{"id":831765,"date":"2025-10-25T09:49:31","date_gmt":"2025-10-25T05:49:31","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=831765"},"modified":"2025-10-25T09:49:31","modified_gmt":"2025-10-25T05:49:31","slug":"dogum-azalir-yaslilar-artir-s%c9%99b%c9%99b","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=831765","title":{"rendered":"Do\u011fum azal\u0131r, ya\u015fl\u0131lar art\u0131r &#8211; s\u0259b\u0259b"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00d6lk\u0259nin demoqrafik balans\u0131 d\u0259yi\u015fir<\/strong><\/p>\n<p>Son onillikl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259halinin strukturunda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. R\u0259smi statistika g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 do\u011fum s\u0259viyy\u0259si getdikc\u0259 azal\u0131r, ya\u015fl\u0131 n\u0259sil is\u0259 \u0259halinin \u00fcmumi t\u0259rkibind\u0259 daha b\u00f6y\u00fck paya sahib olur. Bu tendensiya yaln\u0131z ail\u0259 qurmaq v\u0259 u\u015faq sahibi olmaqla ba\u011fl\u0131 f\u0259rdi se\u00e7iml\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, burada sosial, iqtisadi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 psixoloji amill\u0259r kompleks \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Statistik m\u0259nz\u0259r\u0259 onu deyir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 30 il\u0259 do\u011fum iki d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox azal\u0131b. Bel\u0259 ki, 1991-ci ild\u0259, m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259, Az\u0259rbaycanda h\u0259r 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 26,6 do\u011fum qeyd\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131. O d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn bu, postsovet m\u0259kan\u0131nda \u0259n y\u00fcks\u0259k g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n biri idi. Lakin son m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, 2024-c\u00fc ild\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 c\u0259mi 10 do\u011fum s\u0259viyy\u0259sin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Bu, t\u0259xmin\u0259n iki yar\u0131 d\u0259f\u0259 azalma dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, \u00f6lk\u0259d\u0259 orta \u00f6m\u00fcr uzunlu\u011fu artaraq 74-75 ya\u015fa \u00e7at\u0131b. Bu, m\u00fcsb\u0259t tendensiyad\u0131r, lakin do\u011fumun azalmas\u0131 fonunda \u0259hali t\u0259rkibind\u0259 ya\u015fl\u0131lar\u0131n pay\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r. D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin hesabat\u0131na g\u00f6r\u0259, art\u0131q Az\u0259rbaycanda 65 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r \u0259halinin 7 faizind\u0259n \u00e7oxunu t\u0259\u015fkil edir, bu is\u0259 1990-c\u0131 ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 iki d\u0259f\u0259 \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>Sosioloqlar hesab edirl\u0259r ki, do\u011fumun azalmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri ya\u015fay\u0131\u015f x\u0259rcl\u0259rinin artmas\u0131 v\u0259 sosial t\u0259minat\u0131n qeyri-adekvatl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u018frzaq, m\u0259nzil, t\u0259hsil, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik x\u0259rcl\u0259rin y\u00fcks\u0259lm\u0259si fonunda g\u0259nc ail\u0259l\u0259r art\u0131q bir v\u0259 ya iki u\u015faqla kifay\u0259tl\u0259nm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r \u00e7oxu\u015faql\u0131 ail\u0259l\u0259r daha \u00e7ox k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunurdusa, son ill\u0259rd\u0259 bu tendensiya da z\u0259ifl\u0259yib, k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda g\u0259lirl\u0259rin azalmas\u0131, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 miqrasiya v\u0259 i\u015fsizlik s\u0259viyy\u0259si burada \u0259sas amill\u0259r say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259g\u0259r 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 bir ail\u0259d\u0259 3-4 u\u015faq normal say\u0131l\u0131rd\u0131sa, indi bu, nadir hal kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. G\u0259ncl\u0259r art\u0131q ail\u0259 planla\u015fd\u0131rmas\u0131n\u0131 iqtisadi imkanlarla birba\u015fa \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. M\u0259nzil problemi, i\u015f tapmaq \u00e7\u0259tinliyi v\u0259 u\u015faq bax\u0131m\u0131n\u0131n baha olmas\u0131 do\u011fum s\u0259viyy\u0259sin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, do\u011fumun azalmas\u0131n\u0131n dig\u0259r