{"id":835406,"date":"2025-11-29T10:08:23","date_gmt":"2025-11-29T06:08:23","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=835406"},"modified":"2025-11-29T10:08:23","modified_gmt":"2025-11-29T06:08:23","slug":"azyaslilarda-texnologiya-asililigi-s%c9%99ssiz-ir%c9%99lil%c9%99y%c9%99n-psixoloji-problem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=835406","title":{"rendered":"Azya\u015fl\u0131larda texnologiya as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131: S\u0259ssiz ir\u0259lil\u0259y\u0259n psixoloji problem"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u00a0 \u00fcnsiyy\u0259t probleminin \u0259sas s\u0259b\u0259bi internet v\u0259 texnologiya as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130nternet as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na m\u00fcxt\u0259lif formalarda t\u0259sir edir, sosialla\u015fman\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azald\u0131r. Azya\u015fl\u0131 u\u015faqlarda ekran as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 valideynl\u0259rin laqeyd yana\u015fmas\u0131ndan qaynaqlan\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r x\u00fcsus\u0259n d\u0259 0-2 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 u\u015faqlar\u0131n texnoloji al\u0259tl\u0259ri istifad\u0259 etm\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k laz\u0131m oldu\u011funu bildirirl\u0259r.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Ekran qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ox vaxt ke\u00e7irm\u0259k, eyni zamanda, u\u015faqlarda diqq\u0259t da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131 yarad\u0131r. \u00c7\u00fcnki fasil\u0259siz d\u0259yi\u015f\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r v\u0259 s\u00fcr\u0259tli dinamika onlar\u0131n diqq\u0259t m\u00fcdd\u0259tl\u0259rini q\u0131sald\u0131r v\u0259 real h\u0259yat\u0131n daha yava\u015f ritmin\u0259 uy\u011funla\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Bununla yana\u015f\u0131, texnologiyadan h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istifad\u0259 u\u015faqlar\u0131n emosional t\u0259nziml\u0259m\u0259sin\u0259 d\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir edir. U\u015faqlar real \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 daha az i\u015ftirak etdikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn emosiyalar\u0131n\u0131 ifad\u0259 etm\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir, s\u0259birl\u0259ri azal\u0131r v\u0259 tez q\u0131c\u0131qlan\u0131rlar. Bu v\u0259ziyy\u0259t t\u0259dric\u0259n as\u0131l\u0131l\u0131q davran\u0131\u015flar\u0131na \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.\u00a0 Texnoloji cihazlar u\u015faq beynind\u0259 dopamin sistemini stimulla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n ekran qar\u015f\u0131s\u0131nda qalmaq ist\u0259yini art\u0131r\u0131r. Cihaz onlar\u0131n \u0259lind\u0259n al\u0131nd\u0131qda is\u0259 aqressiya, narahatl\u0131q v\u0259 \u0259s\u0259bilik kimi reaksiyalar m\u00fc\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2025\/11\/28\/\/-add21793176434151339208571910873254.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, texnologiyan\u0131n u\u015faqlara t\u0259sirinin \u0259n bariz n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 yuxu pozuntular\u0131d\u0131r. Ekranlar\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 mavi i\u015f\u0131q u\u015fa\u011f\u0131n yuxu ritmini pozur, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 yatmazdan \u0259vv\u0259l telefon v\u0259 komp\u00fcter istifad\u0259si yuxuya getm\u0259 prosesini l\u0259ngidir. Bu is\u0259 u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u00fcz yor\u011fun olmas\u0131na, \u0259hval d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 v\u0259 \u00f6yr\u0259nm\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259rin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Dig\u0259r bir m\u00fch\u00fcm t\u0259sir sosial bacar\u0131qlar\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259sidir. Real \u00fcnsiyy\u0259t imkanlar\u0131 azald\u0131qda u\u015faqlar jestl\u0259ri, mimikan\u0131 v\u0259 emosional siqnallar\u0131 anlamaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kir, onlarda empatiya qurmaq bacar\u0131\u011f\u0131 z\u0259ifl\u0259yir. Bu is\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259inam\u0131n azalmas\u0131na, utancaql\u0131\u011fa v\u0259 izolyasiyaya meyilin artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bundan ba\u015fqa, \u015fidd\u0259t m\u0259zmunlu