil; o, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin intellektual arxividir. Tarixi bax\u0131mdan kitab m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricisi, sosial d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin katalizatoru v\u0259 f\u0259rdi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin formala\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 rolunu oynay\u0131b. \u0130qtisadi inki\u015faf s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259k olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kitab oxuma g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin d\u0259 y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 sosial \u015f\u00fcur aras\u0131ndak\u0131 birba\u015fa \u0259laq\u0259ni s\u00fcbut edir. 9 avqust &#8211; Beyn\u0259lxalq Kitabsev\u0259rl\u0259r G\u00fcn\u00fc\u00a0 d\u0259 m\u0259hz bu \u0259laq\u0259ni vur\u011fulayan simvolik bir tarixdir. O, c\u0259miyy\u0259tin oxu v\u0259rdi\u015fl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r, kitab\u0131n h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 kollektiv inki\u015fafdak\u0131 rolunu g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir.<\/p>\n<p>Kitab\u0131n tarixi insan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin tarixi il\u0259 dem\u0259k olar ki, eyni vaxtda ba\u015flay\u0131r. Q\u0259dim Misir kahinl\u0259ri papirus \u00fcz\u0259rind\u0259 yaln\u0131z dini m\u0259tnl\u0259ri deyil, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yatla ba\u011fl\u0131 bilgil\u0259ri d\u0259 qeyd edirdil\u0259r. Onlar inan\u0131rd\u0131lar ki, yaz\u0131\u00a0 \u00f6lm\u0259zliyin a\u00e7ar\u0131d\u0131r. \u201cYaz\u0131lan qal\u0131r\u201d ifad\u0259sinin k\u00f6kl\u0259ri d\u0259 buradan g\u0259lir. Daha sonra yunanlar v\u0259 romal\u0131lar kitab\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tin \u0259sas s\u00fctunlar\u0131ndan birin\u0259 \u00e7evirdil\u0259r. \u0130sg\u0259nd\u0259riyy\u0259 Kitabxanas\u0131 kimi m\u0259rk\u0259zl\u0259r b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin o zamana q\u0259d\u0259r toplad\u0131\u011f\u0131 bilikl\u0259ri qoruyurdu. Amma o d\u00f6vrd\u0259 kitab nadir idi, yaln\u0131z varl\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259 v\u0259 elm adamlar\u0131n\u0131n \u0259lin\u0259 ke\u00e7irdi. B\u00fct\u00fcn bunlar XV \u0259srd\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Alman ixtira\u00e7\u0131 \u0130ohann Quttenberq \u00e7ap d\u0259zgah\u0131n\u0131 yaratd\u0131 v\u0259 kitab\u0131 k\u00fctl\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259l\u00e7atan etdi. Bu, sad\u0259c\u0259 texniki bir yenilik deyildi, maarif\u00e7iliyin, elm inqilab\u0131n\u0131n v\u0259 sosial d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 idi. \u0130nsan art\u0131q yaln\u0131z dinin v\u0259 feodallar\u0131n dedikl\u0259ri il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nmirdi; oxuyur, \u00f6yr\u0259nir, suallar verirdi.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00fcnyada kitab bazar\u0131 n\u0259h\u0259ng bir s\u0259nayey\u0259 \u00e7evrilib. Beyn\u0259lxalq N\u0259\u015friyyat Assosiasiyas\u0131n\u0131n m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, qlobal kitab s\u0259nayesinin illik h\u0259cmi 150 milyard AB\u015e dollar\u0131ndan \u00e7oxdur. \u018fn \u00e7ox kitab oxuyan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda is\u0259\u00a0 ill\u0259rdir Skandinaviya \u00f6lk\u0259l\u0259ri \u00f6n pill\u0259d\u0259dir. Finlandiyada bir insan ild\u0259 orta hesabla 16 kitab oxuyur. \u0130slandiyada h\u0259r 10 n\u0259f\u0259rd\u0259n biri h\u0259yat\u0131nda \u0259n az bir d\u0259f\u0259 kitab n\u0259\u015fr etdirir, bu, d\u00fcnyada \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricidir.\u00a0 Yaponiyada kitab ma\u011fazalar\u0131n\u0131n say\u0131 t\u0259xmin\u0259n 12 mindir v\u0259 metrolarda bel\u0259 kitab avtomatlar\u0131 qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Fransada kitab s\u0259rgil\u0259ri ild\u0259 3 milyondan \u00e7ox ziyar\u0259t\u00e7i c\u0259lb edir. C\u0259nubi Koreyada h\u00f6kum\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 oxu saatlar\u0131n\u0131 m\u0259cburi edib.