m\u00fch\u00fcm s\u0259b\u0259bi d\u0259 urbanizasiya v\u0259 qad\u0131nlar\u0131n t\u0259hsili s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sidir. Y\u0259ni, son 20 ild\u0259 qad\u0131nlar\u0131n ali t\u0259hsil alma g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri ciddi \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b. Bu, onlar\u0131n \u0259m\u0259k bazar\u0131nda daha f\u0259al i\u015ftirak\u0131na v\u0259 evlilik ya\u015f\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. \u018fg\u0259r 1990-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 qad\u0131nlar\u0131n orta evlilik ya\u015f\u0131 20-21 idis\u0259, indi bu r\u0259q\u0259m 26-28 ya\u015fa q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259lib.<\/p>\n<p>T\u0259hsilli qad\u0131nlar\u0131n sosial h\u0259yatda aktiv olmas\u0131 is\u0259 ail\u0259 planla\u015fd\u0131rmas\u0131 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Bu, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fcsb\u0259t q\u0259bul edil\u0259n tendensiyad\u0131r, lakin \u0259g\u0259r do\u011fum s\u0259viyy\u0259si \u0259v\u0259zl\u0259nm\u0259 s\u0259viyy\u0259sind\u0259n (y\u0259ni 2,1 u\u015faq) a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u0259rs\u0259, \u00f6lk\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 demoqrafik t\u0259n\u0259zz\u00fcl riski il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>\u018fhali strukturundak\u0131 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r art\u0131q \u0259m\u0259k bazar\u0131na v\u0259 sosial sistem\u0259 t\u0259sir etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. G\u0259ncl\u0259rin say\u0131n\u0131n azalmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin istehsal potensial\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259d\u0259, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 pensiya fondunun davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na sala bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rda Az\u0259rbaycanda \u0259m\u0259k qabiliyy\u0259tli ya\u015fda olan \u0259hali \u00fcmumi \u0259halinin 63 faizini t\u0259\u015fkil edir. Lakin bu pay azalma\u011fa do\u011fru gedir. Ekspertl\u0259r SOS sinqal\u0131 \u00e7alaraq bildirirl\u0259r ki, \u0259g\u0259r bu dinamika davam ets\u0259, 2040-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan art\u0131q ya\u015fl\u0131 \u0259halisi \u00e7ox olan \u00f6lk\u0259l\u0259r qrupuna daxil ola bil\u0259r. Bu is\u0259 pensiya, s\u0259hiyy\u0259 v\u0259 sosial t\u0259minat sistemin\u0259 \u0259lav\u0259 y\u00fck yaradacaq. D\u00f6vl\u0259tin \u0259sas m\u0259qs\u0259di g\u0259nc ail\u0259l\u0259ri u\u015faql\u0131 olma\u011fa t\u0259\u015fviq etm\u0259k v\u0259 demoqrafik balans\u0131 qorumaq olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycanda ail\u0259 v\u0259 do\u011fumun stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, u\u015faql\u0131 ail\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sosial m\u00fcavin\u0259tl\u0259r, u\u015faq pulu proqram\u0131n\u0131n m\u0259rh\u0259l\u0259li t\u0259tbiqi, ail\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nzil g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259ri v\u0259 sosial ipoteka imkanlar\u0131, u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn pulsuz vaksinasiya v\u0259 s\u0259hiyy\u0259 xidm\u0259tl\u0259ri. Lakin ekspertl\u0259r hesab edirl\u0259r ki, bu t\u0259\u015fviql\u0259r h\u0259l\u0259 yet\u0259rinc\u0259 g\u00fccl\u00fc iqtisadi motivasiya yaratm\u0131r. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 Macar\u0131stan, Fransa v\u0259 Pol\u015fada d\u00f6vl\u0259t \u00e7oxu\u015faql\u0131 ail\u0259l\u0259r\u0259 birba\u015fa maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi verir, u\u015faq bax\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259hsili d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n tam qar\u015f\u0131lan\u0131r. Az\u0259rbaycan da bu istiqam\u0259td\u0259 siyas\u0259tini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259s\u0259, do\u011fum s\u0259viyy\u0259sini sabit saxlamaq \u00e7\u0259tin olacaq.<\/p>\n<p>O da m\u0259lumdur ki, do\u011fum s\u0259viyy\u0259sinin azalmas\u0131 t\u0259kc\u0259 Az\u0259rbaycana xas deyil. G\u00fcrc\u00fcstanda h\u0259r 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 9,7, Erm\u0259nistanda is\u0259 10,3 do\u011fum qeyd\u0259 al\u0131n\u0131b. Y\u0259ni C\u0259nubi Qafqaz\u0131n b\u00fct\u00fcn \u00f6lk\u0259l\u0259ri demoqrafik azalma m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 daxil olub. Lakin f\u0259rq ondad\u0131r ki, Az\u0259rbaycanda bu proses h\u0259l\u0259 qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131na bil\u0259c\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259dir.