{"id":831154,"date":"2025-10-20T14:48:33","date_gmt":"2025-10-20T10:48:33","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=831154"},"modified":"2025-10-20T14:48:33","modified_gmt":"2025-10-20T10:48:33","slug":"usaq-huquqlari-ayligi-qanunlar-var-b%c9%99s-usaqlar-qorunurmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=831154","title":{"rendered":"\u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201d: qanunlar var, b\u0259s u\u015faqlar qorunurmu?"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p>\u00a0<strong>20 oktyabr-20 noyabr tarixl\u0259ri Az\u0259rbaycanda \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201d elan edilib. Bununla ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkili (Ombudsman) S\u0259bin\u0259 \u018fliyeva \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n elan olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259t edib.<\/strong><\/p>\n<p>M\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilir:<\/p>\n<p>\u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n etibarl\u0131 m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 inkl\u00fcziv v\u0259 b\u0259rab\u0259r imkanlara \u0259saslanan c\u0259miyy\u0259tin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0259sas aspektl\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259r bir u\u015faq t\u0259hl\u00fck\u0259siz, sa\u011flam v\u0259 \u00f6z potensial\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131ra bil\u0259c\u0259yi m\u00fchitd\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259lidir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/A.K%C3%96%C5%9E%C6%8FL%C6%8FR%20YEN%C4%B0%20D%C4%B0ZAYN\/ali\/WhatsApp%20Image%202025-10-20%20at%2014.27.56.jpeg\" \/><\/p>\n<p>1989-cu il 20 noyabr tarixind\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Ba\u015f Assambleyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n da i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda\u201d Konvensiya (UHK) u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 z\u0259ruri olan standartlar\u0131 v\u0259 i\u015ftirak\u00e7\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u00f6hd\u0259likl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n \u0259sas beyn\u0259lxalq s\u0259n\u0259ddir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259mini, m\u00fcdafi\u0259si v\u0259 t\u0259\u015fviqi sah\u0259sind\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq m\u00fch\u00fcm islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irilir, u\u015faqlar\u0131n layiqli h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 g\u00fccl\u00fc normativ h\u00fcquqi baza v\u0259 institusional struktur formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>UHK-n\u0131n \u0259sas prinsipl\u0259ri kimi u\u015faqlar\u0131n ya\u015famaq v\u0259 inki\u015faf etm\u0259k h\u00fcququnun t\u0259min edilm\u0259si, onlar\u0131n m\u0259nafeyinin \u00fcst\u00fcn tutulmas\u0131, u\u015faqlara qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kiliy\u0259 yol verilm\u0259m\u0259si, onlar\u0131n fikirl\u0259rin\u0259 h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131lmas\u0131 bu g\u00fcn \u00f6lk\u0259mizd\u0259 u\u015faqlar bar\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin v\u0259 milli qanunvericiliyin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p>2025-ci ilin \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cKonstitusiya v\u0259 Suverenlik \u0130li\u201d elan olunmas\u0131 u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Konstitusiyas\u0131 u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259mini istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u00fcdd\u0259alar\u0131 v\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259ri ehtiva etm\u0259kl\u0259, u\u015faqlar da daxil olmaqla insan v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n v\u0259 azadl\u0131qlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si sah\u0259sind\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 h\u00fcquqi baza rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcz\u0259ff\u0259r Ali Ba\u015f Komandan\u0131m\u0131z\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259 v\u0259 antiterror \u0259m\u0259liyyat\u0131nda \u0259ld\u0259 etdiyimiz Q\u0259l\u0259b\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u00fcn v\u0259 suverenliyimizin b\u0259rpa edilm\u0259si i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rimizd\u0259 d\u0259 u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n t\u0259minin\u0259 imkan yaratm\u0131\u015fd\u0131r ki, bu istiqam\u0259td\u0259 d\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin icras\u0131 davam etdirilir.