{"id":830017,"date":"2025-10-09T07:48:55","date_gmt":"2025-10-09T03:48:55","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=830017"},"modified":"2025-10-09T07:48:55","modified_gmt":"2025-10-09T03:48:55","slug":"bu-gun-tdt-genis-iqtisadi-potensiali-il%c9%99-dunyanin-diqq%c9%99tini-c%c9%99kir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=830017","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn TDT geni\u015f iqtisadi potensial\u0131 il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n diqq\u0259tini \u00e7\u0259kir"},"content":{"rendered":"<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) D\u00f6vl\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n oktyabr\u0131n 7-d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n XII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n siyasi q\u00fcdr\u0259tini, iqtisadi g\u00fcc\u00fcn\u00fc v\u0259 qlobal aktor kimi sars\u0131lmaz potensial\u0131n\u0131 bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Prezident \u0130lham \u018fliyevin bu ali t\u0259dbird\u0259 b\u0259yan etdiyi kimi, ortaq tarixi v\u0259 etnik k\u00f6kl\u0259r\u0259, m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 malik T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q platformas\u0131 olan TDT regional v\u0259 qlobal statuslu t\u0259sisat kimi m\u00f6vqeyini art\u0131r\u0131r. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas amil oldu\u011funu vur\u011fulayaraq t\u0259\u015fkilat\u0131n t\u0259m\u0259l s\u0259n\u0259di olan Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015find\u0259 ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n amill\u0259rin \u0259sas m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131na diqq\u0259t \u00e7\u0259kdi. Bu xat\u0131rlatma is\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildi. D\u00fcnyan\u0131n \u00fczl\u0259\u015fdiyi indiki m\u00fcharib\u0259l\u0259r v\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r fonunda s\u00fclh v\u0259 sabitlik\u00a0 \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r. \u00d6t\u0259n il \u015eu\u015fada TDT \u2013nin qeyri-r\u0259smi Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc zaman\u0131 q\u0259bul edilmi\u015f Qaraba\u011f B\u0259yannam\u0259sinin \u0259sas ana prinsipl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>B\u0259s b\u00fc g\u00fcn TDT-nin iqtisadi potensial\u0131, geosiyasi g\u00fcc\u00fc hans\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259dir? \u018fvv\u0259la xat\u0131rladaq ki, TDT 2009-cu il oktyabr\u0131n 3-d\u0259 Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 t\u0259sis edilib. \u0130lk vaxtlar t\u0259\u015fkilat\u0131n ad\u0131 T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131 olub. 2021-ci ild\u0259n is\u0259 qurum T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 ad\u0131 il\u0259 f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir. Qurumun \u0259sas m\u0259qs\u0259di t\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, regional sabitlik v\u0259 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn ortaq platforma yaratmaqd\u0131r. T\u0259\u015fkilat\u0131n \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u00a0\u00fcmumilikd\u0259 170 milyondan art\u0131q \u0259halini, 4,5 milyon kvadratkilometr \u0259razisi var.<\/p>\n<p>TDT h\u0259m d\u0259 iqtisadi potensial\u0131 y\u00fcks\u0259k olan dost v\u0259 qarda\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rin birliyidir. Bu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r 2,1 trilyon AB\u015e dollar\u0131 h\u0259cmind\u0259 \u00dcDM-i sahibdirl\u0259r. Eyni zamanda,\u00a0 z\u0259ngin t\u0259bii ehtiyatlara malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259\u015fkilata \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iqtisadi inki\u015faf\u0131 davaml\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, 2024-c\u00fc ild\u0259 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri 2,11 trilyon AB\u015e dollar\u0131 \u00dcDM il\u0259 qlobal iqtisadiyyatda 1,8%-lik paya sahib olub. \u018fhalisi is\u0259 178,8 milyon n\u0259f\u0259r il\u0259 qlobal \u0259halinin 2,8%-ni t\u0259\u015fkil edib. Bu g\u00f6st\u0259ricil\u0259r t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin h\u0259m iqtisadi, h\u0259m d\u0259 demoqrafik bax\u0131mdan beyn\u0259lxalq arenada m\u00fch\u00fcm yer tutdu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. Hesabat d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri\u00a0 5,2% \u00dcDM art\u0131m\u0131 il\u0259 diqq\u0259t \u00e7\u0259kib. X\u00fcsusil\u0259 iqtisadi art\u0131m Q\u0131r\u011f\u0131z\u0131standa 9%, T\u00fcrkm\u0259nistanda 6,3%, \u015eimali KiprT\u00fcrk Respublikas\u0131na da 7,3% t\u0259\u015fkil edib. Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan m\u00fcvafiq olaraq 4,1%, 4,8% v\u0259 6,5% art\u0131m tempini n\u00fcmayi\u015f etdir\u0259r\u0259k s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 sektorunda davaml\u0131 inki\u015faf\u0131 t\u0259min edib.\u00a0T\u00fcrkiy\u0259 is\u0259 qrupun \u0259n b\u00f6y\u00fck iqtisadiyyat\u0131na sahib olmaqla 3,2% iqtisadi b\u00f6y\u00fcm\u0259y\u0259 nail olub.<\/p>\n<p>Ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si h\u0259m qlobal inteqrasiya, h\u0259m d\u0259 TDT \u00f6lk\u0259l\u0259ri aras\u0131nda iqtisadi inteqrasiya \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. 2024-c\u00fc ild\u0259 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin \u00fcmumi ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si 1,17 trilyon AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib ki, bu da 33 trilyon AB\u015e dollar\u0131 h\u0259cmind\u0259 olan qlobal ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin t\u0259xmin\u0259n 3,5%-n\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. TDT 2025-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131ndak\u0131 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sini ikiqat art\u0131rma\u011f\u0131 v\u0259 100 milyard AB\u015e dollar\u0131 h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7atd\u0131rma\u011f\u0131 qar\u015f\u0131s\u0131na m\u0259qs\u0259d qoyub.