{"id":824835,"date":"2025-09-05T23:04:26","date_gmt":"2025-09-05T19:04:26","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=824835"},"modified":"2025-09-05T23:04:26","modified_gmt":"2025-09-05T19:04:26","slug":"h%c9%99ddind%c9%99n-artiq-istil%c9%99r-insani-siqaret-v%c9%99-ya-agir-ickil%c9%99r-q%c9%99d%c9%99r-qocalda-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=824835","title":{"rendered":"H\u0259ddind\u0259n art\u0131q istil\u0259r insan\u0131 siqaret v\u0259 ya a\u011f\u0131r i\u00e7kil\u0259r q\u0259d\u0259r qocalda bil\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>\u018fg\u0259r siz temperaturun m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq normadan yuxar\u0131 qalxd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rs\u0131n\u0131zsa, sad\u0259c\u0259, \u00e7oxlu t\u0259rl\u0259mirsiniz, siz h\u0259m\u00e7inin soyuq iqliml\u0259rd\u0259ki insanlardan daha tez qocal\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu, artan istiliy\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259ruzqalman\u0131n h\u00fcceyr\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 bioloji qocalman\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yi, b\u0259z\u0259n siqaret v\u0259 ya a\u011f\u0131r i\u00e7ki il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 oluna bil\u0259n t\u0259dqiqatlar toplusundan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259dir.<\/p>\n<p>\u201cUSC Leonard Davis\u201d gerontologiya m\u0259kt\u0259binin gerontoloqu v\u0259 yeni t\u0259dqiqatlardan birinin h\u0259mm\u00fc\u0259llifi \u0130yun Yanq \u00c7oy deyir: &#8220;Bizim ara\u015fd\u0131rmam\u0131z h\u0259ddind\u0259n art\u0131q isti \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n bioloji ya\u015flar\u0131n\u0131n daha soyuq b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayanlardan 14 aya q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck oldu\u011funu a\u015fkar edib. Daha da t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr ki, bu t\u0259sir h\u0259tta g\u0259lir, h\u0259yat t\u0259rzi v\u0259 sa\u011flaml\u0131q \u015f\u0259rtl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nd\u0131qdan sonra da \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fruldub.\u201d<\/p>\n<p>H\u0259ddind\u0259n art\u0131q istilik t\u0259kc\u0259 uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 deyil. O, h\u0259m\u00e7inin h\u0259yat keyfiyy\u0259tini a\u015fa\u011f\u0131 sala v\u0259 b\u0259d\u0259n s\u0259rin qalmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcbariz\u0259 apard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 xroniki x\u0259st\u0259lik riskini art\u0131ra bil\u0259r.<\/p>\n<p>&#8220;H\u0259ddind\u0259n art\u0131q istiy\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t m\u0259ruz qalma bir \u00e7ox orqan sistemin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. \u00dcr\u0259k-damar sistemi, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u00fcr\u0259yi daha s\u00fcr\u0259tli d\u00f6y\u00fcnm\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259r\u0259k, istiliyin s\u0259rb\u0259st burax\u0131lmas\u0131na g\u00f6r\u0259 qan\u0131 d\u0259riy\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Sinir sistemi h\u0259ddind\u0259n art\u0131q stimulla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259r, ba\u015fgic\u0259ll\u0259nm\u0259, \u00e7a\u015fq\u0131nl\u0131q v\u0259 yadda\u015f itkisi kimi simptomlara s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. B\u00f6yr\u0259kl\u0259r su saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259rginl\u0259\u015fir, susuzla\u015fma v\u0259 b\u00f6yr\u0259k z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si riskini art\u0131r\u0131r. \u0130mmunitet sistemi infeksiya reaksiyas\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259r\u0259k b\u0259d\u0259ni iltihabl\u0131 kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rl\u0259 doldura bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr reaksiyalar bizi q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulsa da, daimi olduqda z\u0259r\u0259rli olur\u201d, -dey\u0259 dig\u0259r m\u00fct\u0259x\u0259ssis -AB\u015e-\u0131n Mayo Klinikas\u0131n\u0131n ya\u015fl\u0131 h\u0259kimi Amit \u015eah izah edib. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, istilikl\u0259 \u0259laq\u0259li qocalma t\u0259sirl\u0259ri g\u0259lird\u0259n, sa\u011flaml\u0131qdan v\u0259 ya v\u0259rdi\u015fl\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq davam edir &#8211; temperatur \u00f6z\u00fcn\u00fc h\u00fcceyr\u0259nin azalmas\u0131n\u0131n \u0259sas \u201cs\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fc\u201d kimi g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><em><strong>\u0130stilik insan\u0131 nec\u0259 erk\u0259n ya\u015fland\u0131r\u0131r?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>\u0130stid\u0259n g\u0259l\u0259n z\u0259r\u0259r yaln\u0131z \u0259sas orqanlarla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Aliml\u0259r y\u00fcks\u0259k temperaturun genl\u0259rimizin i\u015fini nec\u0259 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259c\u0259yini a\u015fkar edibl\u0259r. Xroniki istilik iltihab\u0131, oksidl\u0259\u015fdirici ziyan\u0131 v\u0259 hormonal pozuqnlu\u011fu stimulla\u015fd\u0131ran bioloji stress kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. &#8220;Zaman ke\u00e7dikc\u0259, bu t\u0259krarlanan stres reaksiyalar\u0131 genl\u0259rinizin nec\u0259 davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259r&#8221;, &#8211; \u0130luyomade bildirib.<\/p>\n<p>Bu, qism\u0259n epigenetik qocalma kimi tan\u0131nan bir proses vasit\u0259sil\u0259 ba\u015f verir &#8211; xronoloji ya\u015f\u0131n\u0131z\u0131 \u00fcst\u0259l\u0259y\u0259 bil\u0259n daxili qocalma formas\u0131.<\/p>\n<p>\u201cEnvironment International\u201dda apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma 900-d\u0259n \u00e7ox yetkin insan\u0131n qan\u0131n\u0131 t\u0259hlil etdikd\u0259n sonra ox\u015far n\u0259tic\u0259l\u0259r\u0259 g\u0259lib. Bu ara\u015fd\u0131rman\u0131n h\u0259mm\u00fc\u0259llifi, \u0259traf m\u00fchit epidemioloqu Venli Ni deyir: \u201cAylar v\u0259 ill\u0259r \u0259rzind\u0259 daha y\u00fcks\u0259k orta temperatura m\u0259ruz qalan insanlarda bioloji c\u0259h\u0259td\u0259n daha ya\u015fl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u0259n qan h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri var idi\u201d.<\/p>\n<p>&#8220;Bu t\u0259dqiqatlar c\u0259lbedici olsa da, onlar h\u0259l\u0259 ki m\u00fc\u015fahid\u0259 xarakteri da\u015f\u0131y\u0131r. \u0130stiliyin bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu\u011funu q\u0259ti \u015f\u0259kild\u0259 s\u00fcbut ed\u0259 bilm\u0259rik, ancaq g\u00fccl\u00fc bir \u0259laq\u0259nin oldu\u011fu d\u0259qiqdir\u201d, &#8211; dey\u0259 \u0130luyomade qeyd edib.<\/p>\n<p>H\u0259r k\u0259s y\u00fcks\u0259k temperatura eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 h\u0259ssas deyil. &#8220;N\u0259sill\u0259r boyu isti, quru b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insanlarda tez-tez daha s\u0259m\u0259r\u0259li t\u0259rl\u0259m\u0259 v\u0259 qan ax\u0131n\u0131n\u0131n daha yax\u015f\u0131 t\u0259nziml\u0259nm\u0259si kimi fizioloji uy\u011funla\u015fmalar inki\u015faf edir&#8221;, -m\u00fct\u0259x\u0259ssis bildirib. Ancaq h\u0259tta yax\u015f\u0131 uy\u011funla\u015fan icmalarda bel\u0259, istilik dal\u011falar\u0131 zaman\u0131 demensiya v\u0259 \u00fcr\u0259k-damar \u00f6l\u00fcml\u0259ri s\u00fcr\u0259tl\u0259nir v\u0259 bu, uy\u011funla\u015fman\u0131n m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><em><strong>\u0130stilik il\u0259 \u0259laq\u0259dar erk\u0259n qocalman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq olarm\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Yax\u015f\u0131 x\u0259b\u0259r budur ki, istiliyin z\u0259r\u0259rli t\u0259sirl\u0259ri qa\u00e7\u0131lmaz deyil. X\u00fcsusil\u0259 isti iqliml\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rs\u0131n\u0131zsa, istiliyin m\u0259nfi bioloji t\u0259sirl\u0259rinin \u00e7oxu davran\u0131\u015f v\u0259 \u0259traf m\u00fchit strategiyalar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 azald\u0131la bil\u0259r. \u0130luyomade deyir: &#8220;H\u0259ddind\u0259n art\u0131q isti iqliml\u0259rd\u0259 kondisioner l\u00fcks deyil &#8211; bu, x\u00fcsusil\u0259 50 ya\u015fdan yuxar\u0131 b\u00f6y\u00fckl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sa\u011flaml\u0131q z\u0259rur\u0259tidir&#8221;.