{"id":830468,"date":"2025-10-13T23:10:22","date_gmt":"2025-10-13T19:10:22","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=830468"},"modified":"2025-10-13T23:10:22","modified_gmt":"2025-10-13T19:10:22","slug":"g%c9%99ncl%c9%99r-arasinda-%c9%99n-cox-bu-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99r-yayilir-arasdirma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=830468","title":{"rendered":"G\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda \u0259n \u00e7ox bu x\u0259st\u0259likl\u0259r yay\u0131l\u0131r &#8211; ARA\u015eDIRMA"},"content":{"rendered":"<p><strong>D\u00fcnyada orta \u00f6m\u00fcr m\u00fcdd\u0259ti artsa da, g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri y\u00fcks\u0259lm\u0259kd\u0259dir. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cThe Lancet\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan v\u0259 Berlin D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 Zirv\u0259sind\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n \u201cQlobal X\u0259st\u0259lik Y\u00fck\u00fc\u201d (GBD) adl\u0131 ara\u015fd\u0131rmada bildirilib.<\/strong><\/p>\n<p>16 min 500 alim t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan, 300 mind\u0259n \u00e7ox m\u0259lumata \u0259saslanan t\u0259dqiqatda qeyd olunur ki, COVID-19 pandemiyas\u0131ndan sonra \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fu yenid\u0259n artsa da, b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 g\u0259nc \u0259hali aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 \u00e7oxal\u0131b.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rma qism\u0259n \u201cBill &amp; Melinda Gates\u201d Fondu t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilib. \u201cThe Guardian\u201d q\u0259zetinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2023-c\u00fc ild\u0259 qad\u0131nlar\u0131n orta \u00f6m\u00fcr m\u00fcdd\u0259ti 76,3 il, ki\u015fil\u0259rin is\u0259 71,5 il olub. Bu, 1950-ci ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 20 ild\u0259n \u00e7ox art\u0131m dem\u0259kdir. Lakin aliml\u0259r daha z\u0259ngin \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011funun 83 il\u0259 \u00e7atd\u0131\u011f\u0131, Afrikada is\u0259 62 il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7atd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u00dcmumi \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri 204 \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 azalsa da, yeniyetm\u0259l\u0259r v\u0259 g\u0259nc yetkinl\u0259r aras\u0131nda bu meylin \u0259ks istiqam\u0259td\u0259 oldu\u011fu vur\u011fulan\u0131b. T\u0259dqiqatda qeyd olunub ki, \u015eimali v\u0259 Lat\u0131n Amerikan\u0131n b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 \u00f6l\u00fcm art\u0131m\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259ri aras\u0131nda narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 intihar hallar\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 dayan\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Afrikada apar\u0131lan yeni modell\u0259\u015fdirm\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rib ki, 1950-ci ild\u0259n b\u0259ri 5-14 ya\u015f aras\u0131 u\u015faqlar aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 \u0259vv\u0259lki hesablamalardan daha y\u00fcks\u0259kdir. \u018fsas s\u0259b\u0259bl\u0259r kimi yoluxucu x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 q\u0259zalara i\u015far\u0259 edilib. 15-29 ya\u015f aras\u0131 qad\u0131nlarda \u00f6l\u00fcm nisb\u0259tinin is\u0259 \u0259vv\u0259lki t\u0259xminl\u0259rd\u0259n 61 faiz daha \u00e7ox oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259n olunub. Bu art\u0131m\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri aras\u0131nda hamil\u0259lik f\u0259sadlar\u0131, yol q\u0259zalar\u0131 v\u0259 meningit g\u00f6st\u0259rilir.<\/p>\n<p><strong>\u201cAmref Health Africa\u201d t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u015f direktoru Qithinji Qitahi bildirib ki, Afrikada \u0259halinin 60 faizi 25 ya\u015fdan a\u015fa\u011f\u0131 olsa da, z\u0259if s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259ri bu potensial\u0131 itirm\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b olur:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cMalyariya, Q\u0130\u00c7S v\u0259 v\u0259r\u0259m kimi x\u0259st\u0259likl\u0259r, natamam m\u00fcalic\u0259l\u0259r v\u0259 peyv\u0259nd bo\u015fluqlar\u0131 minl\u0259rl\u0259 g\u0259ncin h\u0259yat\u0131na son qoyur\u201d.