{"id":831851,"date":"2025-10-25T17:21:04","date_gmt":"2025-10-25T13:21:04","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=831851"},"modified":"2025-10-25T17:21:04","modified_gmt":"2025-10-25T13:21:04","slug":"%c9%99cn%c9%99bi-il%c9%99-evl%c9%99nm%c9%99k-irsi-x%c9%99st%c9%99likl%c9%99rin-sonumu-milli-d%c9%99y%c9%99rl%c9%99rin-itkisimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=831851","title":{"rendered":"\u018fcn\u0259bi il\u0259 evl\u0259nm\u0259k: irsi x\u0259st\u0259likl\u0259rin sonumu, milli d\u0259y\u0259rl\u0259rin itkisimi?"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<p><strong>Son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda maraql\u0131 v\u0259 m\u00fcbahis\u0259li bir tendensiya m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bel\u0259 ki, az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rin \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 ail\u0259 qurmas\u0131 hallar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131b. Bu fakt c\u0259miyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259rqli reaksiyalar do\u011furur: b\u0259zil\u0259ri bunu sosial-m\u0259d\u0259ni a\u00e7\u0131l\u0131m v\u0259 qloballa\u015fman\u0131n t\u0259bii n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259, ail\u0259 institutuna v\u0259 h\u0259tta genefonda potensial t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi bax\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, bu prosesin miqyas\u0131 artma\u011fa davam ed\u0259rs\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin demoqrafik v\u0259 genetik strukturunda m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Onlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, art\u0131q b\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t, dil v\u0259 t\u0259rbiy\u0259 f\u0259rql\u0259ri ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r. Bel\u0259 nikahlar\u0131n say\u0131n\u0131n \u00e7oxalmas\u0131 bir t\u0259r\u0259fd\u0259n, f\u0259rqli xalqlar aras\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259ri g\u00fccl\u0259ndirs\u0259 d\u0259, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n milli kimliyin qorunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sini aktualla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Sosioloqlar hesab edirl\u0259r ki, yax\u0131n ill\u0259rd\u0259 bu meyl daha da g\u00fccl\u0259n\u0259rs\u0259, az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259r \u00f6zl\u0259rin\u0259 uy\u011fun partnyor tapmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259k\u0259 bil\u0259rl\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 d\u0259 k\u0259nd v\u0259 ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259r yerl\u0259rind\u0259 ya\u015fayan g\u0259ncl\u0259rin evlilik imkanlar\u0131 m\u0259hdudla\u015fa bil\u0259r. Bu is\u0259 psixoloji g\u0259rginlik, ail\u0259 institutuna inams\u0131zl\u0131q v\u0259 sosial t\u0259crid kimi probleml\u0259rin artmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Lakin m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 f\u0259rqli bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131ndan yana\u015fanlar da az deyil. Onlar\u0131n fikrinc\u0259, \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 evlilik he\u00e7 d\u0259 genefondu z\u0259ifl\u0259tmir, \u0259ksin\u0259, onu daha da z\u0259nginl\u0259\u015fdirir. Bioloqlar v\u0259 genetikl\u0259r bu c\u00fcr nikahlar\u0131n genetik m\u00fcxt\u0259lifliyi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, n\u0259tic\u0259d\u0259 irsi x\u0259st\u0259likl\u0259rin azalmas\u0131na v\u0259 sa\u011flam n\u0259sill\u0259rin formala\u015fmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratd\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulay\u0131rlar. Qan qohumlu\u011fu v\u0259 genetik yax\u0131nl\u0131qdan yaranan irsi probleml\u0259r bax\u0131m\u0131ndan, m\u00fcxt\u0259lif genetik fondan g\u0259l\u0259n insanlar\u0131n ail\u0259 qurmas\u0131 orqanizmin adaptasiya qabiliyy\u0259tini y\u00fcks\u0259ldir v\u0259 immun sistemini g\u00fccl\u0259ndirir.<\/p>\n<p><strong>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Bak\u0131 A\u011fr\u0131 Klinikas\u0131n\u0131n ba\u015f h\u0259kimi, invaziv a\u011fr\u0131 m\u00fct\u0259x\u0259ssisi Z\u00fclf\u00fcqar Yusifov Musavat.com-a dan\u0131\u015f\u0131b.<\/strong>\u00a0Ba\u015f h\u0259kim d\u0259 qeyd edib ki, son ill\u0259r Az\u0259rbaycanda az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 evl\u0259nm\u0259si tendensiyas\u0131 ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 hiss olunur: &#8220;\u018fslind\u0259, bu proses yeni deyil, onun k\u00f6kl\u0259ri m\u00fcst\u0259qillik d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131na q\u0259d\u0259r uzan\u0131r. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra d\u00fcnyaya a\u00e7\u0131ld\u0131, beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r geni\u015fl\u0259ndi, g\u0259ncl\u0259r daha \u00e7ox xaricd\u0259 t\u0259hsil alma\u011fa, i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 v\u0259 ya\u015fama\u011fa ba\u015flad\u0131lar. \u0130lk bel\u0259 nikahlar \u0259sas\u0259n qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131ndan olan \u015f\u0259xsl\u0259rl\u0259 qurulurdu. Daha sonra is\u0259 bu proses s\u0259rh\u0259dl\u0259ri a\u015faraq Avropa, Asiya v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n olan insanlarla ail\u0259 ba\u011flar\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Bu tendensiyan\u0131n formala\u015fmas\u0131n\u0131n bir \u00e7ox sosial v\u0259 iqtisadi s\u0259b\u0259bi var. \u018fvv\u0259la, d\u00fcnyan\u0131n \u201cki\u00e7ilm\u0259si\u201d, y\u0259ni qloballa\u015fman\u0131n, texnologiyan\u0131n v\u0259 kommunikasiya vasit\u0259l\u0259rinin inki\u015faf\u0131 insanlar\u0131n bir-birin\u0259 daha yax\u0131nla\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Xaricd\u0259 t\u0259hsil alan, beyn\u0259lxalq \u015firk\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin \u00fcnsiyy\u0259t dair\u0259si t\u0259bii olaraq geni\u015fl\u0259nib. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan insanlar aras\u0131nda emosional yax\u0131nl\u0131q, dostluq v\u0259 bir s\u0131ra hallarda ail\u0259 qurmaq ist\u0259yi yaran\u0131r&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Z\u00fclf\u00fcqar Yusifovun fikrinc\u0259, bu prosesin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00e7\u0259tindir:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;B\u0259lk\u0259 d\u0259 he\u00e7 almaq da laz\u0131m deyil. \u00c7\u00fcnki bu, yaln\u0131z Az\u0259rbaycanda deyil, dem\u0259k olar ki, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan t\u0259bii bir hald\u0131r. C\u0259miyy\u0259tl\u0259r bir-birin\u0259 inteqrasiya etdikc\u0259, m\u0259d\u0259ni s\u0259rh\u0259dl\u0259r yum\u015fal\u0131r v\u0259 mill\u0259tl\u0259raras\u0131 evlilikl\u0259r \u00e7oxal\u0131r. \u018fslind\u0259, bu, h\u0259m turizmin, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n artmas\u0131n\u0131n bir n\u0259tic\u0259sidir. M\u0259s\u0259l\u0259n, daha turistik v\u0259 a\u00e7\u0131q iqtisadiyyata malik \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 evlilik faizi d\u0259 daha y\u00fcks\u0259kdir.<\/p>\n<p>Bununla bel\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259nin dig\u0259r t\u0259r\u0259fi d\u0259 var. Dini, mental v\u0259 m\u0259d\u0259ni bax\u0131\u015f buca\u011f\u0131ndan bu c\u00fcr nikahlara m\u00fcnasib\u0259t f\u0259rqli olur. \u018fn\u0259n\u0259vi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259 t\u0259rzin\u0259 malik insanlar hesab edirl\u0259r ki, \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 evlilik milli kimlik, dil v\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259rin qorunmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan risk yarad\u0131r. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 d\u00fcny\u0259vi v\u0259 elmi bax\u0131\u015fa sahib olanlar bildirirl\u0259r ki, genetik bax\u0131mdan uzaq nikahlar sa\u011flam n\u0259sill\u0259rin yaranmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. Genetik m\u00fcxt\u0259liflik irsi x\u0259st\u0259likl\u0259rin azalmas\u0131na, orqanizmin daha dayan\u0131ql\u0131 olmas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. \u018fslind\u0259, tarix boyu m\u00fcharib\u0259l\u0259r, imperiyalar v\u0259 miqrasiyalar n\u0259tic\u0259sind\u0259 xalqlar aras\u0131nda genetik qar\u0131\u015f\u0131qlar daim ba\u015f verib. Bug\u00fcnk\u00fc f\u0259rq ondad\u0131r ki, bu proses indi daha sivil, k\u00f6n\u00fcll\u00fc v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 se\u00e7im \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7ir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Z\u00fclf\u00fcqar Yusifov hesab edir ki, \u0259g\u0259r bel\u0259 nikahlar sevgi, h\u00f6rm\u0259t v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 anla\u015fma \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulursa, bu, n\u0259 t\u0259kc\u0259 f\u0259rdl\u0259r, n\u0259 d\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 say\u0131lmamal\u0131d\u0131r:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;\u018fksin\u0259 bu, f\u0259rqli m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin bir araya g\u0259lm\u0259si, tolerantl\u0131\u011f\u0131n v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u00f6yr\u0259nm\u0259nin