<\/p>\n<p>\u018fn h\u0259ssas insanlar &#8211; ya\u015fl\u0131lar, u\u015faqlar v\u0259 xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259ri olan insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn icma d\u0259st\u0259yi m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e\u0259h\u0259r dizayn\u0131 da vacibdir. Avtobus dayanacaqlar\u0131nda k\u00f6lg\u0259li oturacaqlar \u0259lav\u0259 etm\u0259k v\u0259 ya daha \u00e7ox a\u011fac \u0259km\u0259k kimi ki\u00e7ik d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bunlar t\u0259kc\u0259 rahat qalmaq \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, istil\u0259\u015f\u0259n d\u00fcnyada uzunm\u00fcdd\u0259tli sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn vacibdir. &#8220;\u0130stiliyin molekulyar s\u0259viyy\u0259d\u0259 qocalman\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yini \u00f6yr\u0259ns\u0259k d\u0259, bu, n\u0259tic\u0259nin sabit oldu\u011fu dem\u0259k deyil. Daha a\u011f\u0131ll\u0131 planla\u015fd\u0131rma, daha g\u00fccl\u00fc sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r, soyutma v\u0259 n\u0259ml\u0259ndirm\u0259y\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck ver\u0259n g\u00fcnd\u0259lik v\u0259rdi\u015fl\u0259rl\u0259 qlobal temperatur y\u00fcks\u0259lm\u0259y\u0259 davam etdiyi halda bel\u0259, ham\u0131ya g\u00fcmrah olma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259rik&#8221;,-dey\u0259 aliml\u0259r \u00fcmumi q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Nubar S\u00fcleymanova, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fg\u0259r siz temperaturun m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq normadan yuxar\u0131 qalxd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rs\u0131n\u0131zsa, sad\u0259c\u0259, \u00e7oxlu t\u0259rl\u0259mirsiniz, siz h\u0259m\u00e7inin soyuq iqliml\u0259rd\u0259ki insanlardan daha tez qocal\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu, artan istiliy\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259ruzqalman\u0131n h\u00fcceyr\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 bioloji qocalman\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yi, b\u0259z\u0259n siqaret v\u0259 ya a\u011f\u0131r i\u00e7ki il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 oluna bil\u0259n t\u0259dqiqatlar toplusundan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259dir. \u201cUSC Leonard Davis\u201d gerontologiya m\u0259kt\u0259binin gerontoloqu v\u0259 yeni t\u0259dqiqatlardan birinin h\u0259mm\u00fc\u0259llifi \u0130yun Yanq \u00c7oy deyir: &#8220;Bizim ara\u015fd\u0131rmam\u0131z h\u0259ddind\u0259n art\u0131q isti \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n bioloji ya\u015flar\u0131n\u0131n daha soyuq b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayanlardan 14 aya q\u0259d\u0259r b\u00f6y\u00fck oldu\u011funu a\u015fkar edib. Daha da t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fcd\u00fcr ki, bu t\u0259sir h\u0259tta g\u0259lir,&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":824836,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/9be681ea171965795134107238511038896.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u018fg\u0259r siz temperaturun m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq normadan yuxar\u0131 qalxd\u0131\u011f\u0131 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 ya\u015fay\u0131rs\u0131n\u0131zsa, sad\u0259c\u0259, \u00e7oxlu t\u0259rl\u0259mirsiniz, siz h\u0259m\u00e7inin soyuq iqliml\u0259rd\u0259ki insanlardan daha tez qocal\u0131rs\u0131n\u0131z. Bu, artan istiliy\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli m\u0259ruzqalman\u0131n h\u00fcceyr\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 bioloji qocalman\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yi, b\u0259z\u0259n siqaret v\u0259 ya a\u011f\u0131r i\u00e7ki il\u0259 m\u00fcqayis\u0259 oluna bil\u0259n t\u0259dqiqatlar toplusundan g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f n\u0259tic\u0259dir. \u201cUSC Leonard Davis\u201d gerontologiya m\u0259kt\u0259binin gerontoloqu v\u0259 yeni t\u0259dqiqatlardan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/824835"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=824835"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/824835\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":824837,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/824835\/revisions\/824837"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/824836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=824835"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=824835"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=824835"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}