<\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rma g\u00f6st\u0259rib ki, xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259r art\u0131q qlobal sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rinin \u00fc\u00e7d\u0259 ikisini t\u0259\u015fkil edir. Psixi sa\u011flaml\u0131q pozuntular\u0131 is\u0259 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b. Aliml\u0259rin hesablamalar\u0131na \u0259sas\u0259n, d\u00fcnya \u00fczr\u0259 x\u0259st\u0259lik y\u00fck\u00fcn\u00fcn yar\u0131s\u0131 y\u00fcks\u0259k t\u0259zyiq, hava \u00e7irkliliyi, siqaret v\u0259 art\u0131q \u00e7\u0259ki kimi qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131na bil\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r ara\u015fd\u0131rman\u0131 \u201coyan\u0131\u015f \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131\u201d adland\u0131raraq, h\u00f6kum\u0259tl\u0259ri v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 qurumlar\u0131n\u0131 g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda artan \u00f6l\u00fcm hallar\u0131na qar\u015f\u0131 t\u0259cili v\u0259 strateji add\u0131mlar atma\u011fa \u00e7a\u011f\u0131r\u0131blar.\/Sfera.az<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada orta \u00f6m\u00fcr m\u00fcdd\u0259ti artsa da, g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri y\u00fcks\u0259lm\u0259kd\u0259dir. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cThe Lancet\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan v\u0259 Berlin D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 Zirv\u0259sind\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n \u201cQlobal X\u0259st\u0259lik Y\u00fck\u00fc\u201d (GBD) adl\u0131 ara\u015fd\u0131rmada bildirilib. 16 min 500 alim t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan, 300 mind\u0259n \u00e7ox m\u0259lumata \u0259saslanan t\u0259dqiqatda qeyd olunur ki, COVID-19 pandemiyas\u0131ndan sonra \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fu yenid\u0259n artsa da, b\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259, x\u00fcsusil\u0259 g\u0259nc \u0259hali aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm hallar\u0131 \u00e7oxal\u0131b. Ara\u015fd\u0131rma qism\u0259n \u201cBill &amp; Melinda Gates\u201d Fondu t\u0259r\u0259find\u0259n maliyy\u0259l\u0259\u015fdirilib. \u201cThe Guardian\u201d q\u0259zetinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 2023-c\u00fc ild\u0259 qad\u0131nlar\u0131n orta \u00f6m\u00fcr m\u00fcdd\u0259ti 76,3 il, ki\u015fil\u0259rin is\u0259 71,5 il&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":830469,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",800,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",800,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",800,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",800,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",800,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/bc461aeaeab9b7179f14e6713c1858b3.jpg",800,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"D\u00fcnyada orta \u00f6m\u00fcr m\u00fcdd\u0259ti artsa da, g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri y\u00fcks\u0259lm\u0259kd\u0259dir. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cThe Lancet\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunan v\u0259 Berlin D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 Zirv\u0259sind\u0259 t\u0259qdim edil\u0259n \u201cQlobal X\u0259st\u0259lik Y\u00fck\u00fc\u201d (GBD) adl\u0131 ara\u015fd\u0131rmada bildirilib. 16 min 500 alim t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan, 300 mind\u0259n \u00e7ox m\u0259lumata \u0259saslanan t\u0259dqiqatda qeyd olunur ki, COVID-19 pandemiyas\u0131ndan sonra \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fu yenid\u0259n artsa da,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830468"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=830468"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":830470,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/830468\/revisions\/830470"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/830469"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=830468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=830468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=830468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}