<\/p>\n<p>U\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259\u015fviqi Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkilinin (Ombudsman\u0131n) f\u0259aliyy\u0259tinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biridir v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ard\u0131c\u0131l t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>\u018fn\u0259n\u0259vi olaraq, Ombudsman t\u0259r\u0259find\u0259n UHK-n\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sinin ild\u00f6n\u00fcm\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 20 oktyabr &#8211; 20 noyabr tarixl\u0259ri \u00f6lk\u0259d\u0259 \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201d elan edilir.<\/p>\n<p>Ayl\u0131\u011f\u0131n ke\u00e7irilm\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259d u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si sah\u0259sind\u0259 \u0259halinin m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, aidiyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti institutlar\u0131n\u0131, dig\u0259r m\u00fcvafiq qurumlar\u0131 s\u0259f\u0259rb\u0259r etm\u0259kl\u0259 c\u0259miyy\u0259tin diqq\u0259tinin u\u015faqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 c\u0259lb edilm\u0259sind\u0259n v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ictimai f\u0259all\u0131\u011f\u0131n t\u0259\u015fviqind\u0259n ibar\u0259tdir.<\/p>\n<p>Qeyd olunanlar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t v\u0259 yerli \u00f6z\u00fcn\u00fcidar\u0259 orqanlar\u0131n\u0131, v\u0259t\u0259nda\u015f c\u0259miyy\u0259ti institutlar\u0131n\u0131 v\u0259 u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 sah\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n dig\u0259r aidiyy\u0259ti qurumlar\u0131 \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201dna f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulma\u011fa, u\u015faqlar\u0131n konstitusion h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 d\u0259v\u0259t edir\u0259m.<\/p>\n<p>\u0130nan\u0131ram ki, ayl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259r bir t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n daha s\u0259m\u0259r\u0259li m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259minin\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259c\u0259kdir\u201d.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan\u0131n BMT yan\u0131nda Daimi N\u00fcmay\u0259nd\u0259liyinin birinci katibi \u015e\u0259hriyar Hac\u0131yev BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n 80-ci sessiyas\u0131n\u0131n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Komit\u0259sinin 67-ci g\u00fcnd\u0259liyind\u0259ki \u201cU\u015faqlar\u0131n H\u00fcquqlar\u0131\u201d \u00fczr\u0259 m\u00fczakir\u0259l\u0259rd\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131 zaman\u0131 Az\u0259rbaycanda u\u015faqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259si v\u0259 inki\u015faf\u0131 sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n milli t\u0259dbirl\u0259r bar\u0259d\u0259 \u00fczv d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 m\u0259lumat verib. Diplomat qeyd edib ki, 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 71-i u\u015faq olmaqla, itkin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f t\u0259xmin\u0259n 4000 az\u0259rbaycanl\u0131n\u0131n taleyi v\u0259 harada olmalar\u0131 postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 aktual humanitar problem olaraq qal\u0131r.<\/p>\n<p>\u015e.Hac\u0131yev Prezident t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f \u201c2020-2030-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn U\u015faqlar \u00fczr\u0259 Milli Strategiya\u201d s\u0259n\u0259dinin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rini qeyd ed\u0259r\u0259k, bu strategiyan\u0131n u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 qar\u015f\u0131da duran probleml\u0259rin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm yol x\u0259rit\u0259si oldu\u011funu vur\u011fulay\u0131b: \u201cU\u015faqlar \u0259halinin t\u0259xmin\u0259n 30 faizini t\u0259\u015fkil edir. \u00d6lk\u0259miz u\u015faqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irib. U\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn beyn\u0259lxalq v\u0259 regional h\u00fcquqi s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 t\u0259r\u0259f olmaq ill\u0259r \u0259rzind\u0259 qanunvericilik islahatlar\u0131na yol a\u00e7\u0131b. Az\u0259rbaycan Prezidenti t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f \u201c2020-2030-cu ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn U\u015faqlar\u0131n maraqlar\u0131na dair Milli Strategiya\u201d adl\u0131 proqram s\u0259n\u0259di \u0259sas m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri m\u00fc\u0259yy\u0259n edir, u\u015faqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259si v\u0259 inki\u015faf\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 strategiyalar\u0131 \u0259ks etdirir. Az\u0259rbaycan valideyn qay\u011f\u0131s\u0131ndan m\u0259hrum olan, sa\u011flaml\u0131q imkanlar\u0131 m\u0259hdud v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn ail\u0259l\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla, h\u0259ssas qruplara m\u0259nsub u\u015faqlar\u0131n sosial m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan, h\u0259m\u00e7inin post-m\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 u\u015faqlar\u0131n m\u00fcdafi\u0259sini v\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131 prioritet istiqam\u0259t kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edib. Azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 b\u0259rpa v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259rind\u0259n sonra 2025-ci ilin sentyabr ay\u0131nda t\u0259xmin\u0259n 3500 ke\u00e7mi\u015f m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn \u015fagird h\u0259min b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 t\u0259hsill\u0259rini b\u0259rpa edibl\u0259r\u201d.