{"id":823502,"date":"2025-08-30T11:13:52","date_gmt":"2025-08-30T07:13:52","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=823502"},"modified":"2025-08-30T11:13:52","modified_gmt":"2025-08-30T07:13:52","slug":"rusiya-haker-hucumunu-halal-buyurur-r%c9%99y","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=823502","title":{"rendered":"Rusiya haker h\u00fccumunu \u201chalal\u201d buyurur &#8211; r\u0259y"},"content":{"rendered":"<h3><strong>F\u0259rhad Mir\u0259liyev: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n kiberm\u00fcdafi\u0259si orta s\u0259viyy\u0259d\u0259n yuxar\u0131d\u0131r, amma h\u0259l\u0259 kifay\u0259t deyil\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Rusiyan\u0131n R\u0259q\u0259msal \u0130nki\u015faf Nazirliyi kiber h\u00fccumlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tinin t\u0259tbiq edilm\u0259sini t\u0259klif edib. Nazirliyin portal\u0131nda d\u0259rc olunan m\u00fcvafiq normativ h\u00fcquqi akt layih\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, kiber h\u00fccumlarla kritik informasiya infrastrukturuna t\u0259sir etm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. \u0130ndi t\u0259hqiqatla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 t\u0259sir sxeminin hesablanmas\u0131 hal\u0131nda, t\u0259cav\u00fczkar cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tind\u0259n azad edil\u0259 bil\u0259r.<\/strong><\/p>\n<p>DDoS h\u00fccumlar\u0131na g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tinin t\u0259tbiq edilm\u0259si t\u0259klif olunsa da, bel\u0259 h\u00fccumlar\u0131n Rusiyada bloklanm\u0131\u015f resurslara y\u00f6n\u0259ldiyi t\u0259qdird\u0259 h\u00fccum ed\u0259n \u015f\u0259xs c\u0259zaya m\u0259ruz qalmayacaq.<\/p>\n<p>Bu o dem\u0259kdir ki, Rusiya xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin informasiya resurslar\u0131n\u0131 \u201cvuran\u201d hakerl\u0259r\u0259 ya\u015f\u0131l i\u015f\u0131q yand\u0131r\u0131r, \u00f6z informasiya resurslar\u0131na h\u00fccum ed\u0259nl\u0259ri is\u0259 c\u0259zaland\u0131rma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Y\u0259ni \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 kritik infrastruktura h\u00fccum ed\u0259nl\u0259r m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb olunacaq, lakin xarici resurslara qar\u015f\u0131 eyni \u0259m\u0259liyyat aparan \u015f\u0259xsl\u0259r toxunulmazl\u0131q qazanacaqlar. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, Rusiya kiberh\u00fccumlar\u0131 d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fviq edir, amma yaln\u0131z xarici h\u0259d\u0259fl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131.<\/p>\n<p>B\u0259s bu, beyn\u0259lxalq qanunlara n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 uy\u011fundur? Bunun Az\u0259rbaycan\u0131n informasiya resurslar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259si varm\u0131?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/informator.az\/\/upload\/\/202312\/7516624_8.jpg\" alt=\"S\u00fcni intellekt d\u0259l\u0259duzlar\u0131n &quot;xidm\u0259tind\u0259&quot; - klonlanm\u0131\u015f s\u0259si nec\u0259 tan\u0131mal\u0131?\" \/><\/p>\n<p><strong>\u00a0F\u0259rhad Mir\u0259liyev<\/strong><\/p>\n<p>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0130T m\u00fct\u0259x\u0259ssisi<strong>\u00a0F\u0259rhad Mir\u0259liyev<\/strong>\u00a0\u201cYeni M\u00fcsavat\u201da dan\u0131\u015f\u0131b. M\u00fct\u0259x\u0259ssis qeyd edib ki, kibercinay\u0259tkarl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 \u0259ks\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin qanunvericiliyind\u0259 \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 ciddi m\u0259suliyy\u0259t n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur: \u201cM\u0259s\u0259l\u0259n, AB\u015e-da y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259li hakerl\u0259rl\u0259 Federal T\u0259hqiqatlar B\u00fcrosu (FBI) m\u0259\u015f\u011ful olur. Az\u0259rbaycanda da h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 