{"id":821602,"date":"2025-08-20T09:21:39","date_gmt":"2025-08-20T05:21:39","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=821602"},"modified":"2025-08-20T09:21:39","modified_gmt":"2025-08-20T05:21:39","slug":"olk%c9%99mizd%c9%99-usaq-oluml%c9%99ri-il%c9%99-bagli-qorxunc-statistika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=821602","title":{"rendered":"\u00d6lk\u0259mizd\u0259 u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 qorxunc statistika"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Vaqif Qarayev: \u201cValideynl\u0259r tibd\u0259n uzaq m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 inan\u0131r, bu, cahillikdir\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>\u00d6lk\u0259mizd\u0259 u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri uzun ill\u0259rdir ki, ciddi ictimai narahatl\u0131q do\u011furur. 2024-c\u00fc il \u00fczr\u0259 statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r d\u0259 bu tendensiyan\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir: \u00f6lk\u0259d\u0259 549 k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fc do\u011fulub, 2 519 u\u015faq is\u0259 1 ya\u015f\u0131na \u00e7atmadan h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Bu u\u015faqlardan 1 449-u o\u011flan, 1 070-i is\u0259 q\u0131zd\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, 7 g\u00fcn\u0259d\u0259k \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u0259n k\u00f6rp\u0259l\u0259rin say\u0131 770-dir. Eyni zamanda 1 ya\u015fad\u0259k \u00f6l\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 1 420 olub ki, bunun 751-i \u015f\u0259h\u0259r, 669-u is\u0259 k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Be\u015f ya\u015fad\u0259k u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259rinin say\u0131 is\u0259 1 745-dir (981 o\u011flan, 764 q\u0131z).<\/strong><\/p>\n<p>BMT-nin Qurumlararas\u0131 Qrupu (UNICEF, \u00dcST, D\u00fcnya Bank\u0131, \u018fhali Fondu v\u0259 s.) t\u0259r\u0259find\u0259n a\u00e7\u0131qlanan statistikaya g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycanda 5 ya\u015fad\u0259k u\u015faq \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricisi h\u0259r 1 000 diri do\u011fulan u\u015fa\u011fa 19 t\u0259\u015fkil edir. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131 Avropa v\u0259 qon\u015fu \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259riciy\u0259 malik \u00f6lk\u0259 kimi t\u0259qdim edir. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259r: Moldova &#8211; 15, T\u00fcrkiy\u0259 &#8211; 13, Erm\u0259nistan &#8211; 10, G\u00fcrc\u00fcstan &#8211; 9, Albaniya &#8211; 9, Ukrayna &#8211; 8, Rum\u0131niya &#8211; 7, Bolqar\u0131stan &#8211; 6, Rusiya &#8211; 5 v\u0259 sair\u0259.<\/p>\n<p>Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r Az\u0259rbaycan\u0131n u\u015faq sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sah\u0259sind\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 ciddi probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fdiyini a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>U\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri x\u00fcsusil\u0259 perinatal d\u00f6vrd\u0259, y\u0259ni do\u011fu\u015fdan \u0259vv\u0259l v\u0259 do\u011fu\u015fdan sonrak\u0131 ilk 7 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 ba\u015f verir. Bu d\u00f6vr \u00f6lk\u0259nin s\u0259hiyy\u0259 sisteminin, sosial rifah\u0131n\u0131n v\u0259 ictimai sa\u011flaml\u0131q \u015f\u0259raitinin \u0259sas g\u00f6st\u0259ricil\u0259rind\u0259n biridir.<\/strong><\/p>\n<p>Yenido\u011fulmu\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri\u00a0 vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l do\u011fu\u015f (preterm) olur. Bu halda k\u00f6rp\u0259nin orqanlar\u0131 tam inki\u015faf etm\u0259diyi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati funksiyalar, x\u00fcsusil\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs v\u0259 sinir sistemi z\u0259if olur.<\/p>\n<p>Do\u011fu\u015f zaman\u0131 a\u011f\u0131rla\u015fmalar da \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. Oksigen \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 (asfiksiya), \u00e7\u0259tin v\u0259 travmatik do\u011fu\u015flar u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Anadang\u0259lm\u0259 q\u00fcsurlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u00fcr\u0259k, beyin, sinir sistemi v\u0259 dig\u0259r orqanlarla ba\u011fl\u0131 ciddi q\u00fcsurlar risk faktorudur.