{"id":836421,"date":"2025-12-16T09:32:49","date_gmt":"2025-12-16T05:32:49","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=836421"},"modified":"2025-12-16T09:32:49","modified_gmt":"2025-12-16T05:32:49","slug":"usaqlara-gorunm%c9%99mis-qadaga-az%c9%99rbaycanda-da-t%c9%99tbiq-olunacaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=836421","title":{"rendered":"U\u015faqlara g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f qada\u011fa &#8211; Az\u0259rbaycanda da t\u0259tbiq olunacaq?"},"content":{"rendered":"<h3><strong>Ekspertl\u0259rd\u0259n SOS: \u201c\u018fks halda, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz m\u0259hv\u0259 gedir&#8230;\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Avstraliya d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 olaraq 16 ya\u015fdan ki\u00e7ikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri qada\u011fan edib. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cThe Guardian\u201d n\u0259\u015fri m\u0259lumat yay\u0131b. N\u0259\u015frin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 art\u0131q yeni qanun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib.<\/strong><\/p>\n<p>Qanuna \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n 10 \u0259n b\u00f6y\u00fck platformas\u0131 avstraliyal\u0131 yeniyetm\u0259l\u0259rin hesablar\u0131n\u0131 silm\u0259li v\u0259 onlar\u0131n yeni hesab yaratmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r. Qada\u011fa Facebook, Instagram, Threads, X (Twitter), YouTube, Snapchat, Reddit, Kick, Twitch v\u0259 TikTok kimi sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 \u015famil olunur. T\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259n platformalar\u0131 33 milyon dollara q\u0259d\u0259r c\u0259rim\u0259 g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p>Yeni qanun iri texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259ri v\u0259 s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259nqid edils\u0259 d\u0259, sor\u011fular avstraliyal\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin bu q\u0259rar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259diyini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>B\u0259s eyni sor\u011fu Az\u0259rbaycanda da ke\u00e7iril\u0259, \u0259hali qada\u011faya \u201ch\u0259\u201d dey\u0259rmi? Qada\u011fan\u0131 realla\u015fd\u0131rmaq, ona n\u0259zar\u0259t m\u00fcmk\u00fcnm\u00fc?<\/strong><\/p>\n<p>Sosioloq\u00a0<strong>El\u00e7in Bayraml\u0131<\/strong>\u00a0\u201cYeni M\u00fcsavat\u201da a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirib ki, u\u015faqlar m\u0259kt\u0259bi bitir\u0259n\u0259d\u0259k \u015f\u0259xsi smartfondan k\u0259nar saxlan\u0131lmal\u0131d\u0131r v\u0259 bu, faktiki qada\u011fa \u015f\u0259klind\u0259 t\u0259tbiq olunmal\u0131d\u0131r. Onun fikrinc\u0259, u\u015faq mobil telefondan yaln\u0131z valideynin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 istifad\u0259 ed\u0259 bil\u0259r, internet\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f is\u0259 m\u00fctl\u0259q n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda olmal\u0131d\u0131r: \u201c\u00c7\u00fcnki internet n\u0259zar\u0259tsiz v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259li m\u0259kand\u0131r, aqressiya, zorak\u0131l\u0131q v\u0259 \u0259xlaqs\u0131zl\u0131q elementl\u0259ri u\u015faqlar\u0131n v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin psixologiyas\u0131na ciddi z\u0259r\u0259r vurur\u201d.<\/p>\n<p><strong>Sosioloq qeyd edir ki, bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu sah\u0259d\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259cr\u00fcb\u0259 var v\u0259 Az\u0259rbaycanda da v\u0259ziyy\u0259t art\u0131q t\u0259hl\u00fck\u0259li h\u0259dd\u0259 \u00e7at\u0131b. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, 16 ya\u015fa q\u0259d\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n \u015f\u0259xsi smartfon i\u015fl\u0259tm\u0259sin\u0259 ehtiyac yoxdur, \u0259laq\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn sad\u0259 telefon kifay\u0259tdir:<\/strong>\u00a0\u201c\u0130nternetd\u0259n is\u0259 tam imtina olunmamal\u0131, lakin valideyn v\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u0259zar\u0259ti il\u0259, m\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 istifad\u0259 edilm\u0259lidir. Ev \u015f\u0259raitind\u0259 u\u015faqlar ya\u015flar\u0131na uy\u011fun filml\u0259r\u0259 baxa, aqressiv olmayan, faydal\u0131 oyunlarla m\u0259\u015f\u011ful ola bil\u0259rl\u0259r, amma b\u00fct\u00fcn se\u00e7im valideyn t\u0259r\u0259find\u0259n edilm\u0259lidir. N\u0259zar\u0259tsiz telefon verm\u0259k u\u015fa\u011f\u0131 psixoloji c\u0259h\u0259td\u0259n m\u0259hv etm\u0259k dem\u0259kdir\u201d.