{"id":832047,"date":"2025-10-28T09:59:15","date_gmt":"2025-10-28T05:59:15","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=832047"},"modified":"2025-10-28T09:59:15","modified_gmt":"2025-10-28T05:59:15","slug":"turkiy%c9%99nin-s%c9%99r%c9%99fli-tarixi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=832047","title":{"rendered":"T\u00fcrkiy\u0259nin \u015f\u0259r\u0259fli tarixi"},"content":{"rendered":"<p><u><strong>T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u2013 102<\/strong><\/u><\/p>\n<p><em><strong>Bu g\u00fcn qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk inteqrasiyas\u0131n\u0131 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Birliyin\u0259 do\u011fru y\u00f6nl\u0259ndir\u0259n \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259 kimi d\u00fcnyada yeni geosiyasi nizam\u0131n \u0259n f\u0259al qurucular\u0131ndan biri rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Tarixin b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131nda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin siyasi t\u0259kam\u00fcl prosesl\u0259rinin \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin tarixi d\u00fcnya tarixinin \u0259n \u00f6n\u0259mli bir seqmentini t\u0259\u015fkil edir. Tarixin \u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc imperiyalar\u0131ndan biri olmu\u015f Osmanl\u0131n\u0131n (1299-1922) varisi olan t\u00fcrkl\u0259r \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb sivilizasiyalar\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259rini v\u0259hd\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k sa\u011flam ruhlu t\u00fcrk milli ideologiyas\u0131n\u0131 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259yi bacarm\u0131\u015flar. T\u00fcrkl\u0259r Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n imperiya (Osmanl\u0131) olaraq m\u0259\u011flub, lakin d\u00f6vl\u0259t olaraq (T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti) qalib \u00e7\u0131xm\u0131\u015flar. Onlar d\u00fcnya sava\u015f\u0131nda t\u0259kl\u0259n\u0259n, amma beyn\u0259lxalq imperializm\u0259 boyun \u0259ym\u0259y\u0259n qocaman Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n qal\u0131qlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tini yaratm\u0131\u015flar. Bu g\u00fcn d\u00fcnya miqyas\u0131nda s\u00f6z sahibin\u0259 \u00e7evril\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 b\u00f6y\u00fck S\u0259rk\u0259rd\u0259 Mustafa Kamal Atat\u00fcrk\u00fcn v\u0259 onun m\u0259sl\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n liderliyi il\u0259 q\u0259hr\u0259man t\u00fcrk xalq\u0131n\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 \u015fah \u0259s\u0259rdir.<\/p>\n<p><em><strong>102 ya\u015fl\u0131 C\u00fcmhuriyy\u0259t<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Bu il T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin yaranmas\u0131n\u0131n 102-ci ild\u00f6n\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu \u0259lam\u0259tdar hadis\u0259 t\u0259kc\u0259 qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn deyil, b\u00fct\u00fcn T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn q\u00fcrur m\u0259nb\u0259yi olan bir tarixdir. 1923-c\u00fc il oktyabr\u0131n 29-da T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi C\u00fcmhuriyy\u0259ti elan etdi. Bel\u0259likl\u0259, \u015e\u0259rqin ilk demokratik respublikas\u0131 olan Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n sonra T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda ay-ulduzlu bayra\u011f\u0131 y\u00fcks\u0259ld\u0259n yegan\u0259 d\u00f6vl\u0259t oldu. Lakin T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n qurulmas\u0131 t\u00fcrk mill\u0259ti v\u0259 bu \u00f6lk\u0259nin varl\u0131\u011f\u0131 u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259 aparanlar \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck s\u0131naqlar hesab\u0131na ba\u015fa g\u0259lmi\u015fdi. Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sinin sonunda imzalanan Mudros m\u00fcqavil\u0259sind\u0259n sonra \u0130stanbul, \u0130zmir v\u0259 dig\u0259r Osmanl\u0131 torpaqlar\u0131n\u0131n xarici q\u00fcvv\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131 T\u00fcrk Milli H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu. 19 may 1919-cu ild\u0259 \u00c7anaqqala d\u00f6y\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn g\u00f6rk\u0259mli simalar\u0131ndan biri olan Mustafa Kamal Pa\u015fa Samsuna g\u0259l\u0259r\u0259k, Sevr m\u00fcqavil\u0259si il\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259ri l\u0259\u011fv etdi v\u0259 \u00f6lk\u0259nin b\u00fct\u00fcn torpaqlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc qoruma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259y\u0259n T\u00fcrkiy\u0259 \u0130stiqlaliyy\u0259t m\u00fcharib\u0259sini ba\u015flatd\u0131. 