n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p>T\u0259bii ki, daha \u00fcr\u0259ka\u00e7an olard\u0131 ki, g\u0259ncl\u0259rimiz \u00f6z h\u0259mv\u0259t\u0259nl\u0259ri il\u0259 ail\u0259 qursunlar, v\u0259t\u0259nd\u0259 ya\u015fas\u0131nlar, yax\u0131nlar\u0131n\u0131n yan\u0131nda olsunlar v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131na birba\u015fa t\u00f6hf\u0259 versinl\u0259r. Lakin reall\u0131q g\u00f6st\u0259rir ki, d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u015fayan az\u0259rbaycanl\u0131lar da milli maraqlar bax\u0131m\u0131ndan b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131rlar. Onlar diaspor f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 i\u015ftirak edir, Az\u0259rbaycan\u0131 t\u0259msil edir, m\u0259d\u0259niyy\u0259timizi tan\u0131d\u0131r v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcst\u0259vid\u0259 \u00f6lk\u0259miz haqq\u0131nda m\u00fcsb\u0259t imic formala\u015fd\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 olaraq, \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 evlilikl\u0259r\u0259 yaln\u0131z emosional v\u0259 stereotipik prizmadan deyil, h\u0259m d\u0259 sosial, genetik v\u0259 m\u0259d\u0259ni reall\u0131qlar bax\u0131m\u0131ndan yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. \u018fg\u0259r bu proses d\u00fczg\u00fcn istiqam\u0259td\u0259 idar\u0259 olunarsa, o zaman milli kimliyimizi qorumaqla yana\u015f\u0131, daha a\u00e7\u0131q, tolerant v\u0259 d\u00fcnyaya inteqrasiya ed\u0259n bir c\u0259miyy\u0259t formala\u015fd\u0131ra bil\u0259rik&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Xalid\u0259 G\u0259ray<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda maraql\u0131 v\u0259 m\u00fcbahis\u0259li bir tendensiya m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bel\u0259 ki, az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rin \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 ail\u0259 qurmas\u0131 hallar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131b. Bu fakt c\u0259miyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259rqli reaksiyalar do\u011furur: b\u0259zil\u0259ri bunu sosial-m\u0259d\u0259ni a\u00e7\u0131l\u0131m v\u0259 qloballa\u015fman\u0131n t\u0259bii n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259, ail\u0259 institutuna v\u0259 h\u0259tta genefonda potensial t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi bax\u0131r. Sosioloqlar\u0131n fikrinc\u0259, bu prosesin miqyas\u0131 artma\u011fa davam ed\u0259rs\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin demoqrafik v\u0259 genetik strukturunda m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f ver\u0259 bil\u0259r. Onlar\u0131n s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, art\u0131q b\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t, dil v\u0259 t\u0259rbiy\u0259 f\u0259rql\u0259ri ciddi probleml\u0259r yarad\u0131r. Bel\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":831852,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15-487x365.jpg",487,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/804824a4a85161acbc9cb465b482ae15.jpg",600,450,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda maraql\u0131 v\u0259 m\u00fcbahis\u0259li bir tendensiya m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. Bel\u0259 ki, az\u0259rbaycanl\u0131 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fil\u0259rin \u0259cn\u0259bil\u0259rl\u0259 ail\u0259 qurmas\u0131 hallar\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 art\u0131b. Bu fakt c\u0259miyy\u0259tin m\u00fcxt\u0259lif t\u0259b\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 f\u0259rqli reaksiyalar do\u011furur: b\u0259zil\u0259ri bunu sosial-m\u0259d\u0259ni a\u00e7\u0131l\u0131m v\u0259 qloballa\u015fman\u0131n t\u0259bii n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirir, dig\u0259rl\u0259ri is\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259, ail\u0259 institutuna v\u0259 h\u0259tta genefonda potensial t\u0259hl\u00fck\u0259 kimi bax\u0131r. Sosioloqlar\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831851"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=831851"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831851\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":831854,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/831851\/revisions\/831854"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/831852"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=831851"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=831851"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=831851"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}