<\/p>\n<p>Ana sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259r d\u0259 o c\u00fcml\u0259d\u0259n, y\u00fcks\u0259k qan t\u0259zyiqi, \u015f\u0259k\u0259rli diabet, infeksiyalar (zika, sifilis, Q\u0130\u00c7S, COV\u0130D-19 v\u0259 s.) k\u00f6rp\u0259y\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Erk\u0259n v\u0259 riskli hamil\u0259likl\u0259r d\u0259 neonatal \u00f6l\u00fcml\u0259rin riskini art\u0131r\u0131r. Bundan ba\u015fqa, hamil\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fcayin\u0259l\u0259rin gecikm\u0259si u\u015faq sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir edir.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/thumbnails\/87f2f33417e8672ad352fb75338a6b1a.jpg\" width=\"614\" height=\"409\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00a0Vaqif Qarayev<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 pediatr<strong>\u00a0Vaqif Qarayev<\/strong>\u00a0\u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dan\u0131\u015f\u0131b. Pediatr qeyd olunan statistikan\u0131n qorxunc oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131b: \u201cD\u00fcnyada erk\u0259n u\u015faq \u00f6l\u00fcm\u00fc, y\u0259ni 1 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r u\u015faq \u00f6l\u00fcm\u00fc ciddi n\u0259zar\u0259t alt\u0131ndad\u0131r. \u018fg\u0259r \u00f6l\u00fcm faizi y\u00fcks\u0259kdirs\u0259, bu, h\u0259m \u00f6lk\u0259nin s\u0259hiyy\u0259 sistemi \u00fc\u00e7\u00fcn, h\u0259m d\u0259 sanitar-m\u0259d\u0259niyy\u0259t s\u0259viyy\u0259si bax\u0131m\u0131ndan m\u0259nfi g\u00f6st\u0259ricidir. Bu r\u0259q\u0259ml\u0259r b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada izl\u0259nilir. Amma sizin t\u0259qdim etdiyiniz statistikaya baxanda cavab verm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir\u0259m: n\u0259 ba\u015f verib, hans\u0131 epidemiya olub ki, bu r\u0259q\u0259m bird\u0259n 19-a \u00e7at\u0131b? Son ill\u0259rd\u0259 bu r\u0259q\u0259ml\u0259r orta statistik d\u00fcnya g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 uy\u011fun idi, amma bird\u0259n bel\u0259 s\u0131\u00e7ray\u0131\u015f\u0131n s\u0259b\u0259bini izah etm\u0259k \u00e7\u0259tindir\u201d.<\/p>\n<p>Pediatr qeyd edib ki, s\u00fcd\u0259m\u0259r ya\u015f\u0131nda, y\u0259ni 1 ya\u015fa q\u0259d\u0259r olan u\u015faqlar x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q meyllidirl\u0259r, \u00e7\u00fcnki m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259k imkanlar\u0131 yoxdur: \u201cOrqanizm infeksiyalara qar\u015f\u0131 \u00f6yr\u0259\u015fm\u0259yib. Yoluxsa bel\u0259, v\u0259ziyy\u0259td\u0259n tez \u00e7\u0131xmaq \u00e7\u0259tin olur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 1 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar h\u0259mi\u015f\u0259 ciddi n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r. Sah\u0259 h\u0259kimi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r ay fiziki v\u0259 psixoloji inki\u015faf g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri yoxlanmal\u0131, qidalanma il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r verilm\u0259lidir. Bu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada bel\u0259dir.<\/p>\n<p><strong>N\u0259 etm\u0259k laz\u0131md\u0131r? S\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n poliklinikada sah\u0259 h\u0259kimi 1 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015faqlar\u0131 ciddi n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamal\u0131d\u0131r, h\u0259m\u00e7inin sah\u0259 tibb bac\u0131s\u0131 da rol oynay\u0131r. \u018fvv\u0259ll\u0259r sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 telefon v\u0259 dig\u0259r \u0259laq\u0259 vasit\u0259l\u0259ri olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn tibb bac\u0131s\u0131 m\u00fctl\u0259q evl\u0259r\u0259 ged\u0259r\u0259k u\u015faqlar\u0131 yoxlay\u0131rd\u0131,\u00a0 xo\u015funa g\u0259lm\u0259y\u0259n h\u0259r hans\u0131 v\u0259ziyy\u0259t olduqda is\u0259 m\u00fctl\u0259q h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t edilirdi. \u0130ndi mobil telefonlar var, buna g\u00f6r\u0259 bir \u00e7ox tibb bac\u0131s\u0131 ev\u0259 getmir, yaln\u0131z telefon vasit\u0259sil\u0259 \u0259laq\u0259 saxlay\u0131r, sah\u0259 h\u0259kiml\u0259ri d\u0259 bel\u0259 edir. \u018flb\u0259tt\u0259, bunu b\u00fct\u00fcn tibb bac\u0131lar\u0131na v\u0259 sah\u0259 h\u0259kiml\u0259rin\u0259 aid etm\u0259k olmaz&#8221;.