<\/p>\n<p>Diplomat diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b ki, geni\u015fmiqyasl\u0131 mina \u00e7irkl\u0259nm\u0259si \u00f6z do\u011fma yurd-yuvalar\u0131na qay\u0131dan m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn \u0259hali, o c\u00fcml\u0259d\u0259n u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi mane\u0259l\u0259r yaratmaqdad\u0131r: \u201c1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri q\u0259sd\u0259n basd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f minalar 3 400-d\u0259n \u00e7ox \u015f\u0259xsin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n 362 u\u015faq v\u0259 g\u0259ncin h\u0259yat\u0131na son qoyub v\u0259 ya onlar\u0131 a\u011f\u0131r yaralay\u0131b. Bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r BMT-nin u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 mexanizml\u0259rinin diqq\u0259tini v\u0259 onlar\u0131n bu probleml\u0259rin h\u0259llin\u0259 effektiv \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir\u201d, o vur\u011fulay\u0131b.<\/p>\n<p>\u0130nsan h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 ekspert, v\u0259kil Roman Qara\u015fov Musavat.com-a Az\u0259rbaycanda u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti, qanunvericilikl\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u0259 bil\u0259c\u0259k t\u0259dbirl\u0259ri \u015f\u0259rh edib. O, qeyd edib ki, bug\u00fcnk\u00fc u\u015faqlar\u0131n h\u0259yat\u0131 \u0259vv\u0259lki n\u0259sill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha risklidir:<\/p>\n<p>\u201cOnlar sosial b\u0259rab\u0259rsizliyi, ail\u0259 g\u0259rginlikl\u0259rini v\u0259 iqtisadi t\u0259zyiql\u0259ri t\u0259kc\u0259 ail\u0259d\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 g\u00fcnd\u0259lik m\u00fc\u015fahid\u0259 edirl\u0259r. Bu, u\u015faqlarda erk\u0259n ya\u015fda psixoloji g\u0259rginlik v\u0259 sosial adaptasiya \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri yarad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 nikah\u0131 pozulan ail\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b, lakin bu qrupun psixoloji v\u0259 sosial d\u0259st\u0259k mexanizml\u0259ri dem\u0259k olar ki, m\u00f6vcud deyil. BMT-nin \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda Konvensiyas\u0131\u201d\u00a0 Madd\u0259 27-d\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n adekvat h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sin\u0259, Madd\u0259 19-da is\u0259 zorak\u0131l\u0131qdan m\u00fcdafi\u0259 h\u00fcququna t\u0259minat verir. Lakin bu h\u00fcquqlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycanda institusional n\u0259zar\u0259t v\u0259 monitorinq mexanizml\u0259ri tam oturu\u015fmay\u0131b. UNICEF-in 2024-c\u00fc il hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, u\u015faqlar\u0131n sosial rifah\u0131 \u00fczr\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259 C\u0259nubi Qafqaz regionunda gender v\u0259 regionlararas\u0131 f\u0259rql\u0259r \u0259n k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 Az\u0259rbaycanda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. D\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti \u0259sas\u0259n reaktiv xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, y\u0259ni problem ba\u015f verdikd\u0259n sonra m\u00fcdaxil\u0259 edilir, halbuki m\u00fcasir u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 siyas\u0259ti preventiv n\u0259zar\u0259t v\u0259 riskin erk\u0259n a\u015fkarlanmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmal\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/A.K%C3%96%C5%9E%C6%8FL%C6%8FR%20YEN%C4%B0%20D%C4%B0ZAYN\/ali\/WhatsApp%20Image%202025-10-20%20at%2014.27.57.jpeg\" \/><\/p>\n<p>R.Qara\u015fov bildirib ki, Az\u0259rbaycan\u0131n \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda\u201d Qanunu, \u201cAil\u0259 M\u0259c\u0259ll\u0259si\u201d, \u201cT\u0259hsil haqq\u0131nda\u201d v\u0259 \u201cSosial xidm\u0259t haqq\u0131nda\u201d qanunlar bir \u00e7ox hallarda beyn\u0259lxalq standartlarla uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b, lakin imperativ icra mexanizml\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmay\u0131b: \u201cM\u0259s\u0259l\u0259n, he\u00e7 bir normativ akt d\u00f6vl\u0259t