v\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n t\u0259rkibind\u0259 kibercinay\u0259tkarl\u0131qla m\u00fcbariz\u0259 aparan \u015f\u00f6b\u0259 v\u0259 b\u00f6lm\u0259l\u0259r m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p>Qanunvericilik bax\u0131m\u0131ndan is\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 yaln\u0131z yaz\u0131l\u0131 qanunlarla deyil, h\u0259m d\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259raras\u0131 raz\u0131la\u015fmalar v\u0259 sazi\u015fl\u0259rl\u0259 t\u0259nziml\u0259nir. Sirr deyil ki, y\u00fcks\u0259k bilik v\u0259 bacar\u0131qlara malik olan hakerl\u0259r b\u0259z\u0259n c\u0259za \u00e7\u0259km\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011fa c\u0259lb edilirl\u0259r. D\u00f6vl\u0259tl\u0259r onlar\u0131 sad\u0259c\u0259 c\u0259za\u00e7\u0259km\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259sind\u0259 saxlamaqdansa, \u00f6z maraqlar\u0131 namin\u0259 istifad\u0259 etm\u0259yi \u00fcst\u00fcn tuturlar. \u00c7\u00fcnki bel\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r nadir tap\u0131nt\u0131 hesab olunur v\u0259 onlar\u0131n bacar\u0131qlar\u0131 daha m\u00fch\u00fcm i\u015fl\u0259rd\u0259 faydal\u0131 ola bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 b\u0259z\u0259n qanunvericilikd\u0259 s\u0259rt qaydalar olsa bel\u0259, real h\u0259yatda d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin yana\u015fmas\u0131 f\u0259rqli olur&#8221;.<\/p>\n<p><strong>M\u00fct\u0259x\u0259ssis DDoS h\u00fccumlar\u0131na dair deyib ki, ad\u0259t\u0259n bu tip h\u00fccumlar m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259razil\u0259rind\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilir:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cOnlar \u00e7ox vaxt proxy-serverl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 t\u0259\u015fkil olunur. M\u0259s\u0259l\u0259n, on minl\u0259rl\u0259 h\u00fccum ba\u015f verirs\u0259, bu, ham\u0131s\u0131n\u0131n eyni d\u00f6vl\u0259tin \u0259razisind\u0259n g\u0259ldiyi anlam\u0131na g\u0259lmir. H\u0259tta f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rimiz bel\u0259, istifad\u0259\u00e7isinin x\u0259b\u0259ri olmadan DDoS h\u00fccumlar\u0131n\u0131n bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r. H\u00fccumu t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u015f\u0259xs bir \u00f6lk\u0259d\u0259n f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k h\u00fccumu ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u0259razisind\u0259n y\u00f6nl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 hans\u0131sa h\u00fccumun konkret bir \u00f6lk\u0259d\u0259n qaynaqland\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 dem\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil\u201d.<\/p>\n<p><strong>F.Mir\u0259liyevin dediyin\u0259 g\u00f6r\u0259, DDoS h\u00fccumlar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 \u00fcsullar\u0131 m\u0259lumdur v\u0259 bu h\u00fccumlar g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z say\u0131lm\u0131r: \u201cOnlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n texniki haz\u0131rl\u0131q aparmaq, m\u00fcmk\u00fcn ssenaril\u0259ri hesablamaq v\u0259 adekvat cavab mexanizmi qurmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Burada \u0259sas rol m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin bilik v\u0259 bacar\u0131qlar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcr. H\u00fccumu t\u0259\u015fkil ed\u0259nl\u0259ri bir-bir m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb etm\u0259kd\u0259n daha vacibi, \u00fcmumi m\u00fcdafi\u0259 sistemini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259kdir. M\u00fcdafi\u0259 n\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc olsa, h\u00fccumun haradan edilm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, onun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n DDoS h\u00fccumlar\u0131na haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na g\u0259ldikd\u0259 is\u0259, d\u0259qiq olaraq n\u0259 