1922-ci il sentyabr\u0131n 18-d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259ki b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015fm\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r qovuldu v\u0259 1920-ci il aprel ay\u0131ndan etibar\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc \u00f6lk\u0259nin qanuni h\u00f6kum\u0259ti elan ed\u0259n Ankara H\u00f6kum\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Osmanl\u0131 miras\u0131 olan idar\u0259etm\u0259 sistemini m\u00fcasirl\u0259\u015fdirilmi\u015f v\u0259 yeni respublika siyasi sistemin\u0259 ke\u00e7id edildi. T\u00fcrkiy\u0259 B\u00f6y\u00fck Mill\u0259t M\u0259clisi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259min il noyabr\u0131n 1-d\u0259 623 illik Osmanl\u0131 sultanl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fv edildi. Lozanna m\u00fcqavil\u0259si Osmanl\u0131 \u0130mperiyas\u0131n\u0131n x\u0259l\u0259fi olan T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq m\u00fchitd\u0259 tan\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259min etdi v\u0259 29 oktyabr 1923-c\u00fc ild\u0259 paytaxt Ankara olmaqla Respublika elan edildi. T\u00fcrkiy\u0259 Respublikas\u0131n\u0131n qurucusu v\u0259 ilk prezidenti olan Mustafa Kamal, \u00f6lk\u0259nin yeni v\u0259 d\u00fcny\u0259vi bir respublikaya \u00e7evrilm\u0259sini h\u0259d\u0259fl\u0259y\u0259n bir \u00e7ox islahatlar apard\u0131. 1934-c\u00fc ild\u0259 \u00e7\u0131xan soyad qanunu il\u0259 o \u201cAtat\u00fcrk\u201d soyad\u0131n\u0131 ald\u0131. Atat\u00fcrk m\u0259hv olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259sin\u0259 r\u0259\u011fm\u0259n, bir T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti yaratmaqla \u00fcmidl\u0259rin tamamil\u0259 yox olmas\u0131na dur dey\u0259 bil\u0259n bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t idi. O \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131 ki, zaman\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq T\u00fcrkiy\u0259ni qorusun v\u0259 ya\u015fats\u0131n. Atat\u00fcrk sonralar Az\u0259rbaycan\u0131n Sovet Rusiyas\u0131n\u0131n \u0259lind\u0259 m\u00fcst\u0259ml\u0259k\u0259 hal\u0131na g\u0259ldiyini g\u00f6r\u0259r\u0259k \u00fcr\u0259ka\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan\u0131n sevinci sevincimiz, k\u0259d\u0259ri k\u0259d\u0259rimizdir&#8221; demi\u015fdir. Eyni zamanda Atat\u00fcrk b\u0259yan etmi\u015fdir ki, bir g\u00fcn SSR\u0130 da\u011f\u0131lacaq v\u0259 o zaman T\u00fcrkiy\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri dili bir, dini bir, soyk\u00f6k\u00fc bir olan Az\u0259rbaycandak\u0131 t\u00fcrk qarda\u015flar\u0131n\u0131n yan\u0131nda olmal\u0131d\u0131rlar: &#8220;Mill\u0259tl\u0259r buna nec\u0259 haz\u0131rlan\u0131r? M\u0259n\u0259vi k\u00f6rp\u00fcl\u0259rini sa\u011flam ataraq. Dil bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr. \u0130nanc bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr. Tarix bir k\u00f6rp\u00fcd\u00fcr. K\u00f6kl\u0259rimiz\u0259 enm\u0259li v\u0259 olaylar\u0131n b\u00f6ld\u00fcy\u00fc tariximizin i\u00e7ind\u0259 b\u00fct\u00fcnl\u0259\u015fm\u0259liyiz. Onlar\u0131n biz\u0259 yax\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259m\u0259liyiz. Bizim onlara yax\u0131nla\u015fmam\u0131z g\u0259r\u0259kdir&#8221;.<\/p>\n<p><em><strong>Yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Haz\u0131rda T\u00fcrkiy\u0259 effektli v\u0259 nizamyarad\u0131c\u0131 geosiyas\u0259ti il\u0259 siyasi, iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259n g\u00fccl\u00fc d\u00f6vr\u00fcn\u00fc ya\u015famaqdad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 son 10 ild\u0259 yeni d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin yarad\u0131lmas\u0131 prosesind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 qlobal v\u0259 regional aktorlarla apard\u0131\u011f\u0131 tarazl\u0131 siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6n\u0259mli g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir. Bu y\u00fcks\u0259li\u015fin \u0259sas\u0131nda T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259tinin \u0259dal\u0259td\u0259n geri \u00e7\u0259kilm\u0259y\u0259n t\u0259r\u0259dd\u00fcds\u00fcz milli maraqlar siyas\u0259ti dayan\u0131r. Bu bir h\u0259qiq\u0259tdir ki, T\u00fcrkiy\u0259 R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan\u0131n liderliyi alt\u0131nda b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rd\u0259 