<\/p>\n<p>Bu statistika g\u00f6st\u0259rir ki, kitab oxumaq m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259, t\u0259hsil s\u0259viyy\u0259si il\u0259 v\u0259 sosial \u015f\u00fcurla birba\u015fa \u0259laq\u0259lidir. Oxuyan c\u0259miyy\u0259tl\u0259r t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259ni, empatiyan\u0131 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 daha y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 inki\u015faf etdirir. Kitab t\u0259kc\u0259 m\u00fc\u0259llifl\u0259 oxucu aras\u0131nda deyil, f\u0259rqli m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259r aras\u0131nda da k\u00f6rp\u00fc yarad\u0131r. \u018fg\u0259r t\u0259rc\u00fcm\u0259 olmasayd\u0131, biz he\u00e7 vaxt \u015eekspirin s\u00f6zl\u0259ri il\u0259 tan\u0131\u015f olmazd\u0131q, Konfutsinin f\u0259ls\u0259fi t\u0259liml\u0259ri Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131na \u00e7atmazd\u0131, Servantesin \u201cDon Kixot\u201du is\u0259 yaln\u0131z ispan dilind\u0259 ya\u015fayan bir m\u0259tn olaraq qalard\u0131. UNESCO-nun \u201cWorld Translation Index\u201d m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, d\u00fcnyan\u0131n \u0259n \u00e7ox t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259n yazar\u0131 Aqata Kristidir. Onun \u0259s\u0259rl\u0259ri y\u00fczd\u0259n \u00e7ox dil\u0259 \u00e7evrilib v\u0259 d\u00fcnyan\u0131n h\u0259r yerind\u0259 milyonlarla oxucuya \u00e7at\u0131b. Bu fakt bir daha g\u00f6st\u0259rir ki, kitab mill\u0259t tan\u0131m\u0131r; o, s\u0259rh\u0259dl\u0259ri a\u015fan universal dildir.<\/p>\n<p>XXI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 b\u0259zil\u0259ri \u201cElektron kitablar ka\u011f\u0131z kitab\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u0259c\u0259k\u201d deyirdi. Amma reall\u0131q tam f\u0259rqli oldu. B\u0259li, Kindle, Scribd, Audible kimi platformalar kitab oxuma\u011f\u0131 daha rahat v\u0259 \u0259l\u00e7atan etdi. 2024-c\u00fc ild\u0259 elektron kitablar qlobal bazar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 25%-ni t\u0259\u015fkil etdi, audio kitablar is\u0259 son 5 ild\u0259 illik 20%-lik art\u0131m g\u00f6st\u0259rdi. Lakin paradoksal bir fakt var: b\u00fct\u00fcn bu r\u0259q\u0259msal y\u00fcks\u0259li\u015f\u0259 baxmayaraq, ka\u011f\u0131z kitab sat\u0131\u015flar\u0131 sabit olaraq qal\u0131r. \u00c7\u00fcnki bir \u00e7ox oxucu \u00fc\u00e7\u00fcn kitab\u0131n qoxusu, s\u0259hif\u0259 \u00e7evir\u0259rk\u0259n \u00e7\u0131xan x\u0131\u015f\u0131lt\u0131, \u0259lin\u0259 ald\u0131\u011f\u0131 fiziki hiss he\u00e7 n\u0259 il\u0259 \u0259v\u0259z olunmur. Dem\u0259li, texnologiya format\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r, amma kitab\u0131n mahiyy\u0259ti qal\u0131r.<\/p>\n<p>Elm adamlar\u0131 s\u00fcbut edibl\u0259r ki, m\u00fct\u0259madi oxumaq insan beynind\u0259 bir n\u00f6v \u201cidman\u201d rolunu oynay\u0131r. 2013-c\u00fc ild\u0259 \u201cScience\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan bir ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rdi ki, \u0259d\u0259biyyat oxuyan insanlar\u0131n empatiya qabiliyy\u0259ti daha y\u00fcks\u0259kdir v\u0259 onlar ba\u015fqalar\u0131n\u0131n duy\u011fular\u0131n\u0131 daha yax\u015f\u0131 anlay\u0131r. Oxumaq sad\u0259c\u0259 bo\u015f vaxt\u0131 doldurma vasit\u0259si deyil; o, insan zehnini formala\u015fd\u0131ran, d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc geni\u015fl\u0259ndir\u0259n v\u0259 daxili al\u0259mini z\u0259nginl\u0259\u015fdir\u0259n \u0259n g\u00fccl\u00fc intellektual m\u0259\u015fql\u0259rd\u0259n biridir. Bir \u00e7ox aliml\u0259r, filosoflar v\u0259 psixoloqlar kitab oxuma\u011f\u0131n insan h\u0259yat\u0131na t\u0259sirl\u0259rini ara\u015fd\u0131raraq, onun h\u0259m f\u0259rdi inki\u015faf, h\u0259m d\u0259 sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259yibl\u0259r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, 2009-cu ild\u0259 University of Sussex t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan t\u0259dqiqat g\u00f6st\u0259rib ki, oxu zaman\u0131 beynin dil, t\u0259s\u0259vv\u00fcr v\u0259 fokuslanma il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259rk\u0259zl\u0259ri aktiv olur, bu da \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc yava\u015flad\u0131r v\u0259 \u0259z\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259ki g\u0259rginliyi azald\u0131r. Maraql\u0131s\u0131 odur ki, musiqi dinl\u0259m\u0259k v\u0259 ya g\u0259zintiy\u0259 \u00e7\u0131xmaq da stresi azald\u0131r, amma oxu daha q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 v\u0259 daha d\u0259rin rahatlama verir. &#8220;Neurology&#8221; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u00fc\u015fahid\u0259 ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 g\u00f6st\u0259rib ki, m\u00fct\u0259madi olaraq beyni intellektual f\u0259aliyy\u0259t\u0259 m\u0259ruz qoymaq (oxu, yaz\u0131, riyazi tap\u015f\u0131r\u0131qlar) sinir h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri aras\u0131nda yeni \u0259laq\u0259l\u0259r yarad\u0131r. Bu, \u201ckoqnitiv rezerv\u201d adlan\u0131r v\u0259 ya\u015fland\u0131qca yadda\u015f itkisini l\u0259ngidir. Oxuma v\u0259rdi\u015fi olan insanlarda Alzeymerin simptomlar\u0131 30-50% daha gec ortaya \u00e7\u0131xa bilir. Dil \u00f6yr\u0259nm\u0259nin v\u0259 nitqin inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259n g\u00fccl\u00fc