<\/strong><\/p>\n<p>Vaqif Qarayev valideynl\u0259r\u0259 \u00f6z t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rini d\u0259 qeyd edib: \u201cB\u0259z\u0259n tibbi forumlarda m\u00fczakir\u0259l\u0259ri izl\u0259y\u0259nd\u0259 d\u0259h\u015f\u0259t\u0259 g\u0259lir\u0259m. M\u0259s\u0259l\u0259n, bir valideyn yaz\u0131r ki, u\u015fa\u011f\u0131mda q\u0131zd\u0131rma v\u0259 ya dig\u0259r narahatl\u0131qlar var, n\u0259 etm\u0259liy\u0259m? Ard\u0131nca bird\u0259n 50 r\u0259y oxuyursan ki, tibd\u0259n uzaq \u015f\u0259xsl\u0259r m\u00fcxt\u0259lif m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r verir. H\u0259kiml\u0259ri d\u0259 anlay\u0131ram: b\u0259z\u0259n ab\u0131rlar\u0131na q\u0131s\u0131l\u0131b r\u0259y vermirl\u0259r, \u00e7\u00fcnki ham\u0131 deyir ki, h\u0259kim\u0259 inanma, d\u0259rman bo\u015f \u015feydir. Bu, a\u00e7\u0131q-ayd\u0131n cahillikdir. Unutmaq olmaz ki, 5 ya\u015f\u0131nda u\u015faq q\u0131zd\u0131rmaya d\u00f6z\u00fcml\u00fc ola bil\u0259r, amma 3 ayl\u0131q v\u0259 ya 2 ayl\u0131q u\u015faq \u00fc\u00e7\u00fcn 3 g\u00fcn ard-arda q\u0131zd\u0131rma ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259dir. Vaxt\u0131nda m\u00fcdaxil\u0259 olunmasa, a\u011f\u0131r f\u0259sadlar v\u0259 h\u0259tta \u00f6l\u00fcm riski var. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259kim\u0259 m\u00fcraci\u0259t etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Xalid\u0259 G\u018fRAY,<\/strong><br \/>\n<strong>\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Vaqif Qarayev: \u201cValideynl\u0259r tibd\u0259n uzaq m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 inan\u0131r, bu, cahillikdir\u201d \u00d6lk\u0259mizd\u0259 u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri uzun ill\u0259rdir ki, ciddi ictimai narahatl\u0131q do\u011furur. 2024-c\u00fc il \u00fczr\u0259 statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r d\u0259 bu tendensiyan\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir: \u00f6lk\u0259d\u0259 549 k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fc do\u011fulub, 2 519 u\u015faq is\u0259 1 ya\u015f\u0131na \u00e7atmadan h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Bu u\u015faqlardan 1 449-u o\u011flan, 1 070-i is\u0259 q\u0131zd\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, 7 g\u00fcn\u0259d\u0259k \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u0259n k\u00f6rp\u0259l\u0259rin say\u0131 770-dir. Eyni zamanda 1 ya\u015fad\u0259k \u00f6l\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 1 420 olub ki, bunun 751-i \u015f\u0259h\u0259r, 669-u is\u0259 k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Be\u015f ya\u015fad\u0259k u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259rinin say\u0131 is\u0259 1 745-dir (981&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":821603,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",700,394,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",700,394,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",700,394,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4-648x365.jpg",648,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",700,394,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",700,394,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/c64b6dd455707acb8716e5f4c283dbe4.jpg",700,394,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Vaqif Qarayev: \u201cValideynl\u0259r tibd\u0259n uzaq m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259r\u0259 inan\u0131r, bu, cahillikdir\u201d \u00d6lk\u0259mizd\u0259 u\u015faq \u00f6l\u00fcml\u0259ri uzun ill\u0259rdir ki, ciddi ictimai narahatl\u0131q do\u011furur. 2024-c\u00fc il \u00fczr\u0259 statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r d\u0259 bu tendensiyan\u0131 t\u0259sdiql\u0259yir: \u00f6lk\u0259d\u0259 549 k\u00f6rp\u0259 \u00f6l\u00fc do\u011fulub, 2 519 u\u015faq is\u0259 1 ya\u015f\u0131na \u00e7atmadan h\u0259yat\u0131n\u0131 itirib. Bu u\u015faqlardan 1 449-u o\u011flan, 1 070-i is\u0259 q\u0131zd\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, 7&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/821602"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=821602"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/821602\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":821604,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/821602\/revisions\/821604"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/821603"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=821602"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=821602"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=821602"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}