<\/p>\n<p>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, indi strateji add\u0131mlar at\u0131lmasa, n\u00f6vb\u0259ti 10-15 ild\u0259 demoqrafik ya\u015flanma sosial v\u0259 iqtisadi sabitliy\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. Qeyd olunur ki, bu prosesin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259nc ail\u0259l\u0259r\u0259 real iqtisadi d\u0259st\u0259k, u\u015faq bax\u0131m\u0131 v\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 g\u00fcz\u0259\u015ftl\u0259r, qad\u0131n m\u0259\u015f\u011fullu\u011fu v\u0259 sosial rifah proqramlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si z\u0259ruridir.<\/p>\n<p>\u018fks halda, 20-30 ild\u0259n sonra Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tini az g\u0259ncli, \u00e7ox ya\u015fl\u0131 \u0259hali strukturu g\u00f6zl\u0259yir &#8211; bu is\u0259 iqtisadi art\u0131m, \u0259m\u0259k bazar\u0131 v\u0259 sosial t\u0259minat sisteml\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f dem\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rlad\u0131: Xalid\u0259 G\u0259ray<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00d6lk\u0259nin demoqrafik balans\u0131 d\u0259yi\u015fir Son onillikl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259halinin strukturunda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. R\u0259smi statistika g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 do\u011fum s\u0259viyy\u0259si getdikc\u0259 azal\u0131r, ya\u015fl\u0131 n\u0259sil is\u0259 \u0259halinin \u00fcmumi t\u0259rkibind\u0259 daha b\u00f6y\u00fck paya sahib olur. Bu tendensiya yaln\u0131z ail\u0259 qurmaq v\u0259 u\u015faq sahibi olmaqla ba\u011fl\u0131 f\u0259rdi se\u00e7iml\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, burada sosial, iqtisadi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 psixoloji amill\u0259r kompleks \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Statistik m\u0259nz\u0259r\u0259 onu deyir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 30 il\u0259 do\u011fum iki d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox azal\u0131b. Bel\u0259 ki, 1991-ci ild\u0259, m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259, Az\u0259rbaycanda h\u0259r 1000 n\u0259f\u0259r\u0259 26,6 do\u011fum qeyd\u0259 al\u0131n\u0131rd\u0131. O d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn bu, postsovet&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":831766,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",700,394,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",700,394,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",700,394,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7-648x365.jpg",648,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",640,360,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",700,394,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",700,394,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/f9994c4c5cb6d374d7ea902f77c8ccb7.jpg",700,394,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00d6lk\u0259nin demoqrafik balans\u0131 d\u0259yi\u015fir Son onillikl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259halinin strukturunda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. R\u0259smi statistika g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 do\u011fum s\u0259viyy\u0259si getdikc\u0259 azal\u0131r, ya\u015fl\u0131 n\u0259sil is\u0259 \u0259halinin \u00fcmumi t\u0259rkibind\u0259 daha b\u00f6y\u00fck paya sahib olur. Bu tendensiya yaln\u0131z ail\u0259 qurmaq v\u0259 u\u015faq sahibi olmaqla ba\u011fl\u0131 f\u0259rdi se\u00e7iml\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r, burada sosial, iqtisadi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 psixoloji amill\u0259r kompleks \u015f\u0259kild\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831765"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=831765"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831765\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":831767,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831765\/revisions\/831767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/831766"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=831765"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=831765"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=831765"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}