b\u00f6y\u00fck inki\u015faf yolu ke\u00e7ib, h\u00f6kum\u0259tinin makroiqtisadi sabitliy\u0259 v\u0259 struktur islahatlara y\u00f6n\u0259lmi\u015f s\u0259yl\u0259ri zaman\u0131n s\u0131na\u011f\u0131ndan u\u011furla \u00e7\u0131x\u0131b. Cari ilin ikinci r\u00fcb\u00fcn\u0259 dair statistik g\u00f6st\u0259ricil\u0259r\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq g\u00f6r\u0259rik ki, T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131 \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 4,8 faiz b\u00f6y\u00fcy\u00fcb. Bu da onu g\u00f6st\u0259rir ki, regionda v\u0259 qlobal miqyasda g\u0259rginliyin davam etm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, T\u00fcrkiy\u0259 iqtisadiyyat\u0131 m\u00fcsb\u0259t art\u0131m\u0131n\u0131 qoruyur. H\u0259m\u00e7inin bu ilin ikinci r\u00fcb\u00fcn\u00fcn n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259nin \u00fcmumi daxili m\u0259hsulunun (\u00dcDM) h\u0259cmi 1 trilyon 474 milyard dollar, adamba\u015f\u0131na d\u00fc\u015f\u0259n \u00dcDM is\u0259 17 min dollara yax\u0131n olub.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, R.T.\u018frdo\u011fan hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r T\u00fcrkiy\u0259nin istehlak bazar\u0131 xarici istehsaldan as\u0131l\u0131 idi. Bu is\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin T\u00fcrkiy\u0259 bazar\u0131n\u0131 n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamas\u0131na v\u0259 onun siyasi m\u00fchitin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259sin\u0259 imkan verirdi. T\u00fcrkiy\u0259nin ixracat\u0131 t\u0259xmin\u0259n 36 milyard dollar idis\u0259, bu g\u00fcn h\u0259min r\u0259q\u0259m 269 milyard dollara y\u00fcks\u0259lib. Son ill\u0259rd\u0259 h\u0259rbi s\u0259nayesi s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf ed\u0259n v\u0259 yeni n\u0259sil silahlar, PUA-lar istehsal ed\u0259n qarda\u015f \u00f6lk\u0259nin silah ixrac\u0131 da art\u0131b. Bel\u0259 ki, cari ilin ilk s\u0259kkiz ay\u0131 \u0259rzind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin m\u00fcdafi\u0259 v\u0259 aviasiya s\u0259nayesi sektoru t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmumilikd\u0259 5,4 milyard AB\u015e dollar\u0131 d\u0259y\u0259rind\u0259 m\u0259hsul ixrac edilib. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm siyasi, iqtisadi add\u0131mlar at\u0131l\u0131r &#8211; bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 \u0259sasl\u0131 inki\u015fafa nail olunub. Art\u0131q T\u00fcrkiy\u0259nin d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin h\u0259d\u0259fl\u0259ri, istiqam\u0259tl\u0259ri d\u0259 b\u0259llidir: Qarda\u015f \u00f6lk\u0259 regional prosesl\u0259rd\u0259 aktiv rol al\u0131r, qlobal prosesl\u0259rd\u0259 m\u00fch\u00fcm i\u015ftirak\u00e7\u0131 qismind\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir, \u0130st\u0259r Yax\u0131n \u015e\u0259rq problemi, ist\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259 Erm\u0259nistan aras\u0131nda s\u00fclh\u0259 nail olunmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 Ukrayna il\u0259 ba\u011fl\u0131 g\u0259rginlikl\u0259rd\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin tutdu\u011fu m\u00f6vqe bu d\u00f6vl\u0259tin regional g\u00fcc m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildiyini s\u00fcbuta yetirir. \u018fn m\u00fch\u00fcm faktorlardan biri is\u0259 b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n vahid masa v\u0259 vahid maraq \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fm\u0259sin\u0259 nail olunmas\u0131d\u0131r. Art\u0131q b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya bu fakt\u0131 d\u0259qiql\u0259\u015fdirdi &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin r\u0259hb\u0259rliyi, m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdiyi yol x\u0259rit\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 (TDT) \u00fczv\u00fc olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda inteqrasiya daha da g\u00fccl\u0259nir. Prezidentl\u0259r \u0130lham \u018fliyev v\u0259 R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan aras\u0131ndak\u0131 m\u00f6hk\u0259m dostluq v\u0259 qarda\u015fl\u0131q is\u0259 t\u0259kc\u0259 iki \u00f6lk\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin inki\u015faf\u0131na deyil, b\u00fct\u00fcn t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131nda \u0259laq\u0259l\u0259rin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t edir. M\u0259lum oldu\u011fu kimi, indiy\u0259d\u0259k Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin birg\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n iqtisadi layih\u0259l\u0259r h\u0259m d\u0259 Orta Asiyan\u0131n t\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn geni\u015f imkanlar yarad\u0131b. \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra regionda s\u00fclh\u00fcn v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin \u0259b\u0259di b\u0259rq\u0259rar olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn edil\u0259n real t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rin d\u0259 t\u0259m\u0259lind\u0259 Az\u0259rbaycan &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 qarda\u015fl\u0131\u011f\u0131 dayan\u0131r. B\u00f6lg\u0259d\u0259 yaranm\u0131\u015f yeni reall\u0131qlar fonunda Bak\u0131 v\u0259 Ankaran\u0131n y\u00fcr\u00fctd\u00fcy\u00fc s\u00fclhp\u0259rv\u0259r siyas\u0259t bunu t\u0259sdiq edir. \u0130ki d\u00f6vl\u0259t s\u00fclh\u00fcn t\u0259min edilm\u0259si, regionda yeni iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q imkanlar\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131, inteqrasiyan\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u0259yl\u0259rini \u0259sirg\u0259mir.<\/p>\n<p><em><strong>T\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin birl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin rolu<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Tarixin yeni nizam\u0131, son ill\u0259r d\u00fcnyada ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259rin axar\u0131, b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin he\u00e7 bir m\u0259n\u0259vi meyar g\u00f6zl\u0259m\u0259d\u0259n hegemonluq iddias\u0131 il\u0259 s\u0259rgil\u0259dikl\u0259ri davran\u0131\u015flar planetimizd\u0259ki b\u00fct\u00fcn xalqlar\u0131n v\u0259 \u00fcmum\u0259n b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259k taleyi bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n yeni g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin yaranmas\u0131n\u0131 lab\u00fcd edir. Bu bax\u0131mdan, \u00e7ox geni\u015f bir co\u011frafiyan\u0131 v\u0259 insan potensial\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n t\u00fcrkdilli \u00f6lk\u0259l\u0259rin T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda bir araya g\u0259l\u0259r\u0259k getdikc\u0259 qlobal prosesl\u0259r\u0259 t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259si t\u0259bii prosesdir. D\u00fcnyada m\u00f6t\u0259b\u0259r qurum kimi tan\u0131nan TDT-nin n\u00fcfuzu v\u0259 t\u0259sir dair\u0259si getdikc\u0259 artmaqdad\u0131r. 2009-cu ild\u0259 Nax\u00e7\u0131van Zirv\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259n \u00f6t\u0259n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 u\u011furlu inki\u015faf yolu ke\u00e7\u0259n qurumun \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259rinin s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin birliyi v\u0259 h\u0259mr\u0259yliyi istiqam\u0259tind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q \u0259laq\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ndirilir. T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck, T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin birliyi, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259nm\u0259si ideyas\u0131 haz\u0131rda \u00e7ox aktuald\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan beyn\u0259lxalq s\u0259viyy\u0259d\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259li v\u0259 real f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 bu ideyan\u0131 reall\u0131\u011fa \u00e7evirir. T\u00fcrkiy\u0259 ba\u015fda olmaqla M\u0259rk\u0259zi Asiya, Qafqaz v\u0259 Avropa aras\u0131nda k\u00f6rp\u00fc rolunu oynayan T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 bu co\u011frafiyalar\u0131n inteqrasiyas\u0131n\u0131 v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fviq edir. Beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlarla qurulan \u0259laq\u0259l\u0259r v\u0259 birg\u0259 layih\u0259l\u0259r t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n beyn\u0259lxalq arenada daha f\u0259al rol oynamas\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131r. T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 m\u00fcdafi\u0259 sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rini d\u0259 t\u0259\u015fviq ed\u0259n TDT \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda bu sah\u0259l\u0259rd\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Birg\u0259 t\u0259liml\u0259r, t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik konfranslar\u0131 v\u0259 terrorla m\u00fcbariz\u0259 m\u00f6vzular\u0131nda m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si