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/sesqazeti.az\/storage\/2023\/02\/03\/img_20221221_185453.jpg\" alt=\"\u0130tirilmi\u015f n\u0259sil\" \/><\/p>\n<p><strong>El\u00e7in Bayraml\u0131<\/strong><\/p>\n<p><strong>El\u00e7in Bayraml\u0131 hesab edir ki, d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u0259 bu sah\u0259d\u0259 qada\u011falar t\u0259tbiq oluna bil\u0259r, \u00e7\u00fcnki art\u0131q bunun a\u011f\u0131r v\u0259 h\u0259tta faci\u0259vi n\u0259tic\u0259l\u0259ri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, haz\u0131rda 5 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlardan tutmu\u015f ya\u015fl\u0131lara q\u0259d\u0259r ham\u0131 gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259dir v\u0259 real h\u0259yatdan uzaqla\u015f\u0131b. \u0130nsanlar ail\u0259 v\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131 arxa plana ke\u00e7ir\u0259r\u0259k virtual al\u0259md\u0259 ya\u015fay\u0131rlar. O, regionlarda m\u00fc\u015fahid\u0259 etdiyi hallar\u0131 da misal \u00e7\u0259k\u0259r\u0259k bildirir ki, b\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 alud\u0259\u00e7ilik normal h\u0259yat t\u0259rzini s\u0131radan \u00e7\u0131xar\u0131b.<\/strong><\/p>\n<p>Sosioloq x\u00fcsusil\u0259 u\u015faqlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 oynamaqdan uzaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, valideynl\u0259rin is\u0259 onlara bahal\u0131 smartfonlar verdiyini t\u0259nqid edir. Onun fikrinc\u0259, azya\u015fl\u0131 v\u0259 yeniyetm\u0259 u\u015fa\u011f\u0131 n\u0259zar\u0259tsiz \u015f\u0259kild\u0259 internet\u0259 ba\u011flamaq onun g\u0259l\u0259c\u0259yini risk alt\u0131na atmaq dem\u0259kdir. Bayraml\u0131 vur\u011fulay\u0131r ki, internetin t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri art\u0131q h\u0259r k\u0259s\u0259 b\u0259llidir v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u00f6vl\u0259t u\u015faqlar\u0131 m\u0259suliyy\u0259tsiz yana\u015fmadan qoruma\u011fa borcludur.<\/p>\n<p>O, d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 16 ya\u015fa q\u0259d\u0259r smartfon istifad\u0259sinin r\u0259smi \u015f\u0259kild\u0259 qada\u011fan olunmas\u0131n\u0131 v\u0259 bu qaydalar\u0131n pozulmas\u0131na g\u00f6r\u0259 ciddi c\u0259zalar\u0131n t\u0259tbiq edilm\u0259sini t\u0259klif etdiyini d\u0259 qeyd edir. Onun q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259, b\u00f6y\u00fckl\u0259r art\u0131q r\u0259q\u0259msal as\u0131l\u0131l\u0131qdan xilas olunmasa da, u\u015faqlar\u0131 bu t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259n qorumaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 bu, c\u0259miyy\u0259tin sa\u011flam g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruridir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/demokrat.az\/cdn\/uploadedfiles\/custom\/2023\/11\/4\/1\/67ed112a-8d48-4630-b695-380659252bbc\/elvin-abbasov.jpg\" alt=\"Vikipediya d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n n\u0259zar\u0259t olunan bir platforma deyil \u2014 Elvin  Abbasov\" \/><\/p>\n<p><strong>Elvin Abbasov<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan \u0130nformasiya v\u0259 Kommunikasiya Texnologiyalar\u0131 S\u0259nayesi Assosiasiyas\u0131 (A\u0130KTSA) \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin s\u0259dri Elvin Abbasov m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 Musavat.com-a bunlar\u0131 deyib:<\/strong>\u00a0\u201cAvstraliya h\u00f6kum\u0259tinin 16 ya\u015fdan ki\u00e7ik v\u0259t\u0259nda\u015flar \u00fc\u00e7\u00fcn sosial media platformalar\u0131na \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 q\u0259rar\u0131 r\u0259q\u0259msal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 u\u015faq m\u00fcdafi\u0259si bax\u0131m\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f v\u0259 faydal\u0131 add\u0131md\u0131r. Bu qada\u011fan\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi zorak\u0131l\u0131q, qeyri-etik dil v\u0259 ya qumar elementl\u0259ri ehtiva ed\u0259n ya\u015fa uy\u011fun olmayan m\u0259zmunun yay\u0131m an\u0131nda s\u00fczg\u0259cd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259si son d\u0259r\u0259c\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. K\u00fctl\u0259vi maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259 (donatel\u0259r) mexanizmi u\u015faqlarda pul x\u0259rcl\u0259m\u0259 v\u0259rdi\u015fl\u0259ri yarad\u0131r, real zamanl\u0131 \u00e7at (chat) is\u0259 kiber-t\u0259qib v\u0259 ya\u015f\u0131d zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli m\u00fchit formala\u015fd\u0131r\u0131r. Avstraliya bu qada\u011fa il\u0259 u\u015faqlar\u0131 bu c\u00fcr manipulyasiya v\u0259 t\u0259cav\u00fcz t\u0259sirind\u0259n azad etm\u0259k ist\u0259yir\u201d.