oyunlar\u0131n t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 u\u015faqlarda aqressiv davran\u0131\u015flar formala\u015fa bil\u0259r. H\u0259l\u0259 emosional bax\u0131mdan tam formala\u015fmam\u0131\u015f ya\u015f d\u00f6vrl\u0259rind\u0259 ekran v\u0259 real h\u0259yat aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259ri ay\u0131rd etm\u0259k \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fir, bu is\u0259 davran\u0131\u015f modell\u0259rin\u0259 birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259 texnologiya \u00f6z\u00fc-\u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 z\u0259r\u0259rli deyil, \u0259ksin\u0259 d\u00fczg\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259ndirildiyi halda \u00f6yr\u0259nm\u0259 v\u0259 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011fa m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Lakin m\u0259hz azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn texnologiyan\u0131n n\u0259zar\u0259tsiz, m\u0259qs\u0259dsiz v\u0259 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istifad\u0259si psixoloji inki\u015faf\u0131n bir \u00e7ox m\u00fch\u00fcm m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 geril\u0259m\u0259l\u0259r yarad\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ekran m\u00fcdd\u0259tinin ya\u015fa uy\u011fun t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, u\u015fa\u011f\u0131n daha \u00e7ox fiziki v\u0259 sosial f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 sa\u011flam inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn vacib hesab olunur.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2025\/11\/28\/\/-92a0e7a4176434709513319432910553386.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Ail\u0259-u\u015faq psixoloqu\u00a0<strong>V\u00fcsal\u0259 \u018fmiraslanova<\/strong>\u00a0m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<strong>\u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong>\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirdi ki, m\u00fcasir texnologiyalar u\u015faqlar\u0131n inki\u015faf\u0131na h\u0259m m\u00fcsb\u0259t, h\u0259m m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir: \u201c\u018fg\u0259r ki\u00e7ik ya\u015fl\u0131 u\u015faqlardan s\u00f6hb\u0259t gedirs\u0259, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, balaca u\u015faqlar\u0131n \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r yeni texnologiyalarla tan\u0131\u015f olmas\u0131 onlar\u0131n nitqinin inki\u015faf\u0131na, \u00fcnsiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 mane olur, \u00f6zg\u00fcv\u0259nl\u0259rin\u0259, sosialla\u015fmalar\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. \u018fg\u0259r 3-6 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlarda telefon v\u0259 yaxud texnoloji as\u0131l\u0131l\u0131qlardan dan\u0131\u015f\u0131r\u0131qsa, bu d\u00f6vrd\u0259 u\u015faqlar\u0131n daha \u00e7ox oyuna c\u0259lb olundu\u011fu vaxtd\u0131r, amma onlar oyunu texniki olaraq oynay\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki \u0259ll\u0259rin\u0259 oyuncaq almaqdansa telefonda oynamaq onlar \u00fc\u00e7\u00fcn daha rahat olur. Bununla da onlar\u0131n \u0259l motorikas\u0131 z\u0259ifl\u0259yir, d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 qabiliyy\u0259tl\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr, uduzmaq-udmaq dey\u0259 bir anlay\u0131\u015flar\u0131 olmur v\u0259\u00a0 n\u0259tic\u0259d\u0259 onlarda aqressivlik yaran\u0131r.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2025\/11\/28\/\/-cf040fc717643417016953332081006122.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Alt\u0131 ya\u015fdan yuxar\u0131 olan u\u015faqlarda texnologiya, telefon, komp\u00fcterin m\u0259nfi t\u0259siri odur ki, d\u0259rsl\u0259rin\u0259 diqq\u0259t ay\u0131ra, vaxt\u0131 idar\u0259 ed\u0259 bilmirl\u0259r v\u0259 onlarda emosional as\u0131l\u0131l\u0131q yaran\u0131r. M\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259ri daha \u00e7ox b\u00f6y\u00fck u\u015faqlarda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Texnoloji cihazlardan d\u0259rs\u0259 adaptasiya, d\u0259rsl\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, yeni t\u0259dqiqat\u00e7\u0131l\u0131q i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 kimi m\u0259qs\u0259dl\u0259rl\u0259 istifad\u0259 etdikl\u0259ri halda bu onlara yuxar\u0131 sinifl\u0259rd\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilir\u201d<\/p>\n<p>V\u00fcsal\u0259 \u018fmiraslanova valideynl\u0259r\u0259 m\u00fcraci\u0259tind\u0259 bildirdi