<\/p>\n<p>2025-ci ilin yanvar-avqust aylar\u0131 \u0259rzind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n TDT-y\u0259 \u00fczv v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i statusa malik \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si 4 milyard 737 milyon AB\u015e dollar\u0131 t\u0259\u015fkil edib. Bu da \u0259vv\u0259lki ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 226,3 milyon dollar v\u0259 ya 5 faiz art\u0131m dem\u0259kdir. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 hesabat d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 TDT-y\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n \u00fcmumi ticar\u0259t d\u00f6vriyy\u0259sinin 14,7 faizin\u0259 b\u0259rab\u0259r olub.<\/p>\n<p>Son ill\u0259r TDT-y\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r n\u0259qliyyat, investisiya, enerji v\u0259 s\u0259naye kimi m\u00fch\u00fcm sah\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259al \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edirl\u0259r. Eyni zamanda, \u00f6t\u0259n m\u00fcdd\u0259td\u0259 TDT-y\u0259 \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda iqtisadi-ticari \u0259laq\u0259l\u0259rin daha da geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 bir s\u0131ra layih\u0259l\u0259r realla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. X\u00fcsusil\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n iqtisadi inteqrasiyas\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndir\u0259n \u0259sas amill\u0259rd\u0259n biri strateji n\u0259qliyyat layih\u0259l\u0259ridir. Trans-X\u0259z\u0259r Beyn\u0259lxalq N\u0259qliyyat Mar\u015frutu (Orta D\u0259hliz) v\u0259 Bak\u0131\u2013Tbilisi\u2013Qars d\u0259mir yolu kimi layih\u0259l\u0259r say\u0259sind\u0259 t\u0259\u015fkilata \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r Asiya il\u0259 Avropa aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc rolunu oynay\u0131r. Bu mar\u015frutlar \u00c7ind\u0259n Avropaya y\u00fckda\u015f\u0131malar\u0131n m\u00fcdd\u0259tini 35 g\u00fcnd\u0259n 12-15 g\u00fcn\u0259 endirir v\u0259 TDT \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 illik milyardlarla dollarl\u0131q tranzit g\u0259liri v\u0259d edir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, enerji sektoru da TDT-nin iqtisadi potensial\u0131nda m\u00fch\u00fcm yer tutur. Az\u0259rbaycan, Qazax\u0131stan v\u0259 T\u00fcrkm\u0259nistan\u0131n z\u0259ngin neft v\u0259 qaz ehtiyatlar\u0131 T\u00fcrkiy\u0259nin enerji logistikas\u0131 imkanlar\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015f\u0259r\u0259k regionun enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. TANAP, TAP v\u0259 Bak\u0131\u2013Tbilisi\u2013Ceyhan kimi k\u0259m\u0259rl\u0259r vasit\u0259sil\u0259 t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Avropa bazarlar\u0131na enerji ixracat\u0131n\u0131 art\u0131rmaqla yana\u015f\u0131, \u00f6z m\u00f6vqel\u0259rini d\u0259 g\u00fccl\u0259ndirirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>El\u00e7in Zaman, \u00ab\u0130ki sahil\u00bb<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) D\u00f6vl\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n oktyabr\u0131n 7-d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n XII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n siyasi q\u00fcdr\u0259tini, iqtisadi g\u00fcc\u00fcn\u00fc v\u0259 qlobal aktor kimi sars\u0131lmaz potensial\u0131n\u0131 bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Prezident \u0130lham \u018fliyevin bu ali t\u0259dbird\u0259 b\u0259yan etdiyi kimi, ortaq tarixi v\u0259 etnik k\u00f6kl\u0259r\u0259, m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 malik T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q platformas\u0131 olan TDT regional v\u0259 qlobal statuslu t\u0259sisat kimi m\u00f6vqeyini art\u0131r\u0131r. D\u00f6vl\u0259timizin ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 s\u00fclh v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas amil oldu\u011funu vur\u011fulayaraq t\u0259\u015fkilat\u0131n t\u0259m\u0259l s\u0259n\u0259di olan Nax\u00e7\u0131van Sazi\u015find\u0259 ad\u0131\u00e7\u0259kil\u0259n amill\u0259rin \u0259sas m\u0259qs\u0259d v\u0259 v\u0259zif\u0259l\u0259r s\u0131ras\u0131nda&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":830018,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c4616f5a175993381446931685611117322.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (TDT) D\u00f6vl\u0259t Ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 \u015euras\u0131n\u0131n oktyabr\u0131n 7-d\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n XII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n siyasi q\u00fcdr\u0259tini, iqtisadi g\u00fcc\u00fcn\u00fc v\u0259 qlobal aktor kimi sars\u0131lmaz potensial\u0131n\u0131 bir daha n\u00fcmayi\u015f etdirdi. Prezident \u0130lham \u018fliyevin bu ali t\u0259dbird\u0259 b\u0259yan etdiyi kimi, ortaq tarixi v\u0259 etnik k\u00f6kl\u0259r\u0259, m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 malik T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00f6y\u00fck \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q platformas\u0131 olan TDT&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830017"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=830017"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830017\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830019,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830017\/revisions\/830019"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/830018"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=830017"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=830017"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=830017"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}