yollar\u0131ndan biri passiv s\u00f6z toplamaqd\u0131r. Oxu zaman\u0131 kontekstd\u0259 \u00f6yr\u0259nil\u0259n s\u00f6zl\u0259r daha qal\u0131c\u0131 olur. &#8220;Cognitive Psychology&#8221; jurnal\u0131nda ged\u0259n ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rib ki, m\u00fct\u0259madi oxuyan insanlar\u0131n s\u00f6z ehtiyat\u0131, nitqin ax\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 fikrini ayd\u0131n ifad\u0259 etm\u0259 qabiliyy\u0259ti oxumayanlardan \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, 9 avqust\u00a0 &#8211; Beyn\u0259lxalq Kitabsev\u0259rl\u0259r G\u00fcn\u00fc biz\u0259 sad\u0259c\u0259 \u201coxu\u201d demir. O, h\u0259m d\u0259 deyir ki, oxuduqlar\u0131n\u0131 payla\u015f, \u00f6yr\u0259ndikl\u0259rini t\u0259tbiq et, s\u00f6z\u00fcn g\u00fcc\u00fcn\u0259 inan. Kitab yaln\u0131z \u015f\u0259xsi inki\u015faf vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 kollektiv yadda\u015f\u0131n qoruyucusudur. Bu g\u00fcn h\u0259yat\u0131n s\u00fcr\u0259ti i\u00e7ind\u0259, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin gurultusunda bir an dayan\u0131b kitab s\u0259hif\u0259si \u00e7evirm\u0259k, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00f6z daxili s\u0259simizi yenid\u0259n e\u015fitm\u0259yin yegan\u0259 yoludur. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnya d\u0259yi\u015fir, texnologiya inki\u015faf edir, amma s\u00f6z\u00a0 insan ruhunun \u0259b\u0259di kodu olaraq qal\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Nigar Orucova, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u0259r il avqustun 9-u Beyn\u0259lxalq Kitabsev\u0259rl\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir Kitab, yaln\u0131z ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259ki s\u00f6zl\u0259r toplusu deyil; o, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin intellektual arxividir. Tarixi bax\u0131mdan kitab m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricisi, sosial d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin katalizatoru v\u0259 f\u0259rdi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin formala\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 rolunu oynay\u0131b. \u0130qtisadi inki\u015faf s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259k olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kitab oxuma g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin d\u0259 y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 sosial \u015f\u00fcur aras\u0131ndak\u0131 birba\u015fa \u0259laq\u0259ni s\u00fcbut edir. 9 avqust &#8211; Beyn\u0259lxalq Kitabsev\u0259rl\u0259r G\u00fcn\u00fc\u00a0 d\u0259 m\u0259hz bu \u0259laq\u0259ni vur\u011fulayan simvolik bir tarixdir. O, c\u0259miyy\u0259tin oxu v\u0259rdi\u015fl\u0259rini xat\u0131rlad\u0131r, kitab\u0131n h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 kollektiv inki\u015fafdak\u0131 rolunu g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirir.&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":819965,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/75a7c30f175466397045649761410127768.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"H\u0259r il avqustun 9-u Beyn\u0259lxalq Kitabsev\u0259rl\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi qeyd edilir Kitab, yaln\u0131z ka\u011f\u0131z \u00fcz\u0259rind\u0259ki s\u00f6zl\u0259r toplusu deyil; o, b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin intellektual arxividir. Tarixi bax\u0131mdan kitab m\u0259d\u0259niyy\u0259tin inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricisi, sosial d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin katalizatoru v\u0259 f\u0259rdi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin formala\u015fd\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 rolunu oynay\u0131b. \u0130qtisadi inki\u015faf s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259k olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 kitab oxuma g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin d\u0259 y\u00fcks\u0259k olmas\u0131 t\u0259sad\u00fcfi deyil. Bu, t\u0259hsil, m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 sosial&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/819964"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=819964"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/819964\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":819966,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/819964\/revisions\/819966"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/819965"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=819964"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=819964"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=819964"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}