ki, azya\u015fl\u0131 u\u015faqlar\u0131 yeni texnologiya il\u0259, y\u0259ni telefon, plan\u015fet, v\u0259 s. tan\u0131\u015f etm\u0259s\u0259l\u0259r, onlar\u0131n \u0259qli v\u0259 fiziki inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn daha yax\u015f\u0131 olar. M\u0259lumdur ki, zaman-zaman onlar b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259 texnoloji yenilikl\u0259rl\u0259 \u00f6zl\u0259ri tan\u0131\u015f olacaqlar. Valideynl\u0259rin \u0259n b\u00f6y\u00fck s\u0259hvi ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan u\u015faqlara bahal\u0131 telefonlar, plan\u015fetl\u0259r al\u0131b verm\u0259l\u0259ri v\u0259 u\u015faqlar\u0131 onlara alud\u0259 etdikd\u0259n sonra ay\u0131rmaq \u00e7\u0259tinliyi \u00e7\u0259km\u0259l\u0259ridir. Bel\u0259likl\u0259, u\u015faqlarda as\u0131l\u0131l\u0131q yaran\u0131r v\u0259 b\u00f6y\u00fcd\u00fckc\u0259, yuxar\u0131 sinifl\u0259rd\u0259 d\u0259 art\u0131q texnoloji as\u0131l\u0131l\u0131qdan ayr\u0131la bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>\u015eahnigar \u018fhm\u0259dova,\u00a0\u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u00a0 \u00fcnsiyy\u0259t probleminin \u0259sas s\u0259b\u0259bi internet v\u0259 texnologiya as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130nternet as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na m\u00fcxt\u0259lif formalarda t\u0259sir edir, sosialla\u015fman\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azald\u0131r. Azya\u015fl\u0131 u\u015faqlarda ekran as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 valideynl\u0259rin laqeyd yana\u015fmas\u0131ndan qaynaqlan\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r x\u00fcsus\u0259n d\u0259 0-2 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 u\u015faqlar\u0131n texnoloji al\u0259tl\u0259ri istifad\u0259 etm\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k laz\u0131m oldu\u011funu bildirirl\u0259r. Ekran qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ox vaxt ke\u00e7irm\u0259k, eyni zamanda, u\u015faqlarda diqq\u0259t da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131 yarad\u0131r. \u00c7\u00fcnki fasil\u0259siz d\u0259yi\u015f\u0259n g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r v\u0259 s\u00fcr\u0259tli dinamika onlar\u0131n diqq\u0259t m\u00fcdd\u0259tl\u0259rini q\u0131sald\u0131r v\u0259 real h\u0259yat\u0131n daha yava\u015f ritmin\u0259 uy\u011funla\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirir. Bununla yana\u015f\u0131, texnologiyadan h\u0259ddind\u0259n art\u0131q istifad\u0259 u\u015faqlar\u0131n emosional t\u0259nziml\u0259m\u0259sin\u0259 d\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir edir. U\u015faqlar&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":835407,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/6ba1085b176434148980217296310124519.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"G\u00fcn\u00fcm\u00fczd\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u00a0 \u00fcnsiyy\u0259t probleminin \u0259sas s\u0259b\u0259bi internet v\u0259 texnologiya as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u0130nternet as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na m\u00fcxt\u0259lif formalarda t\u0259sir edir, sosialla\u015fman\u0131 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azald\u0131r. Azya\u015fl\u0131 u\u015faqlarda ekran as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 valideynl\u0259rin laqeyd yana\u015fmas\u0131ndan qaynaqlan\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r x\u00fcsus\u0259n d\u0259 0-2 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndak\u0131 u\u015faqlar\u0131n texnoloji al\u0259tl\u0259ri istifad\u0259 etm\u0259sind\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k laz\u0131m oldu\u011funu bildirirl\u0259r. Ekran qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7ox vaxt ke\u00e7irm\u0259k, eyni zamanda, u\u015faqlarda diqq\u0259t&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/835406"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=835406"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/835406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":835408,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/835406\/revisions\/835408"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/835407"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=835406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=835406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=835406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}