tam m\u00fcsb\u0259t, n\u0259 d\u0259 m\u0259nfi cavab verm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6t\u0259n h\u00fccumlarda g\u00f6rd\u00fck ki, q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli d\u0259 olsa m\u00fc\u0259yy\u0259n probleml\u0259r yarand\u0131: mobil t\u0259tbiql\u0259r v\u0259 \u00f6d\u0259ni\u015f sisteml\u0259ri dayand\u0131, ictimai ia\u015f\u0259 obyektl\u0259rind\u0259 kartla \u00f6d\u0259ni\u015f m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131, insanlar ictimai n\u0259qliyyatdan istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259r ya\u015fad\u0131lar. Bu da m\u00fcdafi\u0259nin h\u0259l\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, Az\u0259rbaycanda orta s\u0259viyy\u0259d\u0259n yuxar\u0131 haz\u0131rl\u0131q m\u00f6vcuddur. \u018fsas odur ki, \u00f6t\u0259n h\u00fccumlardan d\u0259rsl\u0259r \u00e7\u0131xar\u0131ls\u0131n v\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sistemi daha da t\u0259kmill\u0259\u015fdirilsin&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Xalid\u0259 G\u018fRAY,<br \/>\n\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>F\u0259rhad Mir\u0259liyev: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n kiberm\u00fcdafi\u0259si orta s\u0259viyy\u0259d\u0259n yuxar\u0131d\u0131r, amma h\u0259l\u0259 kifay\u0259t deyil\u201d Rusiyan\u0131n R\u0259q\u0259msal \u0130nki\u015faf Nazirliyi kiber h\u00fccumlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tinin t\u0259tbiq edilm\u0259sini t\u0259klif edib. Nazirliyin portal\u0131nda d\u0259rc olunan m\u00fcvafiq normativ h\u00fcquqi akt layih\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, kiber h\u00fccumlarla kritik informasiya infrastrukturuna t\u0259sir etm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. \u0130ndi t\u0259hqiqatla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 t\u0259sir sxeminin hesablanmas\u0131 hal\u0131nda, t\u0259cav\u00fczkar cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tind\u0259n azad edil\u0259 bil\u0259r. DDoS h\u00fccumlar\u0131na g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tinin t\u0259tbiq edilm\u0259si t\u0259klif olunsa da, bel\u0259 h\u00fccumlar\u0131n Rusiyada bloklanm\u0131\u015f resurslara y\u00f6n\u0259ldiyi t\u0259qdird\u0259 h\u00fccum ed\u0259n \u015f\u0259xs c\u0259zaya m\u0259ruz qalmayacaq. Bu o dem\u0259kdir ki, Rusiya xarici&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":823503,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/12ee8ac666daf85ad4d50c1ce77c528b.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"F\u0259rhad Mir\u0259liyev: \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n kiberm\u00fcdafi\u0259si orta s\u0259viyy\u0259d\u0259n yuxar\u0131d\u0131r, amma h\u0259l\u0259 kifay\u0259t deyil\u201d Rusiyan\u0131n R\u0259q\u0259msal \u0130nki\u015faf Nazirliyi kiber h\u00fccumlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 cinay\u0259t m\u0259suliyy\u0259tinin t\u0259tbiq edilm\u0259sini t\u0259klif edib. Nazirliyin portal\u0131nda d\u0259rc olunan m\u00fcvafiq normativ h\u00fcquqi akt layih\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259, kiber h\u00fccumlarla kritik informasiya infrastrukturuna t\u0259sir etm\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulurdu. \u0130ndi t\u0259hqiqatla \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 t\u0259sir sxeminin hesablanmas\u0131 hal\u0131nda,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/823502"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=823502"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/823502\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":823504,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/823502\/revisions\/823504"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/823503"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=823502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=823502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=823502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}