kimi f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r regional sabitliyin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r verir. \u018fn m\u00fch\u00fcm m\u0259qam is\u0259 bundan ibar\u0259tdir ki, T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259ti ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rin maraqlar\u0131na qar\u015f\u0131 y\u00f6n\u0259lm\u0259yib. Bu qurumda bir araya g\u0259l\u0259n t\u00fcrk \u00f6lk\u0259l\u0259rinin m\u0259qs\u0259di yeni bir g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi timsal\u0131nda d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn probleml\u0259r, yeni konfliktl\u0259r yaratmaq deyil. \u018fksin\u0259, siyasi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, imkanlardan birg\u0259 istifad\u0259 s\u0259yl\u0259rinin g\u00fcc\u00fc il\u0259 m\u00f6vcud probleml\u0259rin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaqd\u0131r. T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri T\u0259\u015fkilat\u0131 siyasi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 diplomatiya prinsipl\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 b\u0259rq\u0259rar olub. Bu qurum h\u0259m \u00fczv \u00f6lk\u0259l\u0259r, h\u0259m d\u0259 d\u0259 t\u0259\u015fkilata \u00fczv olmayan d\u00f6vl\u0259tl\u0259r aras\u0131nda siyasi dialoqu, \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u015fviq ed\u0259n m\u00fch\u00fcm platformad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sevinc Azadi, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u2013 102 Bu g\u00fcn qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk inteqrasiyas\u0131n\u0131 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Birliyin\u0259 do\u011fru y\u00f6nl\u0259ndir\u0259n \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259 kimi d\u00fcnyada yeni geosiyasi nizam\u0131n \u0259n f\u0259al qurucular\u0131ndan biri rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir Tarixin b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131nda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin siyasi t\u0259kam\u00fcl prosesl\u0259rinin \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin tarixi d\u00fcnya tarixinin \u0259n \u00f6n\u0259mli bir seqmentini t\u0259\u015fkil edir. Tarixin \u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc imperiyalar\u0131ndan biri olmu\u015f Osmanl\u0131n\u0131n (1299-1922) varisi olan t\u00fcrkl\u0259r \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb sivilizasiyalar\u0131n\u0131n \u0259n y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259rini v\u0259hd\u0259t\u0259 g\u0259tir\u0259r\u0259k sa\u011flam ruhlu t\u00fcrk milli ideologiyas\u0131n\u0131 \u0259rs\u0259y\u0259 g\u0259tirm\u0259yi bacarm\u0131\u015flar. T\u00fcrkl\u0259r Birinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n imperiya (Osmanl\u0131) olaraq m\u0259\u011flub, lakin d\u00f6vl\u0259t olaraq (T\u00fcrkiy\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":832048,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/1b36ea1c168293046527244779910551765.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"T\u00fcrkiy\u0259 C\u00fcmhuriyy\u0259ti \u2013 102 Bu g\u00fcn qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259 \u00fcmumt\u00fcrk inteqrasiyas\u0131n\u0131 T\u00fcrk D\u00f6vl\u0259tl\u0259ri Birliyin\u0259 do\u011fru y\u00f6nl\u0259ndir\u0259n \u0259sas h\u0259r\u0259k\u0259tverici q\u00fcvv\u0259 kimi d\u00fcnyada yeni geosiyasi nizam\u0131n \u0259n f\u0259al qurucular\u0131ndan biri rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir Tarixin b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131nda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin siyasi t\u0259kam\u00fcl prosesl\u0259rinin \u00f6n\u00fcnd\u0259 ged\u0259n t\u00fcrkl\u0259rin tarixi d\u00fcnya tarixinin \u0259n \u00f6n\u0259mli bir seqmentini t\u0259\u015fkil edir. Tarixin \u0259n uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc imperiyalar\u0131ndan biri&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/832047"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=832047"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/832047\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":832049,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/832047\/revisions\/832049"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/832048"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=832047"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=832047"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=832047"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}