orqan\u0131na u\u015faqlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f \u015f\u0259raitini, qidalanmas\u0131n\u0131, sa\u011flaml\u0131q v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259ziyy\u0259tini davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yoxlamaq \u00f6hd\u0259liyi qoymur. H\u0259m\u00e7inin, u\u015faqlar\u0131n h\u0259yat\u0131na dair m\u0259lumatlar\u0131n toplanmas\u0131, emal\u0131 v\u0259 risk faktorlar\u0131n\u0131n analizi \u00fc\u00e7\u00fcn h\u00fcquqi \u0259sas formala\u015fd\u0131r\u0131lmay\u0131b. Bunun \u0259ksi olaraq, \u0130sve\u00e7d\u0259 \u201cBarnkonventionen i Svensk Lag\u201d (2018) u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 konvensiyas\u0131n\u0131 birba\u015fa milli h\u00fcquqa daxil edib v\u0259 h\u0259r bir b\u0259l\u0259diyy\u0259y\u0259 u\u015faqlar\u0131n rifah\u0131 \u00fczr\u0259 illik hesabat t\u0259qdim etm\u0259k \u00f6hd\u0259liyi qoyub. Norve\u00e7d\u0259 U\u015faq, G\u0259ncl\u0259r v\u0259 Ail\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 Direktorluq (Bufdir) h\u0259r bir u\u015faq haqq\u0131nda sosial dosye sistemin\u0259 malikdir, burada u\u015fa\u011f\u0131n qidalanma, t\u0259hsil, sa\u011flaml\u0131q v\u0259 psixoloji v\u0259ziyy\u0259ti real vaxt rejimind\u0259 izl\u0259nir. Niderlandda \u201cChild Protection Board Act\u201d u\u015fa\u011f\u0131n rifah\u0131na z\u0259r\u0259r ehtimal\u0131 olan hallarda sosial xidm\u0259tin d\u0259rhal m\u0259hk\u0259m\u0259y\u0259 m\u00fcraci\u0259t \u00f6hd\u0259liyini m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn bu t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0131xan n\u0259tic\u0259 ayd\u0131nd\u0131r: \u201cU\u015faq Sosial Monitorinqi haqq\u0131nda\u201d yeni qanunun q\u0259buluna ehtiyac var. Bu qanun d\u00f6vl\u0259t\u0259 u\u015faqlar\u0131n rifah\u0131 bar\u0259d\u0259 m\u00fct\u0259madi m\u0259lumat toplamaq, t\u0259hlil etm\u0259k v\u0259 risk alt\u0131nda olanlar\u0131 d\u0259rhal sosial m\u00fcdafi\u0259 sistemin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259k imkan\u0131 ver\u0259rdi. Qanunda icraya m\u0259sul qurumlar\u0131n s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ri, hesabat d\u00f6vrl\u0259ri v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t mexanizml\u0259ri a\u00e7\u0131q g\u00f6st\u0259rilm\u0259lidir\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/A.K%C3%96%C5%9E%C6%8FL%C6%8FR%20YEN%C4%B0%20D%C4%B0ZAYN\/ali\/WhatsApp%20Image%202025-10-20%20at%2014.27.57%20%281%29.jpeg\" \/><\/p>\n<p><strong>V\u0259kil h\u0259m\u00e7inin, r\u0259smi m\u0259lumatlara diqq\u0259t \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k deyib ki, Az\u0259rbaycanda u\u015faqlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q v\u0259 cinay\u0259t hallar\u0131n\u0131n say\u0131 azd\u0131r, lakin bu, real v\u0259ziyy\u0259ti \u0259ks etdirmir:<\/strong>\u00a0\u201c\u00c7ox vaxt valideynl\u0259r, m\u00fc\u0259lliml\u0259r v\u0259 ya yerli icra orqanlar\u0131 u\u015faq cinay\u0259tl\u0259rini \u201cail\u0259daxili m\u0259s\u0259l\u0259\u201d kimi t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131na m\u00fcraci\u0259t etmir. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 zorak\u0131l\u0131q hallar\u0131 gizl\u0259dilir, u\u015faqlar is\u0259 m\u00fcdafi\u0259siz qal\u0131r. Avropa \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 M\u0259hk\u0259m\u0259si \u00f6z presedentl\u0259rind\u0259 (m\u0259s\u0259l\u0259n, M.C. v. Bulgaria, 2003; E.S. v. Slovakia, 2020) vur\u011fulan\u0131b ki, d\u00f6vl\u0259t yaln\u0131z zorak\u0131l\u0131\u011fa yol verm\u0259m\u0259li, h\u0259m d\u0259 effektiv ara\u015fd\u0131rma v\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn preventiv mexanizml\u0259r yaratmal\u0131d\u0131r. BMT U\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Komit\u0259sinin Az\u0259rbaycana dair yekun m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259ri d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, u\u015faqlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q, erk\u0259n nikah v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 faktlar\u0131n\u0131n ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda institusional koordinasiya v\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si z\u0259ifdir. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti h\u0259l\u0259 d\u0259 yerin\u0259 yetirilm\u0259yib. Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 is\u0259 x\u00fcsusil\u0259, Kanada, Finlandiya v\u0259 Yeni Zelandiya kimi d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 u\u015fa\u011fa qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q fakt\u0131n\u0131 gizl\u0259tm\u0259k v\u0259 ya bildirm\u0259m\u0259k h\u00fcquqi m\u0259suliyy\u0259t do\u011furur. Bu, Cinay\u0259t M\u0259c\u0259ll\u0259sind\u0259 ayr\u0131ca t\u0259rkib kimi m\u00fc\u0259yy\u0259n edilib. Az\u0259rbaycanda bel\u0259 norma m\u00f6vcud deyil v\u0259 bu\u00a0 u\u015faqlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131qla m\u00fcbariz\u0259ni faktiki z\u0259ifl\u0259dir. Beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yaln\u0131z qanunlar deyil, m\u00fcxt\u0259lif pe\u015f\u0259 qruplar\u0131 aras\u0131nda real \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q vacibdir-sosial i\u015f\u00e7il\u0259r, psixoloqlar, polis, m\u0259kt\u0259bl\u0259r v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 sisteminin m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259sini t\u0259min ed\u0259n vahid r\u0259q\u0259msal platforma yarad\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu, h\u0259m h\u00fcquqi, h\u0259m d\u0259 etik \u00f6hd\u0259likdir. U\u015faqlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi yaln\u0131z h\u00fcquqi prinsipl\u0259rl\u0259 deyil, d\u00f6vl\u0259tin vicdan\u0131 v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin m\u0259suliyy\u0259ti il\u0259 \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259lidir\u201d.<\/p>\n<p>R.Qara\u015fov \u0259lav\u0259 edib ki, u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 beyn\u0259lxalq praktikada \u0259n effektiv mexanizm n\u0259zar\u0259t deyil, m\u00fct\u0259madi f\u0259rdi monitorinq v\u0259 erk\u0259n x\u0259b\u0259rdarl\u0131q sistemidir. \u201cAz\u0259rbaycanda u\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n v\u0259kill\u0259rin v\u0259 sosial i\u015f\u00e7il\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131nda duran \u0259n b\u00f6y\u00fck problem faktlar\u0131n gizl\u0259dilm\u0259si v\u0259 d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131n\u0131n m\u0259lumat payla\u015fmamas\u0131d\u0131r. Real m\u00fcdafi\u0259 sistemi o vaxt formala\u015facaq ki, h\u0259r bir u\u015faq bar\u0259d\u0259 m\u0259lumat c\u0259miyy\u0259tin deyil, d\u00f6vl\u0259tin m\u0259suliyy\u0259t sah\u0259si kimi q\u0259bul edilsin\u201d, dey\u0259 o bildirib.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Nigar H\u018fS\u018fNL\u0130,<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a020 oktyabr-20 noyabr tarixl\u0259ri Az\u0259rbaycanda \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201d elan edilib. Bununla ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkili (Ombudsman) S\u0259bin\u0259 \u018fliyeva \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n elan olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259t edib. M\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilir: \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n etibarl\u0131 m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 inkl\u00fcziv v\u0259 b\u0259rab\u0259r imkanlara \u0259saslanan c\u0259miyy\u0259tin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0259sas aspektl\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259r bir u\u015faq t\u0259hl\u00fck\u0259siz, sa\u011flam v\u0259 \u00f6z potensial\u0131n\u0131 realla\u015fd\u0131ra bil\u0259c\u0259yi m\u00fchitd\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259lidir. 1989-cu il 20 noyabr tarixind\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n Ba\u015f Assambleyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015f, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n da i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 oldu\u011fu \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda\u201d Konvensiya (UHK) u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":831155,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/c93a515295b979c0eb303296b2959731.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00a020 oktyabr-20 noyabr tarixl\u0259ri Az\u0259rbaycanda \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201d elan edilib. Bununla ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 M\u00fcv\u0259kkili (Ombudsman) S\u0259bin\u0259 \u018fliyeva \u201cU\u015faq H\u00fcquqlar\u0131 Ayl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n elan olunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcraci\u0259t edib. M\u00fcraci\u0259td\u0259 deyilir: \u201cU\u015faq h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n etibarl\u0131 m\u00fcdafi\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n qorunmas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 inkl\u00fcziv v\u0259 b\u0259rab\u0259r imkanlara \u0259saslanan c\u0259miyy\u0259tin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda \u0259sas aspektl\u0259rd\u0259n biridir. H\u0259r bir&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831154"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=831154"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":831156,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831154\/revisions\/831156"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/831155"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=831154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=831154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=831154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}