<\/p>\n<p>Ekspert\u0259 g\u00f6r\u0259, Az\u0259rbaycan kontekstind\u0259, Avstraliya modelin\u0259 b\u0259nz\u0259r b\u00fct\u00fcn b\u00f6y\u00fck platformalar\u0131 \u0259hat\u0259 ed\u0259n k\u00fctl\u0259vi, ya\u015fa g\u00f6r\u0259 tam qada\u011fa qanunvericiliyinin q\u0259bul edilm\u0259si ehtimal\u0131 a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r: &#8220;Lakin u\u015faq m\u00fcdafi\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 r\u0259q\u0259msal t\u0259nziml\u0259m\u0259nin g\u00fccl\u0259nm\u0259si g\u00f6zl\u0259nil\u0259ndir. \u00d6lk\u0259nin r\u0259q\u0259msal strategiyas\u0131 bu c\u00fcr platformalar\u0131n tam bloklanmas\u0131ndan daha \u00e7ox, &#8220;U\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli m\u0259lumatlardan qorunmas\u0131 haqq\u0131nda&#8221; Qanun \u0259sas\u0131nda z\u0259r\u0259rli kontent\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259ni v\u0259 kiber-t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi g\u00fccl\u0259ndirm\u0259yi h\u0259d\u0259fl\u0259yir. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, Az\u0259rbaycan daha \u00e7ox valideyn n\u0259zar\u0259ti proqramlar\u0131n\u0131n t\u0259\u015fviqin\u0259, m\u0259lumat savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 z\u0259r\u0259rli kontentin f\u0259rdi bloklanmas\u0131na fokuslanacaq, \u00e7\u00fcnki qlobal platformalara texniki yoxlama t\u0259l\u0259bi qoymaq h\u0259m \u00e7\u0259tindir, h\u0259m d\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u00fcmumi r\u0259q\u0259msal inki\u015faf kursuna uy\u011fun g\u0259lmir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Afaq M\u0130RAY\u0130Q,<br \/>\n\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ekspertl\u0259rd\u0259n SOS: \u201c\u018fks halda, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz m\u0259hv\u0259 gedir&#8230;\u201d Avstraliya d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 olaraq 16 ya\u015fdan ki\u00e7ikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri qada\u011fan edib. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cThe Guardian\u201d n\u0259\u015fri m\u0259lumat yay\u0131b. N\u0259\u015frin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 art\u0131q yeni qanun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib. Qanuna \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n 10 \u0259n b\u00f6y\u00fck platformas\u0131 avstraliyal\u0131 yeniyetm\u0259l\u0259rin hesablar\u0131n\u0131 silm\u0259li v\u0259 onlar\u0131n yeni hesab yaratmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r. Qada\u011fa Facebook, Instagram, Threads, X (Twitter), YouTube, Snapchat, Reddit, Kick, Twitch v\u0259 TikTok kimi sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 \u015famil olunur. T\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259n platformalar\u0131 33 milyon dollara q\u0259d\u0259r c\u0259rim\u0259 g\u00f6zl\u0259yir. Yeni qanun iri texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259ri v\u0259 s\u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":836422,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[26],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/05404a305daf30a26c21d0701ab4aab2.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=26\" rel=\"category\">Sosial<\/a>","rttpg_excerpt":"Ekspertl\u0259rd\u0259n SOS: \u201c\u018fks halda, g\u0259l\u0259c\u0259yimiz m\u0259hv\u0259 gedir&#8230;\u201d Avstraliya d\u00fcnyada ilk d\u0259f\u0259 olaraq 16 ya\u015fdan ki\u00e7ikl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ri qada\u011fan edib. Bu bar\u0259d\u0259 \u201cThe Guardian\u201d n\u0259\u015fri m\u0259lumat yay\u0131b. N\u0259\u015frin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 art\u0131q yeni qanun q\u00fcvv\u0259y\u0259 minib. Qanuna \u0259sas\u0259n, d\u00fcnyan\u0131n 10 \u0259n b\u00f6y\u00fck platformas\u0131 avstraliyal\u0131 yeniyetm\u0259l\u0259rin hesablar\u0131n\u0131 silm\u0259li v\u0259 onlar\u0131n yeni hesab yaratmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almal\u0131d\u0131r. Qada\u011fa&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836421"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=836421"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836421\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":836423,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836421\/revisions\/836423"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/836422"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=836421"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=836421"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=836421"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}