{"id":833345,"date":"2025-11-07T07:05:45","date_gmt":"2025-11-07T03:05:45","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=833345"},"modified":"2025-11-07T07:05:45","modified_gmt":"2025-11-07T03:05:45","slug":"kiberhucumlara-qarsi-az%c9%99rbaycan-mudafi%c9%99sini-gucl%c9%99ndirir-mut%c9%99x%c9%99ssisl%c9%99r-danisir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=833345","title":{"rendered":"Kiberh\u00fccumlara qar\u015f\u0131 Az\u0259rbaycan m\u00fcdafi\u0259sini g\u00fccl\u0259ndirir \u2013 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r dan\u0131\u015f\u0131r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Az\u0259rbaycanda kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 son ill\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r \u0259ld\u0259 olunsa da, bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 ciddi probleml\u0259r qalmaqdad\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>X\u00fcsus\u0259n d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin v\u0259 \u00f6z\u0259l sektorun informasiya sisteml\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259si tam yetkin s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil. Kiber h\u00fccumlar\u0131n, m\u0259lumat s\u0131zmalar\u0131n\u0131n v\u0259 fi\u015finq hallar\u0131n artmas\u0131 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259hdid edir. \u018fsas probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 kiber savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n z\u0259if olmas\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ixtisasl\u0131 kadr \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev d\u0259 AMEA-n\u0131n 80 illik yubileyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f y\u0131\u011f\u0131ncaqda bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunub:<\/strong>\u00a0&#8220;\u0130ndi d\u00fcnyada kiberh\u00fccumlar geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131b. Az\u0259rbaycan da bu h\u00fccumlara bu il m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik M\u0259rk\u0259zinin yarad\u0131lmas\u0131 vaxt\u0131nda at\u0131lm\u0131\u015f add\u0131md\u0131r. Biz beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flarla, bu sah\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fck t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 malik olan \u015firk\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00e7ox geni\u015f proqramlar \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259yirik ki, \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc maksimum d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 qoruya bil\u0259k, m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259 bil\u0259k. \u00c7\u00fcnki kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik, y\u0259ni, virtual t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik deyil. Bu, h\u0259r bir \u00f6lk\u0259nin fiziki t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyidir. Bu g\u00fcn h\u0259m m\u00fcharib\u0259l\u0259rin apar\u0131lma qaydalar\u0131 d\u0259yi\u015fir, t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rin m\u0259nb\u0259l\u0259ri d\u0259yi\u015fir v\u0259 d\u00fcnya d\u0259yi\u015fir. Ona g\u00f6r\u0259 bu sah\u0259y\u0259 \u0259g\u0259r laz\u0131mi diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rilm\u0259s\u0259, he\u00e7 bir ba\u015fqa m\u00fcdafi\u0259 imkan\u0131 bizi b\u00f6y\u00fck probleml\u0259rd\u0259n qoruya bilm\u0259z. Ona g\u00f6r\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259m d\u00f6vl\u0259t, h\u0259m Az\u0259rbaycan\u0131n elm ictimaiyy\u0259ti birg\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259lidir. \u018flb\u0259tt\u0259 ki, eyni zamanda, biz\u0259 qar\u015f\u0131 kiberh\u00fccumlar t\u0259\u015fkil ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259r, ya t\u0259r\u0259fl\u0259r, ya qurumlar c\u0259zas\u0131z qalmamal\u0131d\u0131r. Biz h\u0259m \u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259liyik, h\u0259m d\u0259 biz\u0259 z\u0259r\u0259r verm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 d\u0259 layiqli cavab verm\u0259liyik&#8221;.<\/p>\n<p><em><strong>Bu sah\u0259d\u0259 n\u0259 kimi add\u0131mlar at\u0131lmal\u0131d\u0131r?<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>\u0130nnovasiya \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis B\u0259xtiyar H\u0259s\u0259nov d\u0259 m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Musavat.com-a fikrini b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcb:<\/strong>\u00a0&#8220;Prezidentin \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda x\u00fcsusil\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin \u201cvirtual\u201d deyil, \u201cfiziki t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik\u201d kimi t\u0259qdim olunmas\u0131 \u00e7ox do\u011fru strateji yana\u015fmad\u0131r. M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259nin s\u0259rh\u0259dl\u0259ri art\u0131q yaln\u0131z co\u011frafi deyil, h\u0259m d\u0259 r\u0259q\u0259msal m\u0259kanda qorunmal\u0131d\u0131r. Bu m\u0259kan enerji infrastrukturlar\u0131ndan bank sisteml\u0259rin\u0259, d\u00f6vl\u0259t m\u0259lumat bazalar\u0131ndan sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r uzan\u0131r. H\u0259r hans\u0131 kiberh\u00fccum bir ne\u00e7\u0259 serverin deyil, b\u00fct\u00f6v iqtisadi sabitliyin v\u0259 milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin h\u0259d\u0259f\u0259 al\u0131nmas\u0131 dem\u0259kdir&#8221;.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/GUGU\/hyhy\/yyy\/20e275228a3cdbd02889449f13a8d4a0.jpg\" alt=\"20e275228a3cdbd02889449f13a8d4a0.jpg (230 KB)\" width=\"700\" height=\"587\" \/><\/p>\n<p><strong>M\u00fct\u0259x\u0259ssis qeyd edir ki, institusional add\u0131m\u0131n ard\u0131nca insan kapital\u0131na v\u0259 texnoloji inki\u015fafa y\u00f6n\u0259l\u0259n davaml\u0131 proqramlar g\u0259lm\u0259lidir:<\/strong>\u00a0&#8220;Bu, yaln\u0131z d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fmamal\u0131, universitetl\u0259r, t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259ri, \u00f6z\u0259l sektor v\u0259 m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 startap ekosistemi birg\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259lidir. Haz\u0131rda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, \u0259ks\u0259r h\u00fccumlar \u00e7ox vaxt s\u00fcni intellekt, sosial m\u00fch\u0259ndislik v\u0259 z\u0259ncirvari z\u0259iflikl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilir. Y\u0259ni texnologiya il\u0259 yana\u015f\u0131, insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 da h\u0259d\u0259f\u0259 al\u0131r.<\/p>\n<p>Buna g\u00f6r\u0259 \u0259sas prioritetl\u0259rd\u0259n biri \u201ccyber literacy\u201d, r\u0259q\u0259msal savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si olmal\u0131d\u0131r. H\u0259r bir v\u0259t\u0259nda\u015f, jurnalist, d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7usu v\u0259 biznes n\u00fcmay\u0259nd\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn minimal kiber gigiyena standartlar\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Parol m\u0259d\u0259niyy\u0259ti, fi\u015finqd\u0259n qorunma, m\u0259lumatlar\u0131n \u015fifr\u0259l\u0259nm\u0259si kimi sad\u0259 davran\u0131\u015flar bel\u0259 k\u00fctl\u0259vi h\u00fccumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bil\u0259r.<\/p>\n<p>N\u0259hay\u0259t, kiberh\u00fccumlara cavab m\u0259s\u0259l\u0259si yaln\u0131z m\u00fcdafi\u0259 il\u0259 bitmir. H\u00fccum ed\u0259n t\u0259r\u0259fl\u0259rin izl\u0259nm\u0259si, diplomatik v\u0259 h\u00fcquqi mexanizml\u0259rin i\u015fl\u0259dilm\u0259si \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas prioritetl\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib. Az\u0259rbaycan h\u0259m beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131qlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259, h\u0259m d\u0259 regional t\u0259r\u0259fda\u015flarla birg\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k \u201caktiv kiberm\u00fcdafi\u0259\u201d mexanizmini inki\u015faf etdirir. \u018fsas g\u00fcc r\u0259q\u0259msal sah\u0259d\u0259 trendl\u0259ri t\u0259min ed\u0259 bilm\u0259kdir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00fczr\u0259 piar m\u00fct\u0259x\u0259ssis Aida Ramiz Musavat.com-a deyib ki, kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik art\u0131q h\u0259r birimizin h\u0259yat\u0131na birba\u015fa t\u0259sir ed\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259dir:<\/strong>\u00a0&#8220;R\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi t\u0259min etm\u0259k t\u0259kc\u0259 d\u00f6vl\u0259tin deyil, h\u0259m d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n, media qurumlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u0130T sektorunun ortaq m\u0259suliyy\u0259tidir. Bu sah\u0259d\u0259 ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 b\u00f6y\u00fck y\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcr. H\u0259r k\u0259s \u00f6z r\u0259q\u0259msal davran\u0131\u015f\u0131na diqq\u0259t yetirm\u0259li, kibergigiyena qaydalar\u0131n\u0131 bilm\u0259li v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik onlayn f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 t\u0259tbiq etm\u0259lidir. Sad\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259n add\u0131mlar g\u00fccl\u00fc parollar\u0131n istifad\u0259si, \u015f\u00fcbh\u0259li linkl\u0259r\u0259 ke\u00e7m\u0259m\u0259k, \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 payla\u015fmamaq, b\u0259z\u0259n b\u00f6y\u00fck t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ala bil\u0259r. Eyni zamanda televiziya v\u0259 media qurumlar\u0131 da c\u0259miyy\u0259tin maarifl\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynamal\u0131d\u0131r. Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlikl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar, praktiki t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r v\u0259 real hadis\u0259 n\u00fcmun\u0259l\u0259ri davaml\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131mlanmal\u0131, bu m\u00f6vzu ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259rin bir hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilm\u0259lidir&#8221;.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/GUGU\/hyhy\/yyy\/04d638d3-0a2b-4c1e-aa0c-8a674f3d02d1.jpeg\" alt=\"04d638d3-0a2b-4c1e-aa0c-8a674f3d02d1.jpeg (43 KB)\" width=\"700\" height=\"468\" \/><\/p>\n<p><strong>Ekspert qeyd edir ki, \u0130T v\u0259 kiber qurumlar is\u0259 yaln\u0131z texniki m\u00fcdafi\u0259 il\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259m\u0259li, \u0259hali v\u0259 \u015firk\u0259tl\u0259r aras\u0131nda maarifl\u0259ndirm\u0259 layih\u0259l\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259lidirl\u0259r:<\/strong>\u00a0&#8220;Seminarlar, t\u0259liml\u0259r v\u0259 a\u00e7\u0131q m\u0259lumat platformalar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 r\u0259q\u0259msal savadl\u0131l\u0131q art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik yaln\u0131z texniki m\u0259s\u0259l\u0259 deyil. Bu, davaml\u0131 maarifl\u0259nm\u0259 v\u0259 m\u0259suliyy\u0259t m\u0259d\u0259niyy\u0259ti t\u0259l\u0259b ed\u0259n \u00fcmummilli m\u0259s\u0259l\u0259dir. D\u00f6vl\u0259tin atd\u0131\u011f\u0131 add\u0131mlarla yana\u015f\u0131, h\u0259r birimiz bu z\u0259ncirin bir halqas\u0131 kimi \u00f6z \u00fcz\u0259rimiz\u0259 d\u00fc\u015f\u0259ni etm\u0259liyik&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Afaq Mirayiq,<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Az\u0259rbaycanda kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 son ill\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r \u0259ld\u0259 olunsa da, bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 ciddi probleml\u0259r qalmaqdad\u0131r. X\u00fcsus\u0259n d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin v\u0259 \u00f6z\u0259l sektorun informasiya sisteml\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259si tam yetkin s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil. Kiber h\u00fccumlar\u0131n, m\u0259lumat s\u0131zmalar\u0131n\u0131n v\u0259 fi\u015finq hallar\u0131n artmas\u0131 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259hdid edir. \u018fsas probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 kiber savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n z\u0259if olmas\u0131 v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 ixtisasl\u0131 kadr \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Yax\u0131n g\u00fcnl\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev d\u0259 AMEA-n\u0131n 80 illik yubileyin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f y\u0131\u011f\u0131ncaqda bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 toxunub:\u00a0&#8220;\u0130ndi d\u00fcnyada kiberh\u00fccumlar geni\u015f v\u00fcs\u0259t al\u0131b. Az\u0259rbaycan da bu h\u00fccumlara bu il m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":833346,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/22beef8abc0fd7e607b845d75bd9bfd9.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Az\u0259rbaycanda kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 son ill\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r \u0259ld\u0259 olunsa da, bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 ciddi probleml\u0259r qalmaqdad\u0131r. X\u00fcsus\u0259n d\u00f6vl\u0259t qurumlar\u0131n\u0131n, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin v\u0259 \u00f6z\u0259l sektorun informasiya sisteml\u0259rinin m\u00fcdafi\u0259si tam yetkin s\u0259viyy\u0259d\u0259 deyil. Kiber h\u00fccumlar\u0131n, m\u0259lumat s\u0131zmalar\u0131n\u0131n v\u0259 fi\u015finq hallar\u0131n artmas\u0131 r\u0259q\u0259msal m\u00fchitin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini t\u0259hdid edir. \u018fsas probleml\u0259rd\u0259n biri d\u0259 kiber savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n z\u0259if olmas\u0131 v\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/833345"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=833345"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/833345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":833347,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/833345\/revisions\